Duke nisur nga shtatori, rregullat e reja do të ndryshojnë mënyrën se si zhvillohen debatet në sallën plenare të Parlamentit Evropian. Synimi është i qartë: eurodeputetët të qëndrojnë më shumë në sallë, të marrin pjesë aktivisht në diskutime dhe debatet politike të mos mbeten thjesht një seri videosh të shkurtra për rrjetet sociale.
Një eurodeputet ngrihet në foltore dhe mban një fjalim të zjarrtë. Por, sapo kamera largohet nga folësi dhe përfshin të gjithë sallën, shfaqet një pamje krejt tjetër: dhjetëra ligjvënës të shpërndarë nëpër ulëse, shumë prej tyre të përqendruar në telefonat e tyre, ndërsa qindra vende të tjera mbeten bosh.
Për vite me radhë, kjo ka qenë një pamje e zakonshme në Parlamentin Evropian, duke nxitur debate mbi mënyrën se si zhvillohen diskutimet dhe sa aktivisht marrin pjesë eurodeputetët në to.
Gjatë javëve të gjata të seancave plenare në Strasburg, shumë eurodeputetë shfaqen në sallë vetëm pak çaste para se t’u vijë radha për të folur. Ata mbajnë një fjalim të shkurtër, shpesh të përgatitur me kujdes përpara kamerave, dhe largohen pothuajse menjëherë sapo përfundojnë.
“Është sfondi më i shtrenjtë në botë për videot e shkurtra në rrjetet sociale”, i tha Euronews një eurodeputet, duke kërkuar të mbetet anonim. Sipas tij, audienca e vërtetë nuk ndodhet në sallën e Parlamentit, por qindra kilometra larg, ku fjalimet shfaqen më vonë në X, Instagram, TikTok apo Facebook.
Në këtë mënyrë, salla plenare është shndërruar gjithnjë e më shumë në një hapësirë për regjistrimin e përmbajtjeve për rrjetet sociale, sesa në një vend ku zhvillohet debat i drejtpërdrejtë politik, transmeton Telegrafi.
Pikërisht për ta ndryshuar këtë praktikë, presidentja e Parlamentit Evropian, Roberta Metsola, ka shtyrë përpara një reformë ambicioze të mënyrës se si zhvillohen punimet plenare, me synimin për t’i rikthyer debatit politik më shumë përmbajtje, pjesëmarrje dhe përballje të drejtpërdrejtë mes eurodeputetëve.
Qëllimi është që debatet të bëhen më dinamike dhe të reduktohen rreshtat me ulëse bosh. Metsola beson se pamjet e sallës me pak deputetë dëmtojnë pretendimin e Parlamentit se përfaqëson qendrën demokratike të Evropës, tha një zyrtar i BE-së për Euronews.
Pas testeve pilot të zhvilluara gjatë seancave plenare të qershorit dhe korrikut, një paketë reformash procedurale do të hyjë në fuqi si rregull i ri duke nisur nga shtatori.
Reforma është diskutuar prej muajsh dhe ka një objektiv kryesor: t’i mbajë eurodeputetët në sallë gjatë seancave katërditore, të nxisë përballje dhe shkëmbime të drejtpërdrejta mes tyre dhe t’i japë debatit parlamentar më shumë përmbajtje.
Synimi është që seancat plenare të mos mbeten thjesht një varg fjalimesh të veçuara, por të shndërrohen në diskutime të mirëfillta politike, ku eurodeputetët reagojnë ndaj njëri-tjetrit dhe përfshihen më aktivisht në debat.
Rregulla të reja për seancat plenare
Roberta Metsola, presidente e Parlamentit Evropian
Koha është një nga elementet kryesore të reformës. Sipas sistemit aktual, debatet shpesh zgjasin më shumë se sa parashikohet, duke e shtyrë agjendën e ditës deri në orët e vona të mbrëmjes dhe, rrjedhimisht, duke dekurajuar pjesëmarrjen e eurodeputetëve. Si pasojë, çështje të rëndësishme dhe politikisht të ndjeshme mund të diskutohen para një salle pothuajse të boshatisur, ku në fund mbeten vetëm deputetët që kanë marrë fjalën.
