Kupa e Botës 1986 në Meksikë mbahet mend për shumë arsye: maskota e famshme Pique, atmosfera magjike e stadiumeve meksikane dhe, mbi të gjitha, “Dora e Zotit” e Diego Maradonës. Por mes gjithë atyre kujtimeve, një ekip shpesh mbetet në hije – Iraku, që atë vit bëri paraqitjen e parë dhe të vetme në një Botëror deri në atë kohë.
Nga këndvështrimi sportiv, aventura irakiane nuk duket mbresëlënëse. Kombëtarja humbi të tri ndeshjet, shënoi vetëm një gol dhe përfundoi në fund të grupit. Megjithatë, një vështrim më i afërt tregon se skuadra nuk ishte aspak inferiore ndaj rivalëve të saj.
Në ndeshjen ndaj Paraguait, irakianët pësuan gol pas një goditjeje dënimi të ekzekutuar me shpejtësi. Madje arritën të barazonin rezultatin, por arbitri Edwin Picon-Ackong nga Mauritiusi kishte fishkëllyer fundin e pjesës së parë pikërisht në momentin kur po ekzekutohej goditja nga këndi që solli golin. Një vendim që sot do të shkaktonte debat të madh.
Kundër Belgjikës, Iraku luajti me një futboll më agresiv dhe më të rrezikshëm, madje edhe pasi mbeti me dhjetë lojtarë. Belgët fituan falë një penalltie që, në epokën e VAR-it, mund të ishte anuluar.
Në sfidën e fundit, ndaj nikoqirëve të Meksikës në stadiumin legjendar Azteca me mbi 100 mijë spektatorë, irakianët rezistuan me dinjitet dhe u mposhtën vetëm 1-0.
Megjithëse u larguan pa pikë, paraqitja e tyre konsiderohet ende sot si një debutim i respektueshëm.
Epoka e artë e futbollit irakian
Vitet 1980 përfaqësojnë periudhën më të suksesshme në historinë e futbollit irakian. Kombëtarja fitoi Kupën e Gjirit, Kupën Arabe dhe Lojërat Aziatike, ndërsa u kualifikua tri herë në Lojërat Olimpike.
Arritja më e madhe ishte sigurisht kualifikimi në Kupën e Botës 1986, në një periudhë kur vetëm dy kombëtare aziatike siguronin pjesëmarrjen në turneun më prestigjioz të futbollit.
Dhe kjo ndodhte në një kohë kur Iraku po zhvillonte luftën shkatërruese me Iranin dhe nuk mund të luante ndeshje zyrtare në shtëpi.
Sukseset sportive nuk ishin të shkëputura nga politika. Presidenti Saddam Hussein e shihte sportin si një mjet propagande dhe bashkimi kombëtar. Për këtë arsye, kontrollin e sportit ia besoi djalit të tij të madh, Uday Hussein. Për sportistët irakianë, ky vendim do të shndërrohej në një makth.
Uday Hussein, princi që sundonte me terror
Uday Hussein lindi në vitin 1964 dhe u rrit si trashëgimtari i pushtetit të familjes Hussein.
Që në moshë të re ai u bë i njohur për sjellje të dhunshme, arrogancë dhe bindjen se ishte mbi ligjin. Ish-bashkëpunëtorë të regjimit kanë pretenduar se Uday ishte dëshmitar i ekzekutimeve që në fëmijëri dhe se më vonë merrte pjesë vetë në torturimin e të burgosurve.
Ai ndërtoi reputacionin e një njeriu impulsiv dhe brutal, i përfshirë në dhunë, rrëmbime dhe krime që shpesh mbeteshin pa pasoja për shkak të pozitës së tij.
Në vitin 1988, gjatë një ceremonie zyrtare ku merrte pjesë edhe bashkëshortja e presidentit egjiptian Hosni Mubarak, Uday vrau me rrahje një nga bashkëpunëtorët më të afërt të Saddam Husseinit.
Edhe pse u ndëshkua simbolikisht me një periudhë mërgimi në Zvicër, ai vazhdoi të mbetej një nga njerëzit më të fuqishëm në vend.
Kur futbolli drejtohej nga frika
Në moshën vetëm 20-vjeçare, Uday u emërua president i Komitetit Olimpik të Irakut. Një vit më vonë mori edhe drejtimin e Federatës së Futbollit.
Për të, çdo humbje e një sportisti irakian përfaqësonte një fyerje personale.
Lojtarët dhe trajnerët jetonin nën kërcënime të vazhdueshme. Sipas dëshmive të shumta, Uday u thoshte sportistëve se do t’ua priste këmbët ose do t’i dërgonte në vijën e frontit në luftën me Iranin nëse dështonin.
Megjithëse nuk ka prova se ndonjë futbollist u dërgua realisht në luftë si ndëshkim, ekzistojnë qindra dëshmi për tortura, rrahje dhe poshtërime.
Një nga format më të zakonshme të ndëshkimit ishte rruajtja e kokës. Në kulturën islame, kjo konsiderohej një poshtërim i madh, pasi koka e rruar lidhej me nënshtrim dhe humbje të dinjitetit.
