Parvenytë

Ishte interesante barcoleta për një ministër kosovar të pasluftës. Krejt papritur dhe në kulmin e entuziazmit, i kishte thënë gruas ta pickonte. Me një kënaqësi të pafshehur, gruaja ia kishte përmbushur dëshirën, që ishte urdhër për të. Bashkë me zbatimin e urdhërit, e pyeti, jo pa koketëri, për arsyen pse bashkëshorti e dëshironte këtë. Përgjigjja e ministrit ishte befasuese: ai donte të sigurohej nëse ishte duke ëndërruar apo kjo që po i ndodhte ishte realitet.

Parvenytë janë persona, që në kohë të fundit ose krejt papritur kanë fituar pasuri, rëndësi, pozitë apo diçka kësisoj, por ende nuk kanë zhvilluar maniret, veshjen e sjelljen e duhur tradicionale që do të mund të përshtatej me pozitën e fituar rishtas. Në gjuhën shqipe sinonimi do të ishte zengjin i ri, por parvenytë janë më shumë se kaq. Dikush do t’u thoshte edhe arrivistë (persona që së fundi kanë siguruar status, pasuri apo sukses, me të cilin nuk janë të mësuar, posaçërisht me mjete të dyshimta dhe pa fituar ende nderimin që lidhet me to), por ne nuk shkuam aq larg. Në vend të kësaj, zgjodhëm shprehjen e bukur dhe romantike, që përdoret për një soj njerëzish, që duket se Kosova sot i ka më bollëk.

Parvenytë kanë mbushur jetën tonë me imazhet e tyre. Ata janë kudo, në kafene, në restorante, në trafik, në shtyp dhe sidomos në televizion. Ne s’mund të bëjmë një hap e të mos shohim një parveny. Njëra, drejt e nga zarfi vrapon me çantë në dorë duke përçuar çudi dhe duke fituar përbuzjen e stafit të sigurimit të homologut të saj. Tjetri, i sigurt dhe këmbëngulës në inferioritetin e tij, porosit rroba me inicialet e veta. Tjetra, duke dashur ta fsheh inferioritetin dhe mjerimin kulturor, i puth emisarët e lartë në takime zyrtare derisa këtyre t’u skuqen faqet. Dhe në tjetër gjen pjesë shumë interesante të trupit për ta varur vathin, që jep imazhe të denja për rebelë antiestablishment e jo për elitë politike të një vendi shumë të varfër, shumë tradicional dhe shumë të pasur kulturalisht për të duruar palaqollëqe të tilla.

Dhe ju, kosovarë të mirë dhe të ndershëm, do të mendoni me vete: po sa ia vlen të merremi me parvenytë e me zengjinët e rinj!? Kemi shumë probleme të tjera më të mëdha dhe më të rëndësishme për të adresuar, do të thoshit. Megjithatë, duhet të ndalemi dhe të mendojmë edhe një herë se kush duhet ta drejtojë anijen kur deti është plot dallgë. Dhe, nuk do ta njihnim rëndësinë e kësaj çështjeje, nëse nuk do të dinim pak histori, që na ka sjellë shumë humbje. Po, le të fillojmë me radhë!

Fundi i shekullit XIX ishte plot furtunë, për perandoritë dhe sidomos për popujt e vegjël që ishin pjesë e tyre. Shqiptarët e gjetën veten në mes të kësaj shtrëngate dhe vendi e shpirti i tyre u sulmua nga të katër anët. Paqja e Shën Stefanit u dha goditje të rëndë tokave shqiptare. Mirëpo, një aristokraci e zonja për t’u përballur me fatkeqësinë i mori frerët dhe shpëtoi atë që mundi. Mes tjerash, vuri themelet e kombit dhe gjithë të tjerët, të mëdhenj e të vegjël, morën vesh se Shqipëria nuk është vetëm nocion gjeografik. Nën udhëheqjen e parisë, e cila atëherë ishte më e zonja në gadishull, shqiptarët do të tregonin veten si kurrë më parë. Janë legjendare tregimet e kapitenit francez të njërës nga luftanijet që e bombardonin Ulqinin. Ai thotë: “dy mijë shqiptarë nën udhëheqjen e pashait të tyre nuk e lëshuan këtë qytet shqiptar derisa, tekstualisht, i copëtuam trupat e tyre me gjyle topi”. Dhe rapsodia popullore shqiptare (meqë ra fjala – ende shumë më e besuar dhe më e saktë se të dy akademitë që i kemi) i përgjigjet: “Pa u farue – na s’kena me l’shu”! Krejt kjo, duke tërhequr edhe një herë admirimin e të tjerëve për racën shqiptare.

