Gjithë përpjekja në këto 30 vite për ta çuar Mitrush Kutelin në gjuhë e vend tjetër, ka dështuar. Askush nuk ka thënë arsye të qenësishme pse kjo “mbyllje dere”, veç faktit që gjuha shprehëse e këtij shkrimtari është e vështirë, komplekse për t’u përshtatur në gjuhë tjetër.

Në fillim të viteve ’90-të ka pasur një përpjekje për të përkthyer veprën e Kutelit nga Kadare, por mbeti projekt në rrugë. Të parën sprovë të plotë e ka realizuar shkrimtarja Klara Buda me rrëfenjën “Fshati im e pi rakinë”, duke e botuar në frëngjisht.

Në një nismë të veçantë prej Qendrës së Botimeve për Diasporën, po i hapet rruga, për herë të parë, botimit në pesë gjuhë të huaja të përmbledhjes me rrëfenja, “Tregimet e moçme shqiptare”: në anglisht, gjermanisht, frëngjisht, italisht dhe greqisht.

“Ka qenë kërkesë parësore ruajtja e parimit bazë në përkthimin nga gjuha shqipe: ajo e përzgjedhjes së përkthyesve që kanë gjuhën në të cilën përkthejnë gjuhë amtare. Kështu janë angazhuar në këtë projekt përkthyes të rëndësishëm e me përvojë nga gjuha shqipe, si Andrea Grill në gjuhën gjermane, Evelyne Noygues në gjuhë franceze, Eugenio Scalambrino në gjuhën italiane. Kjo përzgjedhje shërben dhe për nxitjen e atyre pak përkthyesve që ende i kanë qëndruar besnikë këtij misioni”, thuhet në njoftimin e QBD-së për këtë projekt. “Të rinjtë shqiptarë të brezit të dytë, të rritur dhe të shkolluar jashtë vendit, përbëjnë një potencial të rëndësishëm për të përgatitur përkthyes të rinj nga gjuha shqipe. Janë angazhuar kështu, në këtë projekt, dy përkthyes të rinj me gjuhë amtare gjuhën shqipe, por që kanë jetuar dhe vazhdojnë të jetojnë prej vitesh jashtë vendit e mbi të gjitha janë shkolluar në gjuhën në të cilën përkthejnë: Ron Berisha, një përkthyes i ri dhe premtues do të përkthejë Kutelin në gjuhën angleze, ndërsa Eleana Zhako, e njohur tashmë në këtë fushë, do të përkthejë veprën në gjuhën greke”.