Në kohën kur konsumi po bie dhe tregjet e huaja janë gjithnjë më të vështira, blerja e verës vendore bëhet mbështetje për prodhuesit, ekonominë rurale dhe ruajtjen e një trashëgimie të rëndësishme kulturore
Rexhep Kryeziu
Ekspert i vreshtarisë dhe verarisë, Zvicër
Kultivimi i verës është një sektor i rëndësishëm ekonomik në shumë rajone, duke fituar rëndësi përmes vlerës së lartë të shtuar, turizmit të verës dhe ruajtjes së peizazheve kulturore. Megjithatë, kjo industri përballet me sfida të shumta: rënia e konsumit dhe presioni i çmimeve po çojnë në kriza strukturore në shumë zona, ndërsa në disa shtete qeveritë financojnë edhe programe për çrrënjosjen e vreshtave, siç ndodh, për shembull, në Itali.
Vreshtaria
E njohur edhe si kultivimi i verës, vreshtaria nënkupton kultivimin sistematik të hardhive të rrushit për prodhimin e rrushit, që bën pjesë në kategorinë e kulturave speciale bujqësore.
Vreshtaria ushtrohet nga vreshtarët, ndërsa prodhimi i verës zhvillohet në verari ose bodrume vere. Të gjitha proceset dhe pajisjet e nevojshme për prodhimin e verës përfshihen në enologji.
Si veprimtari bujqësore dhe si disiplinë shkencore, vreshtaria përfshin historinë, shpërndarjen dhe rëndësinë ekonomike të hardhisë së rrushit, varietetet dhe kultivimin e saj, mbjelljet e reja, krasitjen, menaxhimin e tokës dhe plehërimin, mbrojtjen e bimëve nga sëmundjet dhe dëmtuesit, si dhe metodat moderne të prodhimit dhe trajnimit profesional.
Është ekonomikisht e favorshme kur produktet bujqësore, veçanërisht vera, gjejnë blerës kryesisht brenda vendit. Megjithatë, ky mbetet një skenar ideal, pasi realiteti i tregjeve të globalizuara të ushqimit është shumë më kompleks. Për këtë arsye, orientimi rajonal dhe ai ndërkombëtar duhet të ecin paralelisht.
Pse tregu vendas është kaq i rëndësishëm
Mbrojtja e klimës përmes rrugëve të shkurtra të transportit: Ushqimet e prodhuara në rajon kanë distanca shumë më të shkurtra transporti, duke reduktuar emetimet e CO2 dhe duke kontribuar në mbrojtjen e mjedisit.
Krijimi i vlerës rajonale: Duke blerë produkte vendore ose direkt nga fermeri, vendet e punës dhe resurset financiare mbeten në ekonominë lokale. Konsumatori ka gjithashtu më shumë besim te produkti, sepse e di saktësisht se ku dhe si është kultivuar rrushi apo çdo produkt tjetër bujqësor.
Pse eksportet mbeten jetike për veraritë
Kriza e shitjeve dhe rënia e konsumit: Konsumi i verës në Evropë ka rënë ndjeshëm vitet e fundit. Nëse popullsia vendase konsumon më pak verë, prodhuesit detyrohen të kërkojnë tregje të reja jashtë vendit. Kosova dhe Shqipëria konsumojnë dukshëm më pak verë sesa prodhojnë, prandaj eksporti bëhet domosdoshmëri ekonomike, edhe pse në kushtet aktuale të tregut është shumë i vështirë.
Çmimet në tregjet premium: Sidomos në segmentin e verërave cilësore, tregu vendas shpesh është shumë i vogël për të absorbuar të gjithë prodhimin me çmime që mbulojnë kostot. Në raste të tilla, eksporti në tregje më të fuqishme financiarisht bëhet faktor kyç për mbijetesën ekonomike të shumë verarive.
Ndërtimi i rrjeteve rajonale, si shitjet direkte dhe dyqanet bujqësore, është një bazë e rëndësishme dhe ekologjikisht e shëndoshë. Megjithatë, përballë ndryshimit të zakoneve të konsumatorëve dhe kapaciteteve të tepërta prodhuese, zgjerimi përtej kufijve kombëtarë mbetet një domosdoshmëri për shumë biznese bujqësore.
Pse duhet të inkurajohet konsumimi i moderuar i verës
Konsumi i moderuar i verës shpesh konsiderohet pjesë e kulturës dhe e dietës mesdhetare. Kur konsumohet me përgjegjësi dhe në sasi të kufizuara, vera lidhet me mirëqenien sociale dhe mbështetjen e prodhuesve vendas.
Nga aspekti shëndetësor, organizatat ndërkombëtare theksojnë se mënyra më e shëndetshme e jetesës është pa alkool. Megjithatë, konsumimi strikt i moderuar, për shembull një deri në dy gota verë në ditë, konsiderohet më pak i dëmshëm sesa konsumimi i tepruar, i cili mbetet ndër shkaqet më të zakonshme të vdekjeve të parandalueshme.
Në këtë kontekst, vera nuk duhet parë vetëm si substancë alkoolike, por si pjesë e kulturës së konsumit të vetëdijshëm, që kërkon disiplinë dhe shmangie të teprimeve.
Rëndësia socioekonomike për Kosovën dhe Shqipërinë
Për Kosovën dhe Shqipërinë, vreshtaria ka rëndësi të madhe ekonomike, kulturore dhe turistike. Ajo ndikon në ruajtjen e peizazhit kulturor, zhvillimin ekonomik, mirëqenien e prodhuesve dhe zhvillimin e turizmit rural.
Në shumë rajone, kultivimi i rrushit është jashtëzakonisht i kushtueshëm. Pa kërkesën dhe mbështetjen e konsumatorit vendas, prodhuesit e verës përballen me vështirësi serioze ekonomike. Konsumimi i verërave vendore ndihmon në ruajtjen e bizneseve familjare dhe parandalon braktisjen e vreshtave historike shqiptare.
Prodhuesit kanë nevojë për çmime të drejta për të investuar në metoda të qëndrueshme dhe miqësore me mjedisin. Konsumi i vetëdijshëm u jep mundësi të fokusohen në cilësi dhe jo vetëm në sasi.
Fushata dhe iniciativa si “Vera është Kulturë” mbështesin ruajtjen e vreshtarisë si pasuri kulturore që meriton mbrojtje, ndërsa ekzistenca e saj lidhet drejtpërdrejt me konsumimin e përgjegjshëm nga popullata.
Roli i shtetit në mbrojtjen e prodhuesve vendas
Politikat për mbrojtjen dhe subvencionimin e prodhuesve vendas duhet të konsiderohen detyrim shtetëror.
Si shembull mund të merret Zvicra, ku mbrojtja dhe promovimi i prodhimit vendas janë të sanksionuara në Kushtetutën Federale, veçanërisht në sektorin e bujqësisë.
Sipas Nenit 104 të Kushtetutës Federale Zvicerane, shteti ka për obligim të sigurojë që bujqësia të kontribuojë në: furnizimin e sigurt me ushqim për popullsinë; ruajtjen e burimeve natyrore dhe peizazhit kulturor; zhvillimin e balancuar rajonal dhe decentralizimin e vendit.
Edhe vendet tona duhet t’u sigurojnë prodhuesve vendas mbështetje ligjore dhe financiare përmes subvencioneve dhe politikave të qarta zhvillimore. Siguria ushqimore, pavarësia prodhuese dhe cilësia duhet të jenë prioritete kombëtare, duke nxitur njëkohësisht konkurrencën e ndershme dhe standardet e larta të prodhimit. /Telegrafi/
