Psikologjia shpjegon pse nën stres mund të humbasim fjalët, pse përgjigjja e duhur shfaqet vetëm pasi qetësohemi dhe si mund të reagojmë më mirë herën tjetër
Biseda ka përfunduar, por vetëm atëherë na vjen në mendje fjalia që duhej ta kishim thënë. E dimë si duhej t’i përgjigjeshim një akuze të padrejtë, ku duhej ta vendosnim kufirin dhe si ta mbronim veten. Në momentin e vërtetë, megjithatë, heshtëm, u hutuam ose thamë diçka që nuk shprehte atë që mendonim.
Pse përgjigjja e duhur shpesh na vjen vetëm kur biseda ka mbaruar?
Pothuajse të gjithë e kemi përjetuar këtë. Disa minuta apo orë pas një bisede të pakëndshme mendojmë: “Këtë duhej t’ia kisha thënë.”
Kjo nuk do të thotë se jemi të dobët apo se nuk dimë ta mbrojmë veten. Psikologjia shpjegon se nën presion social, truri nuk funksionon njësoj si pasi situata ka përfunduar dhe jemi qetësuar.
“Përgjigjja në shkallë” që vjen shumë vonë
Për këtë fenomen ekziston shprehja franceze “l’esprit de l’escalier”, që përshkruan momentin kur përgjigjja ideale na vjen në mendje vetëm pasi jemi larguar nga biseda.
Shprehja i atribuohet filozofit francez Denis Diderot, i cili tregonte se një koment e kishte hutuar aq shumë gjatë një bisede, sa përgjigjja e duhur i kishte ardhur në mendje vetëm duke zbritur shkallët.
Nuk bëhet fjalë për çrregullim psikologjik, por për një përvojë të zakonshme, të lidhur me stresin, emocionet, vëmendjen dhe mënyrën se si truri përpunon informacionin, transmeton Telegrafi.
Pse mbetemi pa fjalë në momentin më të rëndësishëm?
Kur dikush na befason, na kritikon, na fyen ose na akuzon, truri duhet të kryejë disa detyra njëkohësisht: të kuptojë çfarë po ndodh, të vlerësojë qëllimin e personit tjetër, të kontrollojë emocionet, të parashikojë pasojat dhe të gjejë fjalët e duhura.
Nëse situata është e tensionuar, një pjesë e kapacitetit tonë mendor përqendrohet te kërcënimi: A do të shpërthejë konflikt? A do të prishet marrëdhënia? A do të kemi pasoja në punë?
Stresi akut mund ta dobësojë përkohësisht fleksibilitetin e të menduarit dhe kujtesën e punës. Prandaj, nën presion e kemi më të vështirë t’i organizojmë mendimet dhe të gjejmë menjëherë formulimin e duhur.
Nuk është se nuk dimë çfarë mendojmë. Në atë çast, thjesht nuk arrijmë ta përpunojmë dhe ta shprehim aq shpejt.
Heshtja mund të jetë reagim i “ngrirjes”
Përballë një kërcënimi nuk ekzistojnë vetëm reagimet “lufto ose ik”. Ekziston edhe reagimi i ngrirjes.
Një ton agresiv, kritikë e papritur ose poshtërim mund ta aktivizojnë automatikisht sistemin nervor. Mendja mund të duket bosh, trupi tensionohet dhe fjalët thjesht nuk vijnë.
Prandaj, të mbetesh pa përgjigje nuk është domosdoshmërisht shenjë dobësie. Ndonjëherë sistemi nervor i jep përparësi mbrojtjes dhe jo formulimit të një përgjigjeje të zgjuar.
Pse përgjigjja perfekte vjen më vonë?
Kur situata përfundon, tensioni bie. Nuk kemi më nevojë të vëzhgojmë tonin, mimikën apo reagimin e personit tjetër dhe truri fiton më shumë hapësirë për të analizuar atë që ndodhi.
Vetëm atëherë arrijmë ta shohim bisedën nga kënde të tjera dhe të gjejmë fjalët që në momentin e presionit nuk na vinin.
Prandaj, nuk është krejt e drejtë ta krahasojmë atë që thamë nën stres me atë që na erdhi në mendje më vonë, në qetësi.
Kur reflektimi bëhet ruminacion
Është normale ta rikujtojmë një bisedë dhe të mendojmë se çfarë mund të kishim thënë ndryshe. Kjo mund të na ndihmojë të kuptojmë emocionet tona dhe të përgatitemi për situata të ngjashme.
Por kur për orë apo ditë përsërisim të njëjtën skenë, imagjinojmë dhjetëra përgjigje dhe fajësojmë veten, reflektimi shndërrohet në ruminacion.
Reflektimi i dobishëm çon drejt një përfundimi: “Herën tjetër do t’i them se nuk e pranoj atë ton.” Ruminacioni, përkundrazi, na rikthen vazhdimisht te e njëjta situatë pa na ndihmuar ta zgjidhim.
Disa njerëz heshtin për të ruajtur marrëdhënien
Jo çdo heshtje është pasojë e stresit. Disa njerëz janë rritur në mjedise ku kundërshtimi ndëshkohej, ndërsa tërheqja konsiderohej sjellje e dëshirueshme.
Ata mund ta dinë mirë çfarë duan të thonë, por kanë frikë se një përgjigje e drejtpërdrejtë mund të shkaktojë konflikt, refuzim ose zemërim. Kështu, shpesh mbrojnë qetësinë e të tjerëve në dëm të kufijve të tyre.
Si t’i japim vetes kohë për t’u përgjigjur
Nuk është e nevojshme ta kemi menjëherë përgjigjen perfekte. Disa fjali të thjeshta mund të na japin kohë për të menduar:
- “Nuk e prisja këtë. Më duhet pak kohë ta mendoj.”
- “Nuk jam i sigurt se e kuptova mirë. Mund ta përsërisësh?”
- “Nuk mund të përgjigjem tani, por do t’i kthehemi kësaj bisede.”
- “Nuk më pëlqen mënyra si po më drejtohesh.”
- “Dua të mendoj para se të them diçka.”
Edhe nëse përgjigjja na vjen më vonë, nuk është domosdoshmërisht tepër vonë. Mund ta rikthejmë bisedën dhe të themi: “Kam menduar për atë që ndodhi dhe dua të të tregoj si e përjetova.”
Nuk duhet të jemi më të shpejtët për ta mbrojtur veten
Shpejtësia e përgjigjes nuk është matës i inteligjencës, guximit apo pjekurisë emocionale. Njerëzit ndryshojnë në mënyrën se si përpunojnë konfliktin dhe në kohën që u duhet për t’i kthyer mendimet në fjalë.
Nëse dikush bllokohet shpesh, shmang vazhdimisht bisedat e vështira ose nuk arrin të vendosë kufij nga frika, një bisedë me psikologun mund të ndihmojë.
Përgjigjja perfekte që na vjen pasi gjithçka ka kaluar nuk është dëshmi se kemi dështuar. Shpesh është vetëm shenjë se sistemit tonë nervor i duhej pak kohë për t’u qetësuar dhe për të na lejuar ta gjenim zërin tonë.