Për ta shmangur këtë situatë, rregullat e reja përcaktojnë orare fikse për përfundimin e seancave plenare. Kjo pritet të krijojë një agjendë më të parashikueshme dhe t’u japë eurodeputetëve mundësi më të mira për të planifikuar pjesëmarrjen e tyre, duke i dhënë fund debateve që shpesh zgjasin deri vonë gjatë javëve plenare në Strasburg.
Në kuadër të testeve që do të zhvillohen në shtator, seancat do të kenë orare të përcaktuara për përfundimin: në orën 20:30 të hënën, në 19:00 të martën dhe të mërkurën, ndërsa të enjten puna plenare do të përfundojë në orën 16:00.
“Nëse një temë e re për debat shtohet në agjendë, një tjetër duhet të hiqet”, tha për Euronews një zëdhënës i presidentes së Parlamentit Evropian. Sipas rregullave aktuale, temat e reja thjesht i shtohen një agjende tashmë të ngarkuar, duke e zgjatur edhe më tej kohën e debateve.
Reforma synon të trajtojë edhe një nga arsyet kryesore të mungesës së eurodeputetëve në seancat plenare: përplasjen e tyre me takime dhe aktivitete të tjera parlamentare.
Mbledhjet e grupeve politike dhe angazhime të tjera, përfshirë negociatat me shtetet anëtare, nuk do të zhvillohen më në të njëjtën kohë me debatet plenare. Këto takime janë veçanërisht të rëndësishme për eurodeputetët, pasi aty zhvillohen diskutime dhe merren vendime me ndikim të drejtpërdrejtë në punën parlamentare.
Duke i zhvendosur ato jashtë orarit të debateve plenare, reforma synon ta bëjë pjesëmarrjen në sallë më të lehtë për t’u menaxhuar në aspektin kohor dhe, mbi të gjitha, më të vlefshme për vetë eurodeputetët.
Do të ndryshojë edhe mënyra e organizimit të listës së folësve. Gjatë disa prej debateve më të rëndësishme, eurodeputetët nuk do ta dinë më me saktësi se kur do t’u vijë radha për të folur. Në vend që të presin jashtë sallës derisa t’u afrohet koha e ndërhyrjes, ata do të kenë më shumë arsye të qëndrojnë brenda dhe të ndjekin nga afër zhvillimin e debatit.
Megjithatë, mbushja e sallës është vetëm një pjesë e sfidës. Synimi më ambicioz i reformës është që debatet të bëhen më të drejtpërdrejta, më spontane dhe më pak të parapërgatitura.
Shpesh, eurodeputetët përgatisin fjalime të orientuara drejt votuesve në vendet e tyre, në vend që t’u drejtohen kolegëve që ndodhen vetëm pak metra larg. Ndërhyrjet e tyre synojnë gjithnjë e më shumë të krijojnë video të shkurtra për rrjetet sociale apo për transmetuesit kombëtarë, sesa të bindin deputetët e tjerë dhe të nxisin një përballje të vërtetë politike në sallën plenare.
Rregullat e reja synojnë ta ndryshojnë këtë dinamikë dhe t’i japin debateve më shumë spontanitet e ndërveprim. Eurodeputetët do të kenë mundësi të reagojnë menjëherë me deklarata personale kur një koleg t’u referohet drejtpërdrejt, duke e bërë përballjen në sallë më të drejtpërdrejtë.
Parlamenti synon gjithashtu të nxisë përdorimin më të madh të të ashtuquajturave “karta blu”, një procedurë që u mundëson deputetëve t’i drejtojnë menjëherë një pyetje folësit pasi ai të ketë përfunduar ndërhyrjen. Kjo pritet të krijojë më shumë mundësi për replika dhe diskutime të drejtpërdrejta, në vend të fjalimeve të njëpasnjëshme pa ndërveprim mes tyre.
Më i drejtpërdrejtë pritet të bëhet edhe bashkëpunimi me komisionerët evropianë. Në formatin aktual, debatet shpesh duken të shkëputura nga njëra-tjetra, pasi komisionerët mbajnë deklarata kryesisht në fillim dhe në fund të seancës, të cilat jo gjithmonë u përgjigjen drejtpërdrejt