Burgu i sportistëve
Shumë ish-futbollistë kanë rrëfyer historitë e tyre pas rënies së regjimit.
Abbas Talayw, ish-kapiten i Al-Jaish, tregoi se pas një incidenti me arbitrin u dërgua për 33 ditë në burgun privat të Udayt në Al-Radwaniyah. Atje, sipas tij, rrihej çdo mëngjes me kabllo elektrike.
Ish-reprezentuesi Waleed Jumaa e përshkroi të njëjtin vend si “portat e ferrit” për çdo sportist irakian.
“Çdo lojtar i kombëtares e dinte se mund të përfundonte atje”, kujtonte ai.
Ndëshkime të veçanta rezervoheshin për ata që guxonin të lëndonin futbollistët e Al-Rasheed, klubit personal të Udayt.
Mbrojtësi Abeer Jamal u arrestua dhe u fshikullua publikisht pasi kishte dëmtuar një lojtar të Al-Rasheed gjatë një ndeshjeje.
Klubi i privilegjuar i regjimit
Nën drejtimin e Udayt, Al-Rasheed u shndërrua në klubin më të privilegjuar në Irak.
Gazetarët sportivë të kohës kanë pohuar se kartonët e kuq ndaj lojtarëve të Al-Rasheed ishin pothuajse të ndaluar, golat nga pozicione jashtë loje shpesh pranoheshin dhe rivalët kryesorë ndëshkoheshin përpara përballjeve me këtë ekip.
Klubi kishte mundësinë të merrte pothuajse çdo futbollist që dëshironte. Në anën tjetër, fitoret shpërbleheshin me makina luksoze, ora të shtrenjta dhe privilegje të shumta. Por edhe lojtarët e Al-Rasheed jetonin nën frikë të vazhdueshme.
As yjet nuk shpëtonin
As Ahmed Radhi, legjenda më e madhe e futbollit irakian dhe autori i golit të vetëm të Irakut në Botërorin 1986, nuk ishte i mbrojtur.
Ai ka rrëfyer se ishte rrahur disa herë, i ishte rruar koka në mënyrë poshtëruese dhe ishte mbajtur në paraburgim vetëm sepse kishte munguar në një takim me Udayn.
Një tjetër ikonë e futbollit irakian, Habib Jafar, kujtonte me tmerr të ashtuquajturën “dhoma e kuqe” në selinë e Komitetit Olimpik.
“Rojet vizatuan një biçikletë në mur dhe më urdhëruan ta ngisja. Kur nuk munda, më rrahën derisa humba ndjenjat”, deklaronte ai.
Trajneri që guxoi t’i kundërvihej
Një nga të paktët njerëz që guxoi të sfidonte hapur Uday Husseinin ishte trajneri legjendar Ammo Baba.
Ai e konsideronte djalin e diktatorit si një figurë pa asnjë ndjenjë mëshire.
“Na rrihte me kabllo. I detyronte futbollistët të luanin me top prej betoni dhe qeshte ndërsa i shikonte. Telefononte lojtarët para ndeshjeve për t’i kërcënuar”, kujtonte Baba.
Sipas tij, Uday ndërhynte vazhdimisht në punët e skuadrave dhe nuk kishte asnjë njohuri reale për futbollin.
Fundi i një epoke terrori
Gjithçka mori fund në vitin 2003, kur regjimi i Saddam Husseinit u rrëzua nga koalicioni ndërkombëtar i udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara. Uday dhe vëllai i tij Qusay u arratisën drejt Mosulit.
Për kokat e tyre u vendos një shpërblim prej 30 milionë dollarësh.
Pas një informacioni të marrë nga autoritetet amerikane, vendstrehimi i tyre u zbulua. Operacioni për arrestimin e tyre përfshiu qindra ushtarë dhe helikopterë luftarakë.
Pas katër orësh përleshje, ndërtesa ku fshiheshin u godit me raketa dhe të dy vëllezërit mbetën të vrarë. Uday Hussein ishte 39 vjeç.
Një trashëgimi që ende ndan opinionin
Edhe sot, më shumë se dy dekada pas vdekjes së tij, figura e Uday Husseinit vazhdon të ndajë opinionin në Irak.
Shumica e sportistëve që përjetuan regjimin e tij e kujtojnë si një periudhë terrori, torturash dhe frike.
Megjithatë, ekzistojnë edhe ish-futbollistë që argumentojnë se metodat e tij, sado brutale, sollën rezultate sportive.
Ata kujtojnë se pikërisht gjatë viteve kur Uday kontrollonte sportin irakian, kombëtarja arriti kulmin e saj historik dhe siguroi pjesëmarrjen e vetme në Kupën e Botës.
Por për shumë të tjerë, suksesi sportiv nuk mund të justifikojë kurrë dhunën, torturat dhe frikën që shoqëruan atë periudhë të errët të futbollit irakian. /Telegrafi/
