Dr. Pashko R. Camaj
Doktor i Shkencave të Shëndetit Publik*

Vaksinat anti-Covid janë duke funksionuar. Zyrtarët e shëndetit publik janë entuziastë për suksesin që kanë vaksinat në parandalimin e infeksioneve. Që nga data 20 Mars 2021, vaksinat anti Covid janë aplikuar në 80 milion njerëz në Shtetet e Bashkuara, sipas Qendrave për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC). Vaksinat Moderna dhe Pfizer-BioNTech ofrojnë imunitet me efektivitet në provat klinike përkatësisht 94% dhe 95%. Vaksina Johnson & Johnson gjithashtu ofron imunitet me rreth 66% efektivitet në parandalimin e sëmundjes së moderuar deri në të rëndë dhe 85% efektivitet në parandalimin e sëmundjes së agravuar.

Kohëzgjatja e saktë e imunitetit për vaksinat është ende e panjohur. Të dhënat e fundit nga studimet e botuara në Izrael dhe Skoci tregojnë se ato po mbrojnë njerëzit dhe gjithashtu mund të ulin përhapjen e virusit SARS-CoV-2. Nëse gjithçka qëndron sipas parashikimeve, njerëzit do të mbrohen nga sëmundjet e rënda, sasia e virusit do të ulet në mënyrë progresive dhe ne mund të planifikojmë me të vërtetë për një rrugëdalje nga pandemia globale.

Sa do të zgjasë imuniteti?

Provat shkencore janë gjithashtu në rritje që tregojnë se të infektuarit kanë shumë gjasa që të mbrohen nga infeksione të mëtejshme, ose të paktën, sëmundje më pak të rënda. Kjo ka kuptim, pasi është arsyeja pse sistemi ynë imunitar evoluoi në radhë të parë. Ndërsa evoluonim, sistemi imunitar u skalit nga ligjet e përzgjedhjes natyrore. Pasi të jeni infektuar ose vaksinuar, qelizat e kujtesës B dhe T vazhdojnë. Kur infektoheni përsëri, këto qeliza të kujtesës japin një alarm, fillojnë një përgjigje që eliminon infeksionin në një masë të tillë që as nuk do të ndiheni më të sëmurë.

Sidoqoftë, një pyetje që dominon këtë proces të hershëm të vaksinimit kundër COVID 19 është: Sa do të zgjasë imuniteti? Ka disa variabla këtu: sa e rëndë është sëmundja fillestare, si është shëndeti i përgjithshëm, mosha e personit dhe faktorë të tjerë. E gjithë kjo e bën parashikuese se çfarë mund të ndodhë me personin që ishte prekur nga COVID.

A është Covid më shumë si fruth apo grip?

Gjatë vitit të fundit kemi mësuar shumë rreth Corona Virusit. Por kur përpiqemi të parashikojmë se çfarë do të ndodhë më pas, mund të jetë e dobishme të krahasojmë atë që dimë aktualisht për COVID19 me dy sëmundje për të cilat dimë shumë dhe për të cilat kemi vaksina efektive: fruthit dhe gripit.

Cila do të duket COVID? Ne e dimë që vaksinat kanë kohëzgjatjen e tyre specifike të imunitetit që mund të shkojë nga disa muaj në disa dekada. Vaksina e gripit, e cila imunizohet kundër gripit për disa muaj, përfaqëson një fund të spektrit; vaksina e fruthit, e cila imunizohet kundër fruthit për tërë jetën, përfaqëson tjetrën.

Fruthi (lija) është një virus shumë më i qëndrueshëm se SARS-CoV-2 – nuk shndërrohet shumë lehtë. Zakonisht provokon një përgjigje të fortë imune dhe kështu që imuniteti tenton të zgjasë shumë, qoftë nga infeksioni apo vaksinat. Disa studime tregojnë se antitrupat kundër fruthit zgjasin gjithë jetën. Për shkak se është një virus kaq i qëndrueshëm, kur dikush ri-infektohet, vaksina që mund të kenë pasur vite më parë, ose përgjigja ndaj infeksionit natyror, do ta mbrojë atë.

Gripi, megjithatë, është i ndryshëm. Virusi i gripit mund të ndryshojë me lehtësi. Kjo do të thotë që ne duhet të vazhdojmë të vaksinohemi kundër tij, pasi vaksinat në një variant të mëparshëm mund të mos mbrojnë nga një variant i ri.

