Islanda nuk do t’i rihapë negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Në referendumin e zhvilluar të shtunën, 52.8 për qind e votuesve votuan kundër rifillimit të bisedimeve, ndërsa 47.2 për qind u shprehën në favor të tyre. Rezultati i ngushtë i heq qeverisë mandatin për t’u rikthyer në tryezën e negociatave me Brukselin.
Por vota e islandezëve ngre një pyetje më të gjerë për Bashkimin Evropian: A po e humb BE-ja aftësinë për të tërhequr edhe demokracitë e qëndrueshme, të pasura dhe ekonomikisht të zhvilluara, përtej argumenteve që lidhen me përfitimet financiare?
Të shtunën, islandezët iu drejtuan kutive të votimit për të vendosur nëse vendi duhet të rifillojë negociatat për anëtarësim në BE. Referendumi nuk vendoste drejtpërdrejt për anëtarësimin e Islandës, por për rihapjen e negociatave, të cilat më pas do të duhej të çonin në një marrëveshje që do të kërkonte një vendim tjetër.
Ndryshe nga vendet e tjera kandidate, ku anëtarësimi varet nga reforma të thella institucionale, rasti i Islandës është i ndryshëm. Ajo është një vend i pasur dhe i qëndrueshëm, që përputhet ngushtë me vlerat dhe parimet demokratike të BE-së.
“Në procesin e mëparshëm të anëtarësimit, u hapën 27 nga 35 kapitujt e negociatave dhe 11 prej tyre u mbyllën përkohësisht. Për më tepër, përmes Zonës Ekonomike Evropiane (EEA) dhe Shengenit, Islanda tashmë zbaton një pjesë të konsiderueshme të legjislacionit të BE-së dhe është thellësisht e integruar në Tregun e Përbashkët”, tha Christine Leuchtenmüller, drejtuese e Programit Rajonal për Vendet Nordike në Fondacionin Konrad-Adenauer.
Megjithatë, sipas Leuchtenmüller, rezultati i së shtunës “pasqyron kryesisht rrethanat e veçanta politike dhe ekonomike të Islandës” dhe nuk duhet të “shërbejë si bazë për nxjerrjen e përfundimeve më të gjera rreth zgjerimit të BE-së”, shkruan euronews.
Votimi në Islandë vë në pikëpyetje edhe qasjen më të gjerë të BE-së ndaj sigurisë, veçanërisht në një kohë kur blloku po mbështetet gjithnjë e më shumë te zgjerimi për të rritur ndikimin dhe sigurinë e tij globale.
Kjo qasje është bërë edhe më e rëndësishme pas luftës së Rusisë në Ukrainë, përkeqësimit të marrëdhënieve me Uashingtonin dhe konflikteve në Lindjen e Mesme.
Arsyet për anëtarësimin
Negociatat e anëtarësimit me Islandën do të kishin përparuar shpejt, pasi vendi tashmë zbaton një pjesë të madhe të legjislacionit të BE-së. “Në procesin e mëparshëm të anëtarësimit, u hapën 27 nga 35 kapitujt e negociatave dhe 11 prej tyre u mbyllën përkohësisht. Përmes Zonës Ekonomike Evropiane dhe Shengenit, Islanda tashmë zbaton një pjesë të konsiderueshme të legjislacionit të BE-së dhe është thellësisht e integruar në Tregun e Përbashkët”, tha Leuchtenmüller.
Për qeverinë e kryeministres Kristrún Frostadóttir, rihapja e negociatave për anëtarësim ishte një nismë kryesore. Synimi ishte krijimi i një mburoje më të fortë sigurie dhe i një baze më të qëndrueshme ekonomike për Islandën. Ndër arsyet ishin presionet ekonomike, përfshirë kulmin e inflacionit në 10.2 për qind dhe normat e interesit në 9.25 për qind, si dhe kërcënimet urgjente të sigurisë që lidhen me paqëndrueshmërinë në Arktik dhe tensionet diplomatike rreth Grenlandës. Miratimi i euros dhe anëtarësimi në Bashkimin Doganor të BE-së do të kishin ulur kostot e jetesës dhe do të kishin ndihmuar interesat e saj të mbrojtjes dhe sovranitetit.
“Islandezët nuk votuan kundër Evropës; ata votuan kundër një anëtarësimi të panevojshëm. Kur një vend tashmë ka tregun e përbashkët, Shengenin dhe kufijtë e hapur, vlera e shtuar e një vendi në tryezë duhet të jetë më e madhe se kostoja e ndarjes së kontrollit mbi burimin e tij kryesor”, tha eurodeputeti Mika Aaltola nga Partia Popullore Evropiane (EPP), raportuesi hije në Parlamentin Evropian për raportin mbi strategjinë diplomatike të BE-së dhe bashkëpunimin gjeopolitik në Arktik.
