Zjarret masive kanë përfshirë Spanjën dhe Francën, duke shkaktuar shkatërrimin e dhjetëra banesave, djegien e mijëra hektarëve pyje dhe detyruar mijëra banorë të largohen nga zonat e rrezikuara.
Ndërsa temperaturat pritet të rriten edhe më tej gjatë kësaj jave, vendet e tjera të Evropës Jugore përballen me rrezikun e përhapjes së zjarreve të ngjashme, veçanërisht në zonat e prekura nga thatësira.
Evropa po kalon një nga sezonet më të vështira të zjarreve të viteve të fundit, me Francën dhe Spanjën që po përballen me pasojat më të rënda të zjarreve masive dhe të shpejta, të nxitura nga valët e përsëritura të të nxehtit, mungesa e reshjeve dhe erërat e fuqishme.
Mijëra zjarrfikës po përballen me flakët që kanë përfshirë zona të gjera, duke shkaktuar evakuime masive, shkatërruar dhjetëra mijëra hektarë pyje dhe duke dhënë pasoja të rënda edhe për sektorin e turizmit, në kulmin e sezonit veror.
Përveç Spanjës dhe Francës, edhe Portugalia, Greqia, Italia, Turqia dhe disa zona të Ballkanit Perëndimor mbeten të rrezikuara, pasi rritja e mëtejshme e temperaturave pritet të krijojë kushte të favorshme për përhapjen e zjarreve të reja.
Euronews ka analizuar tendencat më të fundit të zjarreve në pyje, faktorët që po nxisin përhapjen e tyre dhe sfidat me të cilat përballet Evropa për të parandaluar katastrofa të ngjashme në të ardhmen.
Ku po godasin më së shumti zjarret?
Zjarret, të cilat kanë nisur më 22 korrik, aktualisht janë përqendruar në jugperëndim të Francës, si dhe në pjesët qendrore dhe lindore të Spanjës.
Ndër zonat më të prekura janë pjesët perëndimore të Madridit, ku autoritetet po përballen me një nga zjarret më të mëdha të regjistruara ndonjëherë në këtë rajon. Situata mbetet kritike edhe në Ávila, Toledo dhe Castellón, në lindje të Spanjës, ku një zjarr i fuqishëm dhe ende i pakontrolluar vazhdon të përhapet.
“Përmasat e katastrofës me të cilën po përballemi janë jashtëzakonisht të vështira për t’u pranuar”, deklaroi kryeministri spanjoll Pedro Sánchez më 26 korrik, duke shprehur shqetësimin për dëmet e shkaktuara nga zjarret.
Në Francë, rajoni Gironde, pranë qytetit të Bordosë, është shndërruar në një nga vatrat më të mëdha të zjarreve në Evropë.
Autoritetet franceze e kanë cilësuar situatën si emergjencën më të rëndë nga zjarret në dekadat e fundit, ndërsa presidenti Emmanuel Macron e ka përshkruar atë si zjarrin më të madh që Franca ka përjetuar që nga Lufta e Dytë Botërore.
“Në Gironde, ne po vazhdojmë luftën kundër zjarrit. Flakët janë stabilizuar, siç themi ne, por mbeten ende jashtëzakonisht intensive. Po bëjmë gjithçka që mundemi për t’i ndalur”, deklaroi Macron para gazetarëve.
Çfarë është shkatërruar deri më tani?
Shkatërrimet nga zjarret janë të mëdha dhe vlerësimi i plotë i dëmeve ende vazhdon, ndërsa vatrat e zjarrit mbeten aktive. Deri tani, flakët kanë përfshirë të paktën 80 mijë hektarë tokë në Spanjë dhe rreth 42 mijë hektarë në Francë.
Dy zjarrfikës kanë humbur jetën në Francë, ndërsa një tjetër ka vdekur në Itali gjatë përpjekjeve për të vënë nën kontroll zjarret.
Dëmet materiale janë të konsiderueshme. Të paktën 240 shtëpi janë shkatërruar plotësisht, ndërsa shumë të tjera kanë pësuar dëmtime në zonën Le Porge, pranë Bordosë.
Më shumë se 320 mijë persona janë detyruar të evakuohen në Spanjë dhe Francë. Në Francë, autoritetet urdhëruan të martën largimin e rreth 4 mijë banorëve dhe turistëve nga zonat bregdetare përgjatë Atlantikut, si masë parandaluese për shkak të rrezikut nga përhapja e zjarreve.