Stabiliteti i një virusi është, pra, një përcaktues kryesor nëse mbrojtja afatgjatë vazhdon. COVID-19 ka shumë ngjashmëri ndërmejt fruthit dhe gripit. Nuk është aq i qëndrueshëm sa fruthi dhe nuk është aq i prirur për mutacione sa gripi. Ne presim që imuniteti të zgjasë kundër COVID-19, por ndoshta jo për aq kohë sa fruthi.

Proteina gjemb që mbulon sipërfaqen e coronavirusit

Një faktor i rëndësishëm për ne është natyra përsëritëse e sipërfaqes së SARS-CoV-2. Proteina gjemb që mbulon sipërfaqen e coronavirusit është në një mënyrë uniforme. Antitrupat ndaj lisë, e cila gjithashtu ka një sipërfaqe shumë të përsëritur, zgjasin gjithë jetën. Në këtë situatë, makrofagët (një lloj i qelizave të bardha të gjakut që gllabëron dhe konsumon patogjene) mund të jenë më mirë në gjendje të rrëmbejnë virusin e veshur me antitrupa.

Nëse proteina gjemb muton dhe antitrupat nuk mund të lidhen gjithashtu, ia vlen të jepet një goditje përforcuese kundër proteinës së re gjëmb e cila është ajo që planifikohet nëse vërtet është e nevojshme. SARS-CoV-2 ka një grup uniform të proteinave gjemb në sipërfaqen e tij. Dhe nëse antitrupat nuk veprojnë aq mirë kundër varianteve, qelizat T mund të funksionojnë. Kjo mund të nënkuptojë se nuk do të kemi nevojë për nxitësa aspak dhe se mund të kemi mbrojtje afatgjatë nga shumë variante. Nëse përgjigjja imune është më e ulët ndaj varianteve, ne ndoshta do të jemi ende të mbrojtur nga sëmundjet e rënda.

Infeksion natyror ose vaksinë

Një aspekt i rëndësishëm i infeksionit natyror është sa e fortë, është përgjigjja imune fillestare. Ftohja e zakonshme shpesh provokon një përgjigje të lehtë në pjesët e sipërme të frymëmarrjes. Kjo ndodhë sepse një virus që kufizohet në hundë nuk paraqet kërcënim te madh. Kjo do të thotë që përgjigjja imune nuk shkon aspak. Ishte e pamjaftueshme që qelizat e kujtesës B dhe T të shfaqen, dhe kjo është arsyeja pse ftohja e zakonshme qarkullon sezonalisht. Aty ku vaksinat vijnë në vetvete, është fuqia e tyre për të inicuar një përgjigje imune.

Vaksinat zakonisht japin një përgjigje imune shumë më të fortë sesa infeksioni natyror. Kjo ndodh sepse përgjigjet imune natyrale nuk kanë hile të patogjenit, shumë prej të cilave kanë mënyra të hollësishme për të çaktivizuar përgjigjen imune. Kjo përsëri bazohet në evolucion. Viruset që mbajnë proteina që mund të kufizojnë imunitetin do të kenë më shumë gjasa të mbijetojnë. Kjo mund të jetë veçanërisht e rëndësishme me SARS-CoV-2, i cili mbart disa mënyra për të kufizuar imunitetin. Për shkak se vaksinat përmbajnë ose një pjesë të virusit – siç është proteina gjemb ose një virus i tërë i paaktivizuar, ato nuk e kufizojnë imunitetin, dhe kështu ndodh një përgjigje e fortë imune.

Tani jemi të sigurt se infeksioni me SARS-CoV-2 ka shumë të ngjarë të sigurojë një mbrojtje kundër ri-infektimit. Por, duke qenë se po shohim variante të këtij virusi, është e udhës që të përgatitemi për fotografi përforcuese me vaksina të reja për ata që janë të prekshëm. Ne do të kemi një ide më të mirë nëse ato janë të nevojshme në muajt e ardhshëm. Nëse variantet dominojnë, COVID do të jetë më shumë si gripi, i cili ka nevojë për vaksinim vjetor. Por nëse jo, atëherë do të jetë më shumë si fruthi, ku vaksinimi krijon imuntet te përjetshëm.

* Nënkryetar i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës -VATRA