Në Ukrainën jugore, qyteti i Khersonit është çliruar, por në lindje, afër kufirit me Rusinë, luftimet ende po vazhdojnë gjersa numri i viktimave po rritet. Një qendër e traumës është nën granatimet e vazhdueshme ruse, një ekip i përkushtuar mjekësh – shumë prej të cilëve dolën vullnetarë për shërbim në fillim të luftës – po shpëtojnë jetë.
BBC kaloi pothuajse një javë me ta dhe ka publikuar një reportazh rreth jetës së mantel-bardhëve në kohë lufte, transmeton Telegrafi.
Gjaku, hekuri, djersa dhe papastërtitë janë zhytur në muret dhe dyshemetë e spitalit fushor ukrainas. Pavarësisht se sa fort e pastron stafi mjekësor i ushtrisë ukrainase, një erë metalike e ndjek vendin.
“Edhe kur lani gjakun dhe spërkateni me peroksid, ka gjithmonë këtë erë. Ju kurrë nuk e harroni atë”, thotë Valeria, ndihmëse e anesteziologut.
Qendra e traumës është ngritur në një ndërtesë të braktisur, ku më shumë se një duzinë mjekë dhe infermierë punojnë dhe jetojnë së bashku nën zjarr. Zhurma e zjarrit të artilerisë është e vazhdueshme. Gjatë pesë ditëve të qëndrimit të reporterëve të televizionit publik britanik, bombat ruse kanë rënë rreth klinikës pothuajse çdo ditë, ndërsa ukrainasit të vdekur dhe të plagosur arrijnë në derën e tyre.
Brigada – emri i saj i plotë nuk mund të zbulohet për arsye sigurie operacionale – ka humbur tashmë dy pika stabilizimi mjekësor nga zjarri rus dhe pesë nga mjekët e tyre.
Para luftës, Valeria punonte në një spital në veri të Kievit. Ajo është mësuar me traumat, nuk ka asgjë më të vështirë se sa të ringjallësh një fëmijë që ka “vdekur”, shpjegoi 21-vjeçarja. Ajo doli vullnetare për shërbimin ushtarak dhe që atëherë ka shpëtuar jetë në disa nga frontet më të rrezikshme.
“Unë kam punën më të mahnitshme në botë. Unë mbroj heronjtë”, thotë ajo. “Ata na mbrojnë ne dhe unë jam këtu për t’i mbrojtur ata – dhe jo për t’i lënë ata të vdesin”, shtoi ajo. Si pjesë e ekipit të anestezisë, ukrainasja thotë se është aty për të lehtësuar dhimbjen e të plagosurve.
Ajo vesh një bluzë me kapuç me figurë të leopardit. Çanta e saj e gjumit është në cep të një dhome. Në dyshemenë e zhveshur prej druri, pranë shtratit të saj është kukulla Baby Yoda. Një kotele e adoptuar, Maryssia, i bën shoqëri ndërsa ajo fle.
Ndërsa çdo ditë është e paparashikueshme, ajo fillon me të njëjtën rutinë. Në orën 09:00, në radio Himni Kombëtar i Ukrainës dhe nisin lajmet e fundit. Ekipi ndalon për një moment në shenjë kujtimi për të humburit në këtë luftë.
Valeria dhe ekipi nisen për të punuar kur një ushtar i plagosur rëndë dërgohet në dhomën e tyre të urgjencës. Ai rënkon nga dhembja dhe bërtet “Krahu im, krahu im”. Por lëndimet e tij janë shumë më të rënda. Ai është gjysmë i vetëdijshëm dhe në gjendje kritike.
Me mjekrën e tij të thinjur, ai duket në fund të të 50-ave. Fytyra i ishte dëmtuar rëndë gjersa kishte humbur syrin e djathtë. Të paktën një gisht i mungon nga dora e djathtë dhe ka gjakderdhje të madhe nga pjesa e pasme e kokës. Ndërsa fillojnë t’i presin uniformën, lëkura e bardhë si prej mermeri, po i ekspozohet.