Si po ndihmon Bashkimi Evropian?
Instrumenti kryesor i Bashkimit Evropian për përballimin e krizave të tilla është Mekanizmi i Mbrojtjes Civile të BE-së (EUCPM), një sistem solidariteti përmes të cilit shtetet anëtare dhe vendet pjesëmarrëse bashkojnë kapacitetet dhe ndajnë burimet për luftimin e zjarreve kur forcat kombëtare nuk janë të mjaftueshme.
Kur një shtet kërkon ndihmë, Qendra e Koordinimit të Reagimit Emergjent të Komisionit Evropian (ERCC) organizon dhe koordinon dërgimin e mbështetjes nga vendet e tjera evropiane, përfshirë avionë, helikopterë dhe ekipe të specializuara zjarrfikëse. BE-ja gjithashtu bashkëfinancon transportin e këtyre kapaciteteve dhe, në raste të caktuara, edhe kostot e operacioneve në terren.
Për sezonin aktual të zjarreve, Komisioni Evropian, përmes mekanizmit rescEU, i cili është pjesë e EUCPM-së, ka krijuar një flotë rezervë për emergjencat me 22 avionë dhe pesë helikopterë për shuarjen e zjarreve. Këto mjete mund të mobilizohen dhe të dërgohen me shpejtësi në vendet që përballen me zjarre të mëdha dhe që kanë nevojë për ndihmë shtesë.
Komisioni Evropian ka angazhuar më shumë se 770 zjarrfikës nga 14 vende në zonat me rrezik të lartë në Portugali, Spanjë, Francë, Itali, Greqi dhe Qipro, me qëllim forcimin e gatishmërisë, rritjen e kapaciteteve në terren dhe lehtësimin e shkëmbimit të përvojave në përballjen me zjarret.
Përveç kësaj, Komisioni ka krijuar një Ekip të Posaçëm për Mbështetjen ndaj Zjarreve në Pyje brenda Qendrës së Koordinimit të Reagimit Emergjent (ERCC), i cili monitoron në mënyrë të vazhdueshme rrezikun nga zjarret dhe koordinon reagimin evropian gjatë gjithë sezonit të zjarreve.
Deri tani, përmes Mekanizmit të Mbrojtjes Civile të Bashkimit Evropian, Franca ka marrë mbështetje me dy avionë të vegjël zjarrfikës Air Tractor nga Portugalia, si dhe dy helikopterë Black Hawk, një nga Sllovakia dhe një nga Çekia. Mjetet ajrore mbërritën në aeroportin Bordo-Mérignac më 24 korrik, për t’u përfshirë në operacionet kundër zjarreve në rajonin e prekur.
Një aeroplan zjarrfikës Canadair nga Kroacia mbërriti në Nîmes më 24 korrik, ndërsa një ditë më pas, në aeroportin Bordo-Mérignac, u dërguan dy avionë suedezë për grumbullimin dhe hedhjen e ujit, së bashku me një ekip teknik mbështetës.
Për të ndihmuar në koordinimin e operacioneve, më 24 korrik në Bordo u vendos edhe një zyrtar ndërlidhës i Komisionit Evropian, i cili po mbikëqyr bashkëpunimin mes ekipeve evropiane të emergjencës.
Ndërkohë, shërbimi satelitor i Bashkimit Evropian Copernicus po ofron harta të posaçme satelitore emergjente për zonat e prekura nga zjarret, duke ndihmuar autoritetet në monitorimin e përhapjes së flakëve dhe planifikimin e operacioneve të ndërhyrjes.
Edhe Spanja ka marrë mbështetje ndërkombëtare për përballimin e situatës. Më 25 korrik, në bazën ajrore Torrejón de Ardoz mbërritën dy avionë zjarrfikës Canadair nga Greqia dhe dy të tjerë nga Italia. Në zonën Burgohondo u dërguan gjithashtu dy avionë Air Tractor nga Turqia, si dhe tre ekipe zjarrfikëse tokësore nga Portugalia, me 134 pjesëtarë dhe 41 automjete.
Përforcimet pritet të vazhdojnë, me dy helikopterë nga Gjermania dhe dy avionë shtesë nga Turqia që ishin planifikuar të vendoseshin në terren të martën për të ndihmuar në përpjekjet për vënien nën kontroll të zjarreve.
Sa më keq mund të bëhet situata?
- YouTube www.youtube.com
Evropa ka përjetuar këtë verë tri valë të fuqishme të të nxehtit, të cilat kanë tharë ndjeshëm bimësinë dhe kanë krijuar kushte të favorshme për shpërthimin dhe përhapjen e zjarreve masive.