Pastaj, erdhi fillimshekulli XX. Parvenytë kishin marrë frerët e çështjes kombëtare në duart e tyre të pastërvitura. Nuk dihej saktësisht se çfarë donin shqiptarët. Në veri merrnin armë nga serbët derisa këta të fundit përgatiteshin t’i zaptonin tokat e tyre; në perëndim fiset malësore herë bëhëshin me malazezë e herë kundër tyre; në jug feja caktonte kombin derisa çetat andarte bënin kërrdi. Në këto mote përmbytjeje, për të shpëtuar atë çfarë mundej, edhe një herë, aristokracia e këtij kombi intevenoi dhe shqiptarët, edhepse të copëtuar e të plagosur, vazhduan të jetojnë si shqiptarë. Parvenytë e kishin bërë punën hallakamë, kishin shkaktuar humbje të pakompenzueshme, po shpirti i shqiptarit ende rronte. Shqiptari e kishte ulur pakëz kokën, por ende kishte krenari në shpirt. Thellë në gjenin e tij, krenaria ushqente një zjarr që dihej se po përgatiste një reagim.

Por s’ishte e thënë të shpëtojmë nga parvenytë. Pas një tentimi të dështuar që kishin bërë në dekadën e tretë - për të na futur më herët dhe më thellë në batakun e bolshevizmit – lufta e dytë botërore i solli ata përsëri në pozitë. Paria shekullore ishte demoralizuar, dekompozuar dhe zhdukur. S’pati kush t’i ndalte më. Zërat në shkretëtirë të ardhur nga një jetë (bile) me pak dinjitet, u heshtën me thikë dhe pushkë. Për herë të parë, shqiptarët po dërgonin divizione të rregullta prej një ane në tjetrën, për të vrarë (a mund ta imagjinoni këtë) shqiptarë. Për herë të parë llumi i shoqërisë ishte elita e shqiptarëve. Dhe pasojat dihen: u bëmë gazi i botës! Episode të tmerrshme të shqiptarit kundër shqiptarit nuk kishte parë historia si këto. Shteti shqiptar po e bënte atë që nuk ia kishte arritur asnjë perandori, asnjë mbretëri e asnjë armik. Ai po e vrante krenarinë e shqiptarit, po ia zymtësonte jetën, po e vendoste atë në një shkretëtirë vetmie, ku nuk mund t’i besonte as familjes së tij. Dhe parvenytë e këtij kombi të sfilitur dolën si këpurdhat pas shiut dhe në këtë terren makabër mbollën mjerimin më të madh që mund të paramendohet. Një mjerim që vazhdon të prodhojë fryte të hidhura edhe jashtë laboratorit ku është ngjizur. Kjo ngjizje ka prodhuar sharlatanë që po ia nxijnë jetën shqiptarit, kudo ku ai frymon.

Parvenytë kanë vërshuar jetën tonë dhe po diktojnë ardhmërinë tonë. Hongjobongjot janë bërë jo vetëm pasanikë, jo vetëm biznismenë, jo vetëm politikanë, por edhe akademikë. Zengjinët e rinj kanë zënë rrugët tona me veturat e tyre të shtrenjta. Për profilin e tij dhe për ardhmërinë tonë tregon një shembull krejt origjinal. Pas luftës së parë në Çeçeni, në mes viteve 90-ta të shekullit të kaluar, një ministër i zgjedhur rishtas vizitonte të plagosurit e luftës. Në dhomën e njërit prej tyre, ministri i paska marrë erë lules në dritare. Duke e lavduar erën dhe freskinë e kësaj luleje, e paska ujitur atë, i paska dhënë kurajë të plagosurit dhe paska ikur (sigurisht, me truproja dhe me vetura të zeza, të bukura). Këtë e paska përsëritur disa ditë (sa lule e freskët, sa erë të mirë paska), duke e ujitur lulen. Krejt kjo, derisa në fund, i plagosuri, tani duke vdekur, paska shpërthyer duke i klithur se lulja nuk është e freskët dhe nuk ka asnjë erë, sepse është një lule plastike e lënë aty kushedi se kur.

Nuk e di se çfarë ka ndodhur me atë parveny-ministër, por e di mirë se çfarë ka ndodhur me Çeçeninë. Ajo nuk është më! Është zhdukur, është zhbërë nën një dhunë barbare, për të na sjellur një kumt nga hiri i vet i heshtur. Ky kumt alarmon veshët tanë, por ne nuk e dëgjojmë. Të verbuar me pamjet televizive, të bombarduar me lajme, që vetëm lajme s’janë, të torturuar me debate, që vetëm të tilla s’janë, të tmerruar nga sirenat e veturave luksoze, nga hendeku ku na kanë hedhur, ne s’mund të shohim e as të dëgjojmë. Përmes xhamave të errët, parvenytë na shikojnë në mjerimin tonë. Të mbështjellur me luks të shfrenuar, thërrasin palaqo, hongjobongjo e parveny të tjerë të hyjnë në skenë. Qeshin me ne dhe mendojnë: sa lehtë gënjehet ky popull!