Regjisorët gjithmonë rrezikojnë kur bëjnë filma në një gjuhë tjetër, shkruan Caspar Salmon. Shkrimin e tij Telegrafi e sjell më poshtë.

Është fakt i pranuar në mënyrë universale në botën e kinemasë, se kur një autor i njohur e bën filmin e tij të parë jashtë gjuhës amtare, ai është duke e përgatitur një gjë pa shumë vlera. Ndaj, ishin alarmuese lajmet se Hirokazu Kore-eda po punon në një film në frëngjisht, pas suksesit me Palmën e Artë me filmin “Manbiki Kazoku” (Familja e hajnave të dyqaneve). A do të detyrohet bota të durojë një tjetër film si “My Blueberry Night” (Netët e mia të boronicës) – një limonadë e shërbyer nga Wong Kar-wai në debutimin e tij të parë në gjuhën angleze më 2007, pas dy dekadave të punës shumë të vlerësuar në Japoni?

Reklama
Reklama

Filmi i Kore-eda-s, “La Vérité” (E vërteta), nuk është dështim, por ka një mjegull të dendur rreth tij, një lloj monotonie, diçka që nuk ia del mbanë – mbase për faktin se mjeshtri po xhironte jashtë Japonisë. Pjesa tjetër e temës është aty: familja, kujtesa dhe mashtrimet e saj, fëmijëria dhe aktet e rastësishme të mizorisë që ia shkaktojmë njëri-tjetrit. Por, kjo histori që vë përballë njëra-tjetrës aktoret Catherine Deneuve dhe Juliette Binoche – si nënë e bijë të armiqësuara – është më pak e fuqishme se puna e tij e zakonshme. Këtij ndërlikimi i shtohet fakti se burri i Binoche-s luhet nga Ethan Hawke, frëngjishtja e të cilit në rastin më të mirë është e çalë, kështu që aktori rri në heshtje, duke buzëqeshur teksa njerëzit përreth tij rrëfehen në frëngjisht, e herë pas here luan pak në kitarë. Diçka po shkon keq.

Reklama
Reklama

Problemet në situatat e tilla janë të shumëfishta, por dy janë kryesoret: si ta krijosh një dialog autentik dhe si t’i drejtosh aktorët teksa nuk e flet gjuhën e tyre. Në një version frëngjisht të filmit të shquar “Jodaí-e Nadér az Simín” (Ndarja), regjisori Asghar Farhadi foli në farsi, me një përkthyes që i transmetoi fjalët e tij në frëngjisht. Rreziku ashiqare shihet, por filmi “Le Passé” (E kaluara) është relativisht autentik për kohën dhe për vendin, megjithëse është e dukshme rënia e cilësisë nga “Ndarja”.

Shembujt tjerë janë të shumtë. Ky muaj shënohet me daljen në kinema të filmit “Little Joe” (Xhoi i vogël), nga regjisorja austriake Joeica Hausner – filmi i saj i parë në gjuhën angleze pas një serie lëvdatash për filmat tjerë, përfshirë ata në frëngjisht, “Lourdes” (Lurdi) dhe “Amour Fou” (Dashuria e çmendur). Ishin ca dilema kur vitin e kaluar filmi u shfaq në Kanë dhe, përkundër guximit të saj, është vështirë të zbërthehet sesa ishte e qëllimshme e pazakonshmja. Filmat e Hausner-it gjithmonë ishin të prirë drejt të qëllimshmes, por kjo është ajo paqartësia për të cilën filmi nuk ka pasë nevojë.

Reklama
Reklama

Yorgos Lanthimos paraqet një histori të rrallë suksesi, në kohët e fundit. Pas vlerësimeve për filmat e tij “Kynodontas” (Dhëmbi) dhe “Alpeis” (Aplet), regjisori grek merr vlerësime më të mëdha për filmat “The Lobster” (Karavidhja) dhe “The Favorite” (Favoritja) për të cilën Olivia Colman vitin e kaluar e fitoi çmimin Oscar. “Karavidhja” funksionon mbase edhe më mirë për efektin e çuditshëm distancues të gjuhës në të. Personazhet e Lanthimos-it, të gjithë flasin me një stakato të çuditshme, dhe aty ka një boshllëk, një ndjenjë zhvendosjeje prapa dialogut i cili shpesh bën që personazhet të flasin pa nevojë. Kjo funksionon mjaft mirë në anglisht; mbi të gjitha, qëllimi i regjisorit nuk ishte të riprodhojë modelin autentik të fjalimeve të periudhës së “Favorites”.

Reklama
Reklama

Ndoshta nuk është rastësi që Bong Joon-ho e arriti kulimin e karrierës me filmin “Gisaengchung” (Paraziti), një film në gjuhën koreane (regjisori madje i tha publikut në Golden Globes: ‘Sapo ta kapërceni pengesën prej një inçi të gjatë të titrave, do të njiheni me kaq shumë filma të mahnitshëm”). Filmat e tij “Seolgungnyeolcha” (Përmes borës) dhe “Okja” (që janë në dy gjuhë, atë angleze dhe koreane – v.j.) i kanë adhuruesit e vet (unë nuk jam në mesin e tyre), por është e qartë se i gjithë përqendrimi i tij, saktësia e tij shkoi te fituesi i çmimit Oscar që e dëshmon një zotërim të rrallë të karakterit, të vendit dhe të klasës ekonomike. Ajo ndjenjë e familjaritetit dhe e njohurisë na del në ekran.

Reklama
Reklama

Ndërkohë, vijnë lajmet se Pedro Almodovar do ta bëjë filmin e tij të parë në anglisht, pas një karriere prej disa dekadash me filmat spanjollë, ndërsa fituesi i Palmës së Artë, Apichatpong Weerasethakul, do të shfaq filmin “Memoria” (Kujtesa) ku luan Tilda Swinton. Filmi i fundit duket më pak shqetësues – qasja e prajt e regjisorit tajlandez nuk lidhet shumë me gjuhën – por ka disa arsye pse duhet të shqetësohemi me të parin. Filmat e Almodóvar-it janë rrënjosur në mënyrë të pazakontë në fjali, te lokalja, në veçoritë kulturore… e këto gjëra mund të eliminohen.

Me globalizimin vjen një thyerje e barrierave: regjisorët mund t’i lëvizin dhe mbjellin vizionet e tyre kudo që dëshirojnë, por në kinematë e dominuara nga të tjerët, sa herë që regjisorët e mëdhenj do të enden në ato toka, mbase do të ketë humbje të disa kualiteteve, të vizionit të theksuar dhe perspektivës më lartë dhe më individuale. /Telegrafi/

Reklama
Reklama