Kolegji Saverian, ishte një ndër të paktat shkolla që ekzistonin në fund të shekullit XIX, me etërit jezuitë të kualifikuar në Itali për të cilët Faik Konica ka thënë: “…Baballarët jezuitë, me atë dije që as armiqtë e tyre nuk ia mohojnë.” Kolegji solli në Shqipëri, e veçanërisht në Shkodër, disa risi të cilat ndihmonin në çështjet studimore dhe ofronin mundësi për popullsinë e gjerë.

Etërit jezuitë sollën edhe eksperiencën e tyre në krijimin e kabineteve në fusha të ndryshme të lëndëve ekzakte, ku përmendet Muzeu i Kabinetit të Fizikës i cili ndahej në:

– Seksioni Etnografik që shfaqte interes pasi në të gjendeshin eshtra të marra nga disa varre të Komanit, të cilat dëshmonin pjesën e errët të historisë së Shqipërisë që ka dalë në dritë, falë Kulturës së Komanit.

– Seksioni nunizmatik, i cili kishte më tepër se 1000 monedha, ndër të cilat 45 ishin greke e barbarike, pesë të kohës konsulore, 259 i përkisnin periudhës së Bizantit, 91 Mesjetës – sidomos venedikase e ballkanike.

– Seksioni Merçeologjik, në të cilin gjendeshin kampione të ndryshme sipas degëve të industrisë.

– Seksioni i Historisë së Natyrës, në të cilin gjendeshin koleksione interesante kafshësh të balsamosura, si dhe kafshë me deformime fiziologjike, ku mund të përmendim një qengj me dy koka.

Matimetikani e fizikani i njohur A. Crocialani, ndërtoi vetë Kabinetin e Matematikës e të Fizikës, i cili u pasurua vazhdimisht, në fillim nga Perandori i Austrisë Franc Jozefi (emri i tij jepet në dokumentet shqiptare i përkthyer si Frano Zefi) e pas tij nga Qeveria Italiane nëpërmjet ministrit të Italisë në Tiranë, Ugo Sola.

Rëndësi të jashtëzakonshme kishte edhe “Tipografia e Zojës së Papërlyeme” themeluar si e para shtypshkronjë në Shkodër, e ndër më të hershmet në Shqipëri. Në të u botuan, përveç librave shkollorë, edhe shumë libra të tjerë me rëndësi për çështjet fetare e kombëtare, duke dëshmuar edhe një herë pazgjidhshmërinë e binomit “Fe e Atdhe”.

Rëndësi të veçantë pati edhe ngritja e të parit Institut Meteorologjik, vëzhgimet e të cilit këqyreshin nga Vjena, e cila në raportet e saj periodike jepte lëvdata për punën e tij

Diçka që ndihmoi shumë në kultivimin e artit te të rinjtë, ishte çelja e së parës shkollë vizatimi. Mësuesi i parë ishte Pjetro Marubbi, të cilin Kolegji e përshkruante në dokumentet e kohës “nji fotograf i njohur”. Pas tij, mësues ishte ati jezuit Gaetano Rossi S. J., i cili shërbeu si mësues për një periudhë 20-vjeçare. Përparësi iu dha vizatimeve artistike dhe skicave të vizatimeve teknike, për të cilat shfaqi interes edhe qeveria, çka nxiti zhvillimin e kësaj dege.

Pranë godinës së Ateljesë ishte edhe një godinë tjetër, ajo e harteve (truporeve) plastike në të cilën u punuan pjesa më e madhe e truporeve të Shenjtërve, të cilët mbushën pjesën më të madhe të kishave në Shqipëri.

Të gjitha këto janë një pjesë e vogël e asaj magjie studimore e artistike, që sollën me vete etërit jezuitë. /Konica/