Edhe Ukraina dhe Moldavia e konsiderojnë kryesisht anëtarësimin në BE si një zgjedhje për sigurinë. Pushtimi rus e bëri anëtarësimin në BE një çështje kyçe për të ardhmen e Ukrainës, ndërsa Moldavia përballet me ndërhyrje dhe presion nga Rusia. Të dyja vendet morën statusin zyrtar të kandidatëve në vitin 2022, hapën zyrtarisht negociatat e anëtarësimit në vitin 2024 dhe që atëherë kanë përparuar paralelisht në këtë proces.
Anëtarësimi do t’u mundësonte të dyja vendeve qasje të plotë në tregun e përbashkët të BE-së dhe potencialisht miliarda euro fonde evropiane për modernizim, infrastrukturë dhe, veçanërisht për Ukrainën, rindërtim.
Ndërkohë, Mali i Zi dhe Shqipëria janë aktualisht vendet që kryesojnë procesin e anëtarësimit. Mali i Zi negocion që nga viti 2012 dhe tashmë ka hapur të 33 fushat e politikave, ndërsa Shqipëria, kandidate që nga viti 2014, i ka përshpejtuar negociatat gjatë viteve të fundit. Për të dyja vendet, anëtarësimi premton më shumë investime dhe qasje në fondet dhe tregjet e BE-së. Procesi i anëtarësimit synon gjithashtu të nxisë reformat e brendshme, veçanërisht në luftën kundër korrupsionit, pavarësinë e gjyqësorit dhe sundimin e ligjit.
Edhe vendet kandidate Serbia, Maqedonia e Veriut dhe Bosnje-Hercegovina e shohin anëtarësimin si një rrugë drejt zhvillimit më të madh ekonomik dhe stabilitetit politik, por rrugëtimi i tyre ka qenë më i ngadaltë. Serbia negocion me Brukselin prej më shumë se një dekade, por marrëdhëniet e saj me Kosovën, shqetësimet për standardet demokratike dhe lidhjet e vazhdueshme me Rusinë e vështirësojnë përparimin.
Maqedonia e Veriut përballet me pengesa, përfshirë mosmarrëveshjet me vendet fqinje anëtare të BE-së, ndërsa Bosnje-Hercegovina ende ka nevojë për reforma të rëndësishme institucionale dhe në fushën e sundimit të ligjit. Për të tria vendet, anëtarësimi do të nënkuptonte qasje në një treg prej rreth 450 milionë njerëzish, më shumë investime dhe një pozitë më të fuqishme politike brenda Evropës.
Rastet më të ndërlikuara janë Gjeorgjia dhe Turqia. Gjeorgjia mori statusin zyrtar të vendit kandidat në vitin 2023, por procesi i anëtarësimit ka ngecur për shkak të shqetësimeve të BE-së lidhur me regresin demokratik dhe drejtimin politik të qeverisë, pavarësisht mbështetjes së fortë historike të qytetarëve për integrimin evropian.
Turqia është kandidate që nga viti 1999 dhe i nisi negociatat në vitin 2005, duke e bërë atë vendin kandidat me procesin më të gjatë të anëtarësimit. Megjithatë, negociatat kanë qenë të ngrira prej vitesh për shkak të shqetësimeve lidhur me demokracinë, të drejtat themelore dhe sundimin e ligjit, si dhe mosmarrëveshjeve që përfshijnë Qipron.
A i sjell përfitime zgjerimi BE-së?
Për Bashkimin Evropian, zgjerimi ka rëndësi kryesisht për sigurinë dhe ndikimin gjeopolitik, veçanërisht që nga pushtimi rus i Ukrainës. Afrimi i vendeve fqinje me BE-në ndihmon në uljen e paqëndrueshmërisë përgjatë kufijve dhe kufizon ndikimin e fuqive si Rusia dhe Kina në Evropën Lindore dhe Ballkanin Perëndimor.
Ukraina dhe Moldavia janë veçanërisht të rëndësishme për këtë strategji për shkak të pozitës së tyre në krahun lindor të BE-së. Ndërkohë, integrimi i Ballkanit Perëndimor do ta afronte më fort me strukturat politike dhe të sigurisë evropiane një rajon që është kryesisht i rrethuar nga shtetet anëtare të BE-së.
Një bllok më i madh do të përfaqësonte gjithashtu një treg dhe popullsi më të mëdha, duke forcuar fuqinë negociuese të Evropës në fushën e tregtisë, politikës së jashtme, energjisë dhe sigurisë, në një kohë kur konkurrenca mes Shteteve të Bashkuara, Kinës dhe Rusisë po rritet.