Ai quhet Sasha gjersa mjekët i shpjegojnë lëndimet. Ai bërtet ndërsa një plagë tjetër gjendet dhe trajtohet. Fillon puna për qepjen e fytyrës së tij. Një nga kirurgët, Dima, 39 vjeç, mbush grykën e përgjakur të syrit, me gishtat e tij të thellë brenda kafkës së burrit. Ushtari qetësohet, disi, por edhe kështu, në dorën e djathtë tashmë numëron katër gishta.
Ekipi mjekësor i ka hequr rrobat dhe i ka vendosur në këmbë një palë çorape leshi jeshile të thurura me dorë për ta mbajtur ngrohtë.
Në njërën anë, me parzmore dhe uniformë të mbushur me baltë nga llogoret, qëndron burri trupmadh. Ai thotë se ushtari mund të ishte goditur nga një bombë thërrmuese ose mortaja, por nuk ishte i sigurt.
Kryemjeku, Ruslan, 39 vjeç, është i gjatë dhe tullac me mjekër të kuqe. Ekipi i tij e kupton njëri-tjetrin vetëm me një gjysmë shikim. Detyra e tyre e menjëhershme është ta stabilizojnë viktimën dhe ta dërgojnë në spitalin kryesor ku mund t’i nënshtrohet një operacioni.
Nga ana tjetër, Olia, një farmaciste që iu bashkua ushtrisë kur filloi lufta, grumbullon rrobat personale të burrit.
Për Ruslanin, një ushtar karriere, kjo luftë filloi në vitin 2014 kur Rusia pushtoi dhe aneksoi ilegalisht Krimenë. Por ai thotë se ushtria ukrainase e përdori mirë kohën, trajtimi i saj në fushën e betejës është përmirësuar shumë dhe tani arrin standardet perëndimore.
Por atyre u mungon diçka që ushtria perëndimore e sheh si thelbësore – helikopterët medicinal. Në vend të kësaj, burri futet në një ambulancë të vjetër në Mbretërinë e Bashkuar, të cilën njësia e bleu për 7500 dollarë. Ata instaluan një motor të ri dhe filluan ta përdorin atë për të transportuar pacientët e tyre në spitalin kryesor më të afërt 25 km larg. Të dërgosh të plagosurit atje në kohë është pjesa më e vështirë e punës, thotë Ruslan.
Ai dhe Olia shoqërojnë ushtarin e plagosur në ambulancë, Olia duke mbajtur kokën e tij ndërsa automjeti përplaset mbi rrugët e fshatit të pandriçuara dhe me gropa, ndërsa blicët e artilerisë u ulën në distancë. Ruslan mban dorën e burrit, duke kërkuar përgjigje ndërsa ai vëzhgon shenjat jetësore.
Roman është pas timonit. Ai thotë se nuk e di se sa herë ka bërë vrap për në spitalin kryesor. “Çdo udhëtim është i rrezikshëm”, shpjegon ai. “Ne nuk e dimë se ku do të qëllojnë pushtuesit rusë. Puna jonë është e tillë që duhet bërë. Nuk ka rëndësi nëse ata qëllojnë apo jo”.
Në rrugën e errët përpara, një ndërtesë mund të shihet duke u djegur – flaka e shpërthimit është e vetmja dritë përgjatë disa kilometrave rruge.
Vozitja është e ngadaltë, por rrugët përmirësohen ndërsa jemi afër qytetit. Roman përshpejton, drita e kaltër e ambulancës kalon me shpejtësi nëpër pikat e kontrollit. Pak më shumë se një orë pasi ushtari i plagosur u soll në klinikën fushore, ai dërgohet në spitalin kryesor. Ai mbijeton.
Kthehu në bazën e tyre, një pauzë, një kohë për të bërë një bilanc. Pajisjet janë zëvendësuar, gjaku dhe mishi pastrohet. Ruslan pi duhan, ndërsa Valeria lan gjakun nga krahu dhe tërhiqet në këndin e saj për të parë filma vizatimorë në një laptop. Roman pastron ambulancën e tij.
Ekipi shpesh i referohet vetes si një veturë, lidhje në një zinxhir, ose siç thotë Ruslan, “një mekanizëm rrotullues”. Por puna e tyre nuk më duket thjesht mekanike – ka dhembshuri dhe butësi, gjithashtu, kur ata trajtojnë pacientët e tyre.
