Nga: Lisa Daftari / New York Post
Përkthimi: Telegrafi.com
Kina është aktor qendror në luftën me Iranin, megjithëse mbetet kryesisht e përmendur në debatin publik në Uashington. Pa paratë e Pekinit, blerjet e naftës, rrjetet për shmangien e sanksioneve dhe mbështetjen satelitore, regjimi iranian nuk do të ishte në gjendje të luftonte.
Historia fillon me energjinë dhe financat. Në mars 2021, kryeministri kinez Xi Jinping dhe udhëheqja e Iranit nënshkruan një Partneritet 25-vjeçar Gjithëpërfshirës Strategjik, i raportuar gjerësisht si kornizë për 400 miliardë dollarë investime kineze në naftën, gazin, bankat dhe infrastrukturën e Iranit në këmbim të qasjes afatgjatë në naftën bruto iraniane me çmime të ulëta.
Koha nuk ishte e rastësishme. Teherani kërkonte një shpëtim ekonomik. Pekini erdhi në ndihmë.
Deri në mesin e dekadës, Kina përthithte shumicën dërrmuese të naftës së eksportuar nga Irani - rreth 1.4 milion fuçi në ditë, shpesh me zbritje të konsiderueshme. Irani i përdori të ardhurat për të mbështetur Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike (KGRI); arsenalin e Hezbollahut në Liban; milicitë shiite në Irak dhe Siri; dhe fushatën e Lëvizjes Huti në Detin e Kuq.
Lexo po ashtu:
- Trumpi goditi Iranin - por në të vërtetë e ka Kinën në shënjestër
- Brenda dy muajsh, ShBA-ja hoqi nga skena dy liderë miqësorë ndaj Kinës
- Miti për Kinën si superfuqi e ardhshme
Pekini nuk është kufizuar vetëm në blerjen e naftës. Ai ka ndihmuar në ndërtimin e një arkitekture detare dhe financiare të projektuar për të zbutur fuqinë e sanksioneve amerikane.
Regjimi iranian tani mbështetet në një “flotë në hije” të cisternave të vjetra të regjistruara në kompani fantome me flamuj që ndryshohen vazhdimisht. Anijet fikin transponderët e tyre, kryejnë transferta anije-më-anije në Gjirin e Omanit, pastaj mbërrijnë në portet kineze me dokumente që deklarojnë në mënyrë të rreme ngarkesën si naftë malajziane ose indoneziane. Institucionet kineze lëvizin pagesat nën maskën e kontratave të infrastrukturës dhe ndërtimit.
Paralelisht, një pjesë në rritje e këtyre transaksioneve shlyhet në juanë dhe jo në dollarë, jashtë kanaleve tradicionale perëndimore bankare. Në praktikë, Pekini dhe Teherani kanë ndërtuar një sistem paralel pagesash, që synon të mbrojë të ardhurat nga nafta e Iranit nga ndikimi amerikan.
Kjo linjë e shpëtimit ekonomik shoqërohet me një rrjedhë të qëndrueshme ndihme ushtarake dhe teknologjike. Kompanitë kineze eksportojnë komponentë me përdorim të dyfishtë që ushqejnë drejtpërdrejt programet iraniane të raketave balistike dhe dronëve. Këto sisteme tashmë shfaqen në duart e forcave përfaqësuese që sulmojnë anije luftarake amerikane dhe transportin tregtar.
Nën mbulesën e bashkëpunimit rutinor industrial, subjektet e tjera kineze kanë bërë biznes me KGRI-në, pavarësisht përcaktimit të saj nga ShBA-ja si organizatë e huaj terroriste. Pekini ka ndihmuar gjithashtu në forcimin e mbrojtjes ajrore të Iranit me sisteme më moderne tokë-ajër dhe teknologji të tjera, duke komplikuar operacionet ajrore perëndimore.
Edhe pasi filluan goditjet amerikane dhe izraelite, anije kineze të lidhura me shtetin u dokumentuan duke ngarkuar perklorat natriumi, një pararendës kyç për karburantin e raketave me lëndë të ngurtë, për dërgesë drejt Iranit. Ndërsa pilotët amerikanë dhe izraelitë rrezikonin jetën për të dobësuar arsenalin raketor të Iranit, kompanitë shtetërore kineze po ndihmonin në heshtje Teheranin ta plotësonte atë.
Megjithatë, elementi më pasoja më të mëdha i mbështetjes kineze nuk është i dukshëm në fotografitë satelitore të porteve apo fabrikave. Ai është në hapësirë.
Për vite me radhë, planifikuesit amerikanë dhe izraelitë supozonin se, në rast të një ballafaqimi të madh, mund të ulnin saktësinë e goditjeve iraniane duke bllokuar GPS-in, Sistemin Global të Pozicionimit të kontrolluar nga ShBA, mbi të cilin mbështeten shumë armë. Ky supozim është dobësuar nga kalimi i Iranit te sistemi satelitor kinez i navigimit, BeiDou.
BeiDou është alternativa e Pekinit ndaj GPS-it, një konstelacion global që ofron pozicionim dhe matje kohe me saktësi të lartë, i pavarur nga infrastruktura amerikane. Në breshëritë e mëparshme, shumë raketa iraniane devijonin nga objektivi pasi ndërpritej GPS-i. Në këtë luftë, analistët e inteligjencës kanë vërejtur një përmirësim të dukshëm të saktësisë iraniane. Arsyeja është e qartë: raketat dhe dronët iranianë kanë filluar të integrojnë sinjalet BeiDou në sistemet e tyre të drejtimit.
Në terma praktikë, mbështetja satelitore kineze po e bën më të vështirë kapjen e raketave iraniane që synojnë forcat amerikane dhe aleate. Pekini nuk ka nevojë ta shpallë këtë hapur. Ndihma është strukturuar për t’u dukur tregtare dhe e mohueshme, por efekti i saj në fushëbetejë është real.
Qëndrimi politik i Kinës është kalibruar po aq me kujdes. Pekini ka dënuar goditjet amerikane dhe izraelite, ka bërë thirrje për armëpushim të menjëhershëm dhe është përpjekur ta paraqesë veten si aktor i përgjegjshëm duke propozuar “iniciativa paqeje” dhe duke nxitur rihapjen e Ngushticës së Hormuzit. Në të njëjtën kohë, ai ka evakuuar në heshtje qytetarët e vet nga Irani, i ka mbajtur forcat kineze larg çdo përfshirjeje të mundshme dhe ka shmangur çdo hap që do të vinte në rrezik asetet e tij.
Pamja që del është e orkestruar mirë. Kina e financon Iranin përmes blerjeve të energjisë dhe investimeve. Ajo e mbron regjimin iranian nga sanksionet me një rrjet të posaçëm detar dhe financiar. Ajo e armatos dhe e fuqizon përmes teknologjisë me përdorim të dyfishtë dhe shërbimeve satelitore. Ajo dënon ata që përgjigjen ushtarakisht dhe i bën të gjitha këto duke mbajtur forcat dhe territorin e vet larg rrezikut.
Kjo nuk është thjesht një përballje me regjimin iranian. Është një demonstrim i hershëm i mënyrës se si Kina synon të sfidojë fuqinë amerikane, në mënyrë indirekte, duke armatosur dhe financuar kundërshtarët tanë.
Politikanët amerikanë nuk mund të përballojnë më të diskutojnë agresionin e Iranit pa përmendur dhe përballur rolin që Kina ka zgjedhur të luajë në mundësimin e këtij agresioni. /Telegrafi/