Në aspektin ekonomik, anëtarët e rinj do të zgjeronin përmasat e Tregut të Përbashkët të BE-së, duke krijuar mundësi të reja për tregti dhe investime dhe duke ndihmuar në lidhjen e rrjeteve evropiane të transportit, energjisë dhe furnizimit. Ballkani Perëndimor, për shembull, përbën rrugë të rëndësishme tranziti ndërmjet pjesëve të ndryshme të kontinentit dhe mund të luajë një rol më të madh në rrjetet evropiane të energjisë dhe infrastrukturës.
Zgjerimi synon gjithashtu të nxisë reformat demokratike dhe institucionale në vendet që kërkojnë anëtarësimin. Kandidatët duhet të përmbushin standardet e BE-së për sundimin e ligjit, pavarësinë e gjyqësorit, të drejtat themelore dhe luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar përpara se të anëtarësohen.
Kjo i jep Brukselit një mekanizëm ndikimi për të nxitur reformat përtej kufijve të tij aktualë dhe, në të njëjtën kohë, mund të forcojë sigurinë e vetë BE-së duke përmirësuar bashkëpunimin në çështje si migracioni, menaxhimi i kufijve dhe krimi ndërkufitar.
Si mund të anëtarësohet një vend në BE?
Anëtarësimi në BE është një proces i bazuar në merita, që kërkon nga vendet të përafrojnë vlerat dhe legjislacionin e tyre me ato të Bashkimit Evropian. Çdo vend mund të aplikojë për anëtarësim në BE, por fillimisht duhet të përmbushë kriteret e Kopenhagës të vitit 1993.
Ato përfshijnë institucione të qëndrueshme dhe demokratike; respektimin e sundimit të ligjit dhe të drejtave të njeriut; një ekonomi tregu funksionale; si dhe aftësinë për të përmbushur detyrimet e anëtarësimit, përfshirë zbatimin e tërësishëm të legjislacionit evropian. Negociatat nisin zyrtarisht pasi të jenë përmbushur këto kushte. Më pas, Komisioni Evropian dhe Këshilli i BE-së i japin vendit statusin e kandidatit.Komisioni nis me një proces shqyrtimi (screening) për të përcaktuar se sa i përgatitur është vendi kandidat. Më pas, ai duhet të zbatojë legjislacionin e BE-së dhe, kur është e nevojshme, të kryejë reforma në 35 fusha të politikave, të quajtura “kapituj”, të ndara në gjashtë grupe tematike.
Këto përfshijnë bazat themelore (si drejtësia, administrata publike, funksionimi ekonomik dhe të drejtat themelore), tregun e brendshëm, konkurrueshmërinë, agjendën e gjelbër, bujqësinë dhe kohezionin, si dhe marrëdhëniet me jashtë.
Dy kapitujt e fundit, “Institucionet” dhe “Çështje të tjera”, përfshijnë çështje që dalin gjatë negociatave, por që nuk mbulohen nga asnjë prej kapitujve të tjerë.
Kapitujt hapen veç e veç dhe mbyllen përkohësisht pasi Komisioni dhe Këshilli vlerësojnë se vendi ka bërë përparim të mjaftueshëm dhe ka zbatuar reforma të mjaftueshme.
Pasi të përfundojnë të gjithë kapitujt, Komisioni vendos nëse vendi është gati të bëhet anëtar i BE-së. Më pas kërkohet miratimi përfundimtar nga Parlamenti Evropian dhe Këshilli i BE-së. Nëse vendimi është pozitiv, shtetet anëtare dhe vendi kandidat nënshkruajnë dhe ratifikojnë traktatin e anëtarësimit.
Negociatat mund të zgjasin me vite, megjithëse Komisioni dëshiron ta përshpejtojë procesin, në varësi të reformave dhe stabilitetit politik të vendit kandidat. Procesi zgjat edhe për shkak se çdo hap kërkon miratim unanim nga të gjitha shtetet anëtare. Hungaria, për shembull, e ka bllokuar për vite me radhë përparimin e Ukrainës, pavarësisht se kjo e fundit mori statusin e vendit kandidat në vitin 2022.
Nga shtatë vendet kandidate, Mali i Zi është në krye të procesit, me të gjithë kapitujt e hapur dhe 18 prej tyre të mbyllur përkohësisht. Shqipëria i ka hapur të gjithë kapitujt dhe ka mbyllur përkohësisht tre prej tyre, e ndjekur nga Serbia, e cila ka hapur 22 kapituj dhe ka mbyllur dy. Moldavia dhe Ukraina kanë hapur kapitujt për bazat themelore dhe marrëdhëniet me jashtë, ndërsa Maqedonia e Veriut është ende në fazën e shqyrtimit. Negociatat me Turqinë kanë ngecur që nga viti 2018. /Telegrafi/