Në të njëjtën vijë të frontit, por në anën e kundërt, kanë mbërritur mijëra ushtarakë rusë. Me pak stërvitje, ata po hidhen në pozicionet e Ukrainës dhe po përjetojnë humbje të mëdha. Ka raportime se rusëve u mungojnë madje edhe mjetet elementare, të tilla si tunikat, për trajtimin e ushtarëve të plagosur.
As Moska dhe as Kievi nuk kanë zbuluar shifra të plota të viktimave, por ushtria amerikane, duke përdorur pamjet satelitore dhe burime të tjera, vlerëson se të dyja palët kanë pësuar më shumë se 100 mijë të vrarë ose të plagosur që nga pushtimi i Rusisë.
Lufta nuk ka të bëjë vetëm me artilerinë, por ka të bëjë edhe me ruajtjen e moralit dhe motivimin e ushtarëve. Në këtë, Ukraina beson se ka avantazhin.
Ardhja e atyre rekrutëve rusë ka sjellë gjithashtu një ndryshim, mjekët dhe infermierët tani zbulojnë se po trajtojnë më shumë plagë plumbash, rezultat i luftimeve të afërta. Gjatë pesë ditëve që kaloj me ekipin, dëgjoj më shumë të shtëna armësh se sa kam dëgjuar gjatë kohës sime në front në luftën e Ukrainës.
Olia, ish-farmacistja, është më e heshtura e grupit. Në një turmë personalitetesh të mëdha, ajo është gruaja më e vetëpërmbajtur, e veshur zakonisht me një xhaketë, kapele dhe syze të mëdha.
“Unë e trajtojë çdo pacient me ngrohtësi dhe mund t’ia kaloj të paktën një pjesë të vogël”, përgjigjet ajo. “Pak nga ngrohtësia ime, nga shpirti im, që të mos shqetësohej aq. Për t’ia lehtësuar sadopak gjendjen”, tha Olia.
Ajo shihet duke vrapuar shumicën e mëngjeseve, përgjatë rrugëve me baltë, ndërsa tanket dhe automjetet e blinduara i sheh duke shkuar për në vijën e parë. Për të, ushtrimi është një arratisje, thotë ajo. “Gjithmonë mendoj për kohë paqësore. E di që kësaj lufte do t’i vijë fundi së shpejti dhe ne të gjithë do të kthehemi në jetën tonë, në familjet tona, në punë. Nuk dua të fokusohem te lufta”.
Ekipi ka qenë së bashku gjatë gjithë luftës. Të shohësh ata rreth tavolinës do të thotë të shikosh një familje, e megjithatë askush nuk e njihte njëri-tjetrin përpara se të fillonin luftimet.
Ata kanë duruar një thirrje mizore, duke shërbyer së bashku në Bucha, Irpin, Bakhmut dhe tani këtu. Olia dhe Valeria kujtojnë se si bartnin ushtarë të vdekur ose të plagosur nëpër pyje dhe fusha për trajtim ose varrim në ditët e hershme kaotike të luftës.
“Është shumë e vështirë të shohësh luftëtarë të plagosur, të plagosur rëndë, kishte shumë prej tyre [në vende si] Bucha dhe Irpin – qytete të shkatërruara. Është e pamundur të përshkruhet me fjalë”, thotë Olia.
Ekipi mblidhet për darkë, për të shënuar kthimin nga pushimi i Yuryi, kirurgut tjetër të njësisë. Nuk ka vend rreth tryezës, apo mbi të. Ata hanë fazan të gatuar në gjalpë me limon, mëlçi të pjekur në skarë dhe pure patatesh. Ka një tortë me kungull për pas.
Për herë të parë takova Yuryin me flokë të argjendtë, 42 vjeç, në verë. Më pas, ai do të vishte vetëm pantallona të shkurtra me ngjyra të kamufluara dhe e kalonte kohën e pushimit duke pastruar fushat me një detektor metali – ngarkesa e tij përfshinte disa monedha të vjetra dhe një unazë argjendi.
Një nga aspektet përcaktuese të kësaj lufte ka qenë gatishmëria e Ukrainës për të luftuar. Yuryi, ndryshe nga Ruslan, nuk është një ushtar karriere. Kjo është lufta e tij e parë, por ai, si shumë të tjerë , e sheh si të natyrshme që të linte jetën civile pas për të luftuar për vendin e tij.
