Nuk është vetëm Krahu Lindor i Shtëpisë së Bardhë ai që është shkatërruar nga presidenti amerikan Donald Trump.
Në vitin e tij të parë pas rikthimit në detyrë, ai ka cenuar institucione dhe norma amerikane që kanë ekzistuar për breza dhe që kanë formësuar funksionimin e qeverisë federale. Ritmi i këtyre ndryshimeve ka qenë aq i shpejtë, saqë edhe vëzhguesit më të përvojë të Uashingtonit kanë pasur vështirësi t’i ndjekin zhvillimet.
Që nga inaugurimi i tij një vit më parë, presidenti 79-vjeçar ka shpërbërë në mënyrë të njëanshme agjenci federale, ka vënë në shënjestër kundërshtarë politikë, ka pezulluar financime federale dhe ka përmbysur marrëdhëniet e tregtisë globale.
Ai ka dhënë gjithashtu falje të përgjithshme për kryengritësit e 6 janarit, të cilët sulmuan Kongresin amerikan në përpjekje për të kundërshtuar rezultatet e zgjedhjeve presidenciale të vitit 2020.
Për më tepër, ka dërguar Gardën Kombëtare dhe dhjetëra agjentë të Agjencisë së Imigracionit dhe Zbatimit të Doganave (ICE) në rrugët e qyteteve amerikane, si dhe ka ndërmarrë veprime ushtarake në disa vende.
Sipas ekspertëve, të marra së bashku, këto veprime tregojnë një prirje të qartë dhe të qëndrueshme: përpjekjen për të konsoliduar dhe zgjeruar pushtetin presidencial.
Kritikuesit e shohin këtë si një goditje të drejtpërdrejtë ndaj sistemit kushtetues të kontrolleve dhe balancave.
Norman Ornstein, studiues në Institutin Amerikan të Ndërmarrjeve, i tha The Independent se viti i kaluar përfaqësonte “një sprint drejt një autokracie”.
Nga ana tjetër, mbështetësit kundërshtojnë këto akuza, duke argumentuar se presidenti po rimerr me të drejtë kontrollin nga një klasë burokratësh të pazgjedhur dhe të rrënjosur në sistem.
“Trump do të hyjë në histori si presidenti më i suksesshëm dhe më i rëndësishëm në jetën tonë”, u shpreh Drejtori i Komunikimit i Shtëpisë së Bardhë, Steven Cheung, kur u pyet nga The Independent.
“Arritjet e tij në shërbim të popullit amerikan do të nguliten në strukturën e Amerikës dhe do të ndihen nga çdo administratë e ardhshme e Shtëpisë së Bardhë”, shtoi ai.
Më poshtë paraqitet një pasqyrë e disa prej veprimeve të Trump që, sipas kritikëve, kanë tejkaluar kufijtë institucionalë.
Shkatërrimi i agjencive, ngrirja e fondeve
Në frontin e brendshëm, shenjat e para të qasjes së zgjeruar të Trumpit ndaj autoritetit ekzekutiv u shfaqën menjëherë pas inaugurimit të tij. Ai krijoi Departamentin e Efiçiencës së Qeverisë, një strukturë e fokusuar në shkurtimin e kostove.
Ky grup i dha kompetenca të gjera mega-donatorit Elon Musk, njeriut më të pasur në botë, duke e autorizuar të mbyllte agjenci të tëra, përfshirë USAID-in. Si pasojë, rreth 300 mijë punonjës u detyruan të largoheshin nga qeveria federale.
Trump ngriti gjithashtu miliarda dollarë fonde të miratuara nga Kongresi për universitete, kërkime mjekësore dhe ndihmë të huaj. Shumica e këtyre fondeve ishin të destinuara për shtete të udhëhequra nga demokratët.
“Pushteti më qendror dhe më i palëkundur i Kongresit është pushteti i portofolit. Dhe Donald Trump ka refuzuar të shpenzojë paratë që janë miratuar”, tha për The Independent, Larry Jacobs, drejtor i Qendrës për Studimin e Politikës dhe Qeverisjes në Universitetin e Minesotës.
Shumë vëzhgues argumentojnë se veprimet gjithëpërfshirëse të Trumpit përfaqësojnë një ndryshim të thellë krahasuar me mandatin e tij të parë. Sipas tyre, arsyeja kryesore lidhet me ndryshimet në personel.
Gjatë administratës së parë, ai ishte i rrethuar nga njerëz “që punuan për të zbutur impulset e tij më të egra”, tha për The Independent profesoresha e Fakultetit të Drejtësisë në Yale, Oona Hathaway. “Këtë herë, ai e ka lënë mënjanë pjesën më të madhe të establishmentit dhe e ka mbushur Shtëpinë e Bardhë me besnikë”, shtoi ajo.
Një mori urdhrash ekzekutivë dhe faljesh
Gjatë 100 ditëve të tij të para, Trump lëshoi një numër rekord prej 124 urdhrash ekzekutivë. Disa prej tyre u konsideruan jokushtetues nga kritikët dhe gjykatat.
Mes tyre ishte një urdhër që synonte të hiqte shtetësinë bazuar në të drejtën e lindjes dhe një tjetër që kërkonte vërtetim të shtetësisë për regjistrimin e votuesve.
“Këto urdhra janë të jashtëzakonshëm, jo vetëm për numrin e tyre, por edhe për gjerësinë e ndikimit”, tha në prill Rory Little, profesor i drejtësisë në Universitetin e Kalifornisë, San Francisko.
Në mandatin e dytë, Trump ka përdorur në mënyrë agresive fuqinë e tij të faljes.
Ai i ka dhënë mëshirë mijëra njerëzve, përfshirë pothuajse të gjithë 1600 personat e akuzuar për trazirat e 6 janarit në Kapitol, si dhe figura të shumta të dënuara për mashtrim, ryshfet dhe evazion fiskal.
Shumë nga ata që përfituan nga faljet kanë lidhje politike me presidentin.
Përveç kësaj, ai ka përdorur fuqinë e tij për të armatosur Departamentin e Drejtësisë kundër armiqve politikë.
Duke e armatosur Departamentin e Drejtësisë kundër armiqve politikë
Në një tjetër shkelje të dukshme të normave presidenciale, Trump ka ushtruar publikisht presion mbi Departamentin e Drejtësisë për të hetuar kundërshtarët e tij politikë.
Në shtator, ai kritikoi ashpër Prokuroren e Përgjithshme, Pam Bondi, për mungesën e akuzave kundër ish-drejtorit të FBI-së, James Comey, të cilin e quajti “fajtor të tmerrshëm”. Ai sulmoi gjithashtu Prokurores e Përgjithshme të Nju Jorkut, Letitia James, dhe Senatorin Adam Schiff, duke shkruar në Truth Social: “DREJTËSIA DUHET TË VENDOSET.”
Menjëherë pas këtyre deklaratave, si Comey ashtu edhe James u përballën me padi nga juritë e mëdha federale, me akuza për dhënie deklaratash të rreme dhe vepra të tjera penale.
Vendosja e Gardës Kombëtare dhe bastisjet e gjera të imigracionit
Vitin e kaluar, presidenti 79‑vjeçar vendosi Gardën Kombëtare në disa qytete të SHBA‑s si pjesë të një përpjekjeje për të goditur kriminalitetin. Këto masa, shpesh të ndërmarra pa mbështetjen e zyrtarëve shtetërorë ose lokalë, kanë pak precedent historik, sipas The New York Times.
Ai gjithashtu ka rritur ndjeshëm operacionet e ICE‑s, veçanërisht në shtetet e udhëhequra nga demokratët. Të enjten, ai kërcënoi të përdorë Aktin e Kryengritjes – një fuqi emergjente që nuk është përdorur për më shumë se 30 vjet – për të vendosur ushtrinë në Minesota pas protestave kundër veprimeve të ICE‑s atje.
Duke përmbledhur këtë seri veprimesh që tejkalojnë kufijtë tradicionalë, Larry Jacobs tha se “presidenca perandorake është zhvendosur me vendosmëri dhe plotësisht në sferën e politikës së brendshme.”
Megjithatë, për mbështetësit e tij, centralizimi i pushtetit nga Trump nuk shihet si një defekt, por si një tipar pozitiv. Russ Vought, drejtori i Zyrës së Menaxhimit dhe Buxhetit, ka argumentuar se liberalët “e shtrembëruan rrënjësisht” strukturën e qeverisë, duke fuqizuar “ekspertët e karrierës” të pazgjedhur në agjencitë federale.
Sipas tij, zgjidhja është përqendrimi i më shumë pushtetit në ekzekutiv, në përputhje me teorinë e ekzekutivit unitar.
John Bolton, një mbështetës i një ekzekutivi më të fuqishëm, tha se ai beson se shumë nga veprimet e Trump kanë qenë “legjitime”. Por ai shtoi se “përpjekja për të zgjeruar pushtetin mbi jetën e përditshme — si përmes asaj që ai po bën me ICE dhe kështu me radhë — është diçka shumë e ndryshme”.
Nga ana tjetër, Yuval Levin, bashkëpunëtor i lartë në American Enterprise Institute (AEI), mori një qëndrim më nuancues. Ai i tha The New York Times se administrata ka ndërmarrë “shumë veprime”, por ka prodhuar pak “ndryshim të qëndrueshëm në politikat publike”.
Duke nënkuptuar një mandat të tretë jokushtetues
Edhe pse nuk është një veprim zyrtar, Trump ka lënë të kuptohet vazhdimisht se mund të përpiqet për një mandat të tretë në detyrë — diçka që Kushtetuta e Shteteve të Bashkuara e ndalon qartë.
“Shumë njerëz duan që unë ta bëj këtë,” tha presidenti në mars. Në dhjetor, ai deklaroi se një prej donatorëve të tij i kishte ofruar 250 milionë dollarë për të nisur një garë për vitin 2028.
Në një intervistë në janar, teksa fliste për arritjet e tij, Trump tha se “kur e mendon, nuk duhet të kemi as zgjedhje.” Shtëpia e Bardhë më vonë sqaroi se ai po e shprehte këtë në humor.
Konflikte të huaja
Disa vëzhgues thonë se Donald Trump ka shtyrë gjithashtu kufijtë e pushtetit presidencial në politikën e jashtme, duke ndërmarrë veprime ushtarake dhe kërcënuese pa miratimin e Kongresit ose pa konsensus të gjerë ndërkombëtar.
Presidentët amerikanë historikisht kanë ushtruar një liri të konsiderueshme në veprimet ushtarake jashtë vendit, veçanërisht pa një deklaratë zyrtare lufte, dhe shpesh kanë nisur sulme pa autorizim formal nga Kongresi. Megjithatë, kritikët e veprimeve të Trump thonë se ai ka tejkaluar edhe këto precedentë, duke përfshirë ndërhyrjen ushtarake të shkallës së madhe në Venezuelë, transmeton Telegrafi.
Në fillim të janarit 2026, Shtetet e Bashkuara njoftuan se forcat e tyre ushtarake kishin kryer një operacion në Venezuelë, ku presidenti Nicolás Maduro dhe bashkëshortja e tij, Cilia Flores, u kapën dhe u dërguan në New York për t’u gjykuar për akuza federale, përfshirë lidhje me narkotikë dhe terrorizëm.
Kjo ndërhyrje, e koduar si Operacioni Absolute Resolve, përfshiu sulme ajrore dhe operacione tokësore brenda territorit venezuelian dhe përbën një ndërhyrje ushtarake direkte shumë të diskutueshme nga ana e U.S. Presidentit Trump. Kritikët brenda dhe jashtë SHBA-së kanë argumentuar se ky veprim përbën një shkelje të së drejtës ndërkombëtare dhe se ai është kryer pa autorizim të qartë të Kongresit, gjë që ka nxitur debate serioze për kufijtë e pushtetit presidencial në politikën e jashtme.
Administrata gjithashtu ka kryer veprime ushtarake dhe ndërhyrje në Detin Karaibe, duke përfshirë goditje kundër anijeve që SHBA i konsideron të lidhura me trafikun e drogës dhe sekuestrimin e cisternave të naftës përkatëse. Këto masa janë kritikuar si shkelje të së drejtës ndërkombëtare dhe si përdorim të njëanshëm të forcës.
Përveç Venezuelës, Trump ka kërcënuar me veprime të ashpra ndaj Iranit, duke paralajmëruar për “veprime shumë të forta” nëse Teherani ndërmerr veprime represive ndaj protestuesve, dhe duke lënë të kuptohet se SHBA mund të ndërmarrë masa më të gjera kundër regjimit iranian.
Një tjetër çështje që ka ngjallur debat është interesimi i Trump për Grenlandën, të cilën e ka përmendur si objektiv strategjik dhe nuk ka përjashtuar përdorimin e forcës për të siguruar kontrollin e ishullit. Kjo ka shkaktuar shqetësime se një veprim i tillë mund të dëmtonte aleancat historike, përfshirë marrëdhëniet brenda NATO‑s.
Tarifa gjithëpërfshirëse
Një nga lëvizjet më të jashtëzakonshme të politikës së jashtme të Trump ka qenë vendosja e tarifave “reciproke” për dhjetëra vende, duke aplikuar një normë bazë prej 10 për qind për të gjitha importet.
Që nga hyrja e tyre në prill, këto tarifa janë ndaluar, anuluar dhe rivendosur vazhdimisht, duke krijuar një situatë të paparashikueshme në tregjet globale.
Ky vendim përfaqëson një ndryshim të rëndësishëm krahasuar me epokën pas Luftës së Dytë Botërore, kur tarifat zakonisht synonin industri ose vende të veçanta, dhe jo të gjitha importet në përgjithësi.
Michael Kazin, historian në Universitetin Georgetown, tha për The Independent se Trump madje nuk ka përpjekur të fitojë miratimin e Kongresit për shumë nga aktet e tij më të rëndësishme, përfshirë rritjen e tarifave, të cilat zakonisht kërkojnë miratimin e legjislativit.
Vetë Trump e ka bërë të qartë se nuk sheh kufizime të jashtme për pushtetin e tij në arenën ndërkombëtare. Kur u pyet nga The New York Times se me çfarë kufizimesh përballet, ai u përgjigj se “morali im. Mendja ime. Është e vetmja gjë që mund të më ndalojë”.
Publiku duket i kujdesshëm ndaj kësaj agjende të guximshme: një sondazh i fundit i Quinnipiac tregon se 54 për qind e të anketuarve besojnë se Trump ka tejkaluar autoritetin e tij.
Veprimet e administratës Trump në politikën e jashtme kanë nxitur kritika të forta edhe jashtë SHBA-së. Zyrtarë dhe udhëheqës ndërkombëtarë, përfshirë ministrin e Jashtëm rus, Sergey Lavrov kanë akuzuar Shtetet e Bashkuara për shkatërrim të rendit ndërkombëtar dhe për veprime që dëmtojnë besueshmërinë dhe sigurinë globale.
Po ashtu, figura të larta fetare në SHBA kanë shprehur shqetësime morale lidhur me përqendrimin e politikës së jashtme në përdorim të forcës, duke vënë në dukje se diplomacia po merr më pak hapësirë, dhe paralajmëruar për pasoja negative globale.
Në përgjithësi, kritikët paralajmërojnë se këto veprime mund të çojnë vendin drejt një pozicionimi më të ashpër dhe të paqëndrueshëm në arenën ndërkombëtare, ndërsa mbështetësit zakonisht i arsyetojnë ato me nevoja të sigurisë kombëtare dhe mbrojtjes së interesave amerikane.
Përgjigje e heshtur nga Kongresi dhe Gjykata Supreme
Deri më tani, shumë prej këtyre masave dramatike kanë hasur pak kundërshtime - ose madje janë mbështetur - nga Kongresi i kontrolluar nga republikanët, dega e qeverisë që themeluesit e kombit kishin synuar të luante rolin më të fuqishëm të kontrollit dhe balancës.
“Kongresi Republikan nuk ka mbajtur asnjë seancë dëgjimore mbikëqyrëse për asnjë nga mizoritë që kanë ndodhur, dhe kjo përfshin kërcënimet për të pushtuar aleatët tanë të NATO‑s, krimet e qarta të luftës që po ndodhin me sulmet ndaj Venezuelës ose abuzimet e ICE‑s”, tha Norman Ornstein, një vëzhgues i njohur i jetës politike amerikane.
“Ideja se ekziston një Kongres që mundëson gjithçka është e dukshme”, tha Barbara Comstock, ish‑kongresiste republikane. “Ka një frikë të dukshme brenda Kongresit Republikan - veçanërisht në Dhomën e Përfaqësuesve - nga baza e tyre MAGA”, shtoi ajo.
Si shembuj të mosveprimit të Kongresit, ekspertët kanë përmendur disa rezoluta të dështuara lidhur me fuqitë e luftës, të cilat synonin të rivendosnin kontrollin e Capitolit mbi presidentin në politika si ajo ndaj Venezuelës dhe Iranit, por që nuk morën mbështetje të mjaftueshme për t’u miratuar.
Megjithatë, shumë analistë vënë në dukje se një ndryshim mund të vijë pas zgjedhjeve të mesit të mandatit, të cilat historikisht kanë rezultuar në humbjen e vendeve në Kongres nga partia e presidentit.
Gjykata e Lartë ka vepruar gjithashtu me kujdes mes fluksit të veprimeve të profilit të lartë të Trumpit. Në raste të shumta, ajo ka vendosur në favor të administratës, përfshirë lejimin e një ngrirjeje të përkohshme të ndihmës së huaj.
“Gjykata Supreme në thelb i dha atij një leje të lirë,” tha Norman Ornstein.
John Bolton vuri në dukje se procesi gjyqësor ka qenë gjithmonë i ngadaltë:
“Gjykatat janë ende shumë prapa Trumpit, por në mënyrë të pashmangshme, ato fillojnë të arrijnë ritmin.”
Në muajt e ardhshëm, gjykata e lartë pritet të marrë një sërë vendimesh të profilit të lartë, duke përfshirë çështje mbi fuqitë tarifore të Trump dhe urdhrin ekzekutiv mbi shtetësinë në lindje.
Megjithatë, duke marrë parasysh pasigurinë që rrethon këto vendime dhe rezultatin e zgjedhjeve të mesit të mandatit, mbetet e paqartë nëse gjykata dhe Kongresi do të vendosin kufizime domethënëse mbi presidentin. Në fund të fundit, mbeten edhe tre vjet të mandatit të tij. /Telegrafi/