Një tjetër periudhë me temperatura të larta pritet gjatë kësaj jave, duke rritur shqetësimet se mund të shfaqen vatra të reja zjarri dhe se zjarret ekzistuese mund të përhapen me shpejtësi për shkak të thatësirës dhe kushteve të pafavorshme atmosferike.
Edhe pse autoritetet në rajonet Gironde dhe Nouvelle-Aquitaine deklaruan se zjarri, i cili ka shkatërruar rreth 42 mijë hektarë bimësi në më pak se një javë, mbetet “nën kontroll” që nga e marta, ato paralajmëruan se situata vazhdon të jetë e rrezikshme. Temperaturat e larta dhe kushtet e motit pritet të mbeten sfiduese në ditët në vijim, raportoi gazeta franceze Le Monde.
Portugalia, Greqia, Italia, Turqia dhe disa zona të Ballkanit Perëndimor mbeten gjithashtu të rrezikuara, për shkak të rritjes së pritshme të temperaturave dhe kushteve të favorshme për përhapjen e zjarreve.
Megjithatë, zyrtarët e Komisionit Evropian kanë paralajmëruar se vetëm reagimi emergjent nuk është i mjaftueshëm për përballimin e kësaj krize, pasi ndryshimet klimatike po i bëjnë zjarret më të shpeshta, më të mëdha dhe më shkatërruese.
Gjatë një informimi për mediat, zyrtarët theksuan se Evropa ka nevojë për një qasje më të gjerë dhe të integruar në menaxhimin e zjarreve, e cila përveç ndërhyrjes në raste emergjente të përfshijë edhe masa parandaluese. Këto masa përfshijnë menaxhim më të mirë të pyjeve, pastrim të zonave me bimësi të dendur dhe reduktim të materialeve të djegshme në terren, me qëllim uljen e rrezikut dhe intensitetit të zjarreve në të ardhmen.
Shkencëtarët vlerësojnë se kombinimi i periudhave të zgjatura me temperatura ekstreme, thatësirës së madhe dhe mungesës së reshjeve ka krijuar kushte ideale për shpërthimin dhe përhapjen e shpejtë të zjarreve në Evropën Jugore.
A janë njerëzit përgjegjës?
Edhe pse kushtet ekstreme të motit, të nxitura nga ndryshimet klimatike, kanë një rol të rëndësishëm në përhapjen dhe intensifikimin e zjarreve, një pjesë e madhe e zjarreve në pyje vazhdojnë të shkaktohen nga aktiviteti njerëzor.
Sipas Komisionit Evropian, rreth 96 për qind e zjarreve në pyje në Evropë kanë si shkak veprimtarinë njerëzore, qoftë në mënyrë aksidentale apo të qëllimshme.
Shkaqet variojnë nga pakujdesitë e zakonshme, si hedhja e bishtave të cigareve, ndezja e zjarreve gjatë piknikëve apo përdorimi i zjarreve të hapura, deri te shkëndijat e krijuara nga makineritë, linjat elektrike dhe rastet e zjarrvënies së qëllimshme. Këto faktorë, të kombinuar me temperaturat e larta, thatësirën dhe erërat e forta, rrisin ndjeshëm rrezikun që zjarret të përhapen me shpejtësi dhe të bëhen të pakontrollueshme.
Ministri i Brendshëm i Francës, Laurent Nunez, deklaroi së fundmi se nëntë nga dhjetë zjarre në pyje në vend shkaktohen nga aktiviteti njerëzor. Ai bëri të ditur gjithashtu se më shumë se 110 persona të dyshuar për zjarrvënie janë arrestuar në të gjithë Francën gjatë valës së rëndë të zjarreve të kësaj vere.
Ndërkohë, në Portugali, zjarrvënia e qëllimshme ishte përgjegjëse për rreth 84 për qind të sipërfaqes së djegur gjatë vitit 2024. Sipas të dhënave zyrtare, dëmet e shkaktuara në pyje nga këto zjarre janë vlerësuar në rreth 67 milionë euro.
Autoritetet evropiane theksojnë se, krahas ndikimit të ndryshimeve klimatike dhe kushteve ekstreme të motit, parandalimi i veprimeve të pakujdesshme apo të qëllimshme nga njerëzit mbetet një nga faktorët kryesorë për reduktimin e rrezikut nga zjarret. /Telegrafi/