“Dikush duhet të luftojë dhe dikush duhet të jetojë”, thotë ai duke shtuar “Sepse nëse gjithçka bëhet luftë totale, atëherë ne do të bëhemi, nëse mund të them, të mpirë, të ngurtësuar, pa emocione”.
Ai përshkruan se shkon në shtëpi për të vizituar djemtë e tij, 12 dhe 14 vjeç. “Ato ditë ishin kaq të shkurtra”, psherëtin ai.
Lufta, thotë ai, është përgjegjësi e gjeneratës së tij, në mënyrë që fëmijët e tyre të jetojnë në paqe. “Jam i kënaqur që gruaja dhe fëmijët e mi nuk përjetojnë gjithë trazirat emocionale që përjetojmë këtu. Ne jemi si një copë litari që bllokon të gjitha kohët e vështira që sjell lufta”, thotë ai.
Për Valerian, pjesa më e keqe e punës është kur vjen një “trup i ndarë pjesë-pjesë”, ku duhet të përputhen dhe të vendosen së bashku për varrim.
Dhe viktimat më të reja janë ato që nuk do t’i harrojë. “Kur ka një datëlindje 2003, kupton që ky person është 18 vjeç. Ky person ka parë shumë pak në jetë, ndoshta nuk është puthur kurrë dhe tashmë sheh vdekjen, sheh dhe duron sprova kaq të rënda. Janë të rinjtë që unë Më vjen shumë keq. Më kujtohen shumë fytyrat, lëndimet”.
“Më kujtohen këta djem që nuk e humbën shpirtin e tyre luftarak, [që] u shtrinë para jush pa këmbë e krah. Ai bën shaka me ju. Nuk mund të mos admironi forcën. Pa armë në krahë – një armë kaq të fuqishme ata e kanë në zemër”, pohoi ai.
Në luftë, guximi bëhet një fakt. Gjersa po largohet nga shtëpia, dy vajzat e vogla që po i vinin pas, ai u lë një porosi, “Dëgjojeni nënën, ndihmojeni atë”.
Para se të largohet ekipi i BBC-së, ai thotë edhe një fjali.
“Vetëm një mesazh vjen nga këtu”, thotë ai. “Paqe. Gjithmonë ka nevojë për paqe. Shoqëria e civilizuar… dhe kjo po ndodh? Epo, kjo do të thotë se nuk është mjaft e civilizuar. Uroj që ta mësojmë më shpejt. Të gjithë ne”. /Telegrafi/
Promo
Reklamo këtuLufta Prigozhin - Putin
Më shumëNga Rubrika
![Trump thotë se Musk ka pranuar të bëhet kreu i “mbikëqyrësit të efikasitetit të qeverisë”, nëse ish-presidenti zgjidhet në nëntor](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/cats-5-380x233.jpg)
Trump thotë se Musk ka pranuar të bëhet kreu i “mbikëqyrësit të efikasitetit të qeverisë”, nëse ish-presidenti zgjidhet në nëntor
![Deklarata e Putinit ku tregon se kë ai “preferon të fitojë zgjedhjet në SHBA” nxit reagimin nga Shtëpia e Bardhë](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/PUTIN-e1725559998446-380x233.jpg)
Deklarata e Putinit ku tregon se kë ai “preferon të fitojë zgjedhjet në SHBA” nxit reagimin nga Shtëpia e Bardhë
![Riorganizimi i qeverisë së Zelenskyt – kush është ku në kabinetin e ri](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/Screenshot_8-2-380x233.jpg)
Riorganizimi i qeverisë së Zelenskyt – kush është ku në kabinetin e ri
![Pamje të papublikuara më parë që thuhet se tregojnë momentet pas vrasjes së John F Kennedyt](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/Screenshot_7-4-780x439.jpg)
Pamje të papublikuara më parë që thuhet se tregojnë momentet pas vrasjes së John F Kennedyt
![Deklarata e Putinit ku tregon se kë ai](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/PUTIN-e1725559998446-780x439.jpg)
Deklarata e Putinit ku tregon se kë ai "preferon të fitojë zgjedhjet në SHBA" nxit reagimin nga Shtëpia e Bardhë
!['Nostradamusi i presidencialeve' - historiani Allan Lichtman tregon se kush do të fitojë zgjedhjet e 2024 në SHBA](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/cats-4-780x439.jpg)
'Nostradamusi i presidencialeve' - historiani Allan Lichtman tregon se kush do të fitojë zgjedhjet e 2024 në SHBA
![BE-ja ka ndryshuar rregullat për bagazhet e dorës - si do të ndikojë kjo tek udhëtarët?](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/theme_flight_baggage_attendant_gettyimages-1053526912_universal_within-usage-period_90693-e1725311263278-780x439.jpg)
BE-ja ka ndryshuar rregullat për bagazhet e dorës - si do të ndikojë kjo tek udhëtarët?
![Putin “zbut fjalët”, tani thotë se Rusia është gati për bisedime me Ukrainën](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/Screenshot_3-12-780x439.jpg)
Putin “zbut fjalët”, tani thotë se Rusia është gati për bisedime me Ukrainën
![Ministri italian i Kulturës e pranon me lot në sy se tentoi ta punësojë të dashurën si këshilltare në ministri](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/1-66-780x439.jpg)
Ministri italian i Kulturës e pranon me lot në sy se tentoi ta punësojë të dashurën si këshilltare në ministri
![Investoni në të ardhmen tuaj – bli banesë në ‘Arbëri’ tani! ID-140](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/02/Screenshot-2024-02-20-142648-380x233.png)
Investoni në të ardhmen tuaj – bli banesë në ‘Arbëri’ tani! ID-140
![Shitet banesa në Fushë Kosovë në një vendodhje perfekte – 80.5m², çmimi 62,000Euro! ID-254](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/02/1a-1-380x233.jpg)
Shitet banesa në Fushë Kosovë në një vendodhje perfekte – 80.5m², çmimi 62,000Euro! ID-254
![Ideale për zyre – në qendër të Prishtinës lëshohet banesa me qira ID-253](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/02/DSC00994-380x233.jpg)
Ideale për zyre – në qendër të Prishtinës lëshohet banesa me qira ID-253
![Bli shtëpinë e ëndrrave tuaja në Prishtinë – ZBRITJE në çmim, kapni mundësinë tani! ID-123](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2023/07/foto-kryesore-per-tlgre-380x233.jpg)
Bli shtëpinë e ëndrrave tuaja në Prishtinë – ZBRITJE në çmim, kapni mundësinë tani! ID-123
![Krijo hapësirën tënde të biznesit – zyre me qira te 4 Llulat – 300€/muaj ID-252](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/02/Template-per-Instagram-380x233.jpg)
Krijo hapësirën tënde të biznesit – zyre me qira te 4 Llulat – 300€/muaj ID-252
Më të lexuarat
![](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/yamal-780x439.png)
"A u shit Yamal nga Barcelona te Betisi shkaku i krizës?", pamje që kanë lënë tifozët katalunas të shokuar
![Me listën e të nominuarëve tashmë publike: Kush është favoriti për Topin e Artë](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/ballon-dor-780x439.png)
Me listën e të nominuarëve tashmë publike: Kush është favoriti për Topin e Artë
![Liverpooli tashmë ka gjetur zëvendësuesin e Salah, luan te Real Madridi](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/salah-780x439.png)
Liverpooli tashmë ka gjetur zëvendësuesin e Salah, luan te Real Madridi
![“I harxhonte lekët me gra të tjera, veprova në gjaknxehtësi”, dëshmia në polici e 30-vjeçarit që vrau babanë në një fshat të Durrësit](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/Screenshot_6-5-780x439.jpg)
“I harxhonte lekët me gra të tjera, veprova në gjaknxehtësi”, dëshmia në polici e 30-vjeçarit që vrau babanë në një fshat të Durrësit
![Kush janë aleatët kryesorë të Donald Trump në Evropë?](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/Screenshot_13-1-780x439.jpg)
Kush janë aleatët kryesorë të Donald Trump në Evropë?
![HISTORIKE: Granit Xhaka nominohet për Topin e Artë](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/xhaka-780x439.png)
HISTORIKE: Granit Xhaka nominohet për Topin e Artë