Ai çasti kur i afrohesh kufirit të Serbisë… Foto: Annette Riedl (dpa)
(Një skenë nga romani i Jehona Kicajt)
Secili mërgimtar e ka një rrëfim të vetin kur udhëton me veturë nga Zvicra, Gjermania, Austria e vendet skandinave në Kosovë. Më të guximshmit (ose më të pakujdesshmit) krenohen se “për 16 orë kanë arritur nga Zürichu” në Gjilan, për shembull.
Kjo është e frikshme. Më të kujdesshëm janë ata që ndalen e pushojnë diku gjatë rrugës, për shembull në Slloveni, pranë Liqenit të Bledit. Ose në Kroaci, ta zëmë në ndonjë fshat të bukur të Zagorjes, në hinterlandin e Zagrebit. Ditën tjetër, herët në mëngjes, i çlodhur mund të vazhdosh udhëtimin. Nuk është udhëtim i zakonshëm. Dhe kjo ka të bëjë me kufirin e Serbisë. Së më afër kufirit, aq më i madh shqetësimi i një familjeje mërgimtare. Është si frika e portierit nga penalltia.
Nuk e di ku do marrësh një goditje. Shkrimtarja gjermano-kosovare Jehona Kicaj e ka përshkruar këtë ndjesi në romanin e saj “ë”, i cili vitin që shkoi përpak e mori çmimin për romanin më të mirë në Gjermani. Kicaj shkruan: “Mësova që herët se duhej të heshtja sapo të arrinim në kufirin serb. Gjuha jote amtare mund të të vinte në rrezik nëse e flisje në vendin e gabuar. Sapo tabela e parë sinjalizonte kufirin, ne e fiknim muzikën dhe i fshehnim të gjitha kasetat shqiptare nën ulëset e veturës sonë. Nuk pipëtinim.
Heshtnim shumë kohë përpara se polici kufitar të jepte shenjë për të hapur xhamin. Vetëm babai fliste me të. Ai fliste rrjedhshëm serbisht, si shumë të tjerë të moshës së tij, e kishte mësuar në shkollë dhe më vonë në ushtri. Unë nuk kuptoja asnjë fjalë të vetme, por dalloja pasigurinë në tonin e zërit të tij. Ai nuk hezitonte për asnjë çast t’u përgjigjej pyetjeve të policit, e megjithatë i zgjidhte fjalët e tij me kujdes. Pastaj, toni i tij ndryshonte papritur dhe unë dëgjoja atë ashpërsinë specifike në zërin e tij. Sa herë që ai e mprehte tonin në këtë mënyrë, sa herë që dalloja atë ndryshim zëri, e dija se diçka do të ndodhte.
Më kujtohet që duart e nënës dridheshin kur baba i kërkoi t’ia jepte pasaportat, dhe se ajo nuk ishte në gjendje të hapte vetë zinxhirin e çantës së kuqe prej lëkure ku ndodheshin të gjitha dokumentet tona. Kokulur, ajo ia dha çantën e mbyllur. Më kujtohen vështrimet e ftohta të policit, me të cilat na ngulte sytë nga lart përmes xhamave të veturës, dhe se si na u desh të zbrisnim të gjithë e të zbraznim veturën.Më kujtohet zhurma e fortë e vulës, të cilën ai e vendosi në pasaportat tona vetëm pasi kishim futur brenda tyre disa kartëmonedha.
Pasaportat nuk na i ktheu në dorë, thjesht i shtyu tutje sikur të mos vlenin asgjë. Në kufirin mes Kosovës dhe Serbisë pashë për herë të parë se si poshtëroheshin prindërit e mi. Kjo përvojë kufiri më ndjek edhe sot e kësaj dite në çdo kontroll pasaportash”.Me këtë skenë mund të identifkohen qindra-mijëra shqiptarë nga Kosova. Jehona Kicaj e ka përjetësuar për të gjithë. Në këto ditë vere, lexojeni romanin e saj. Në gjermanisht dhe - shpresoj së shpejti - edhe në shqip (botim i shtëpisë botuese “Buzuku”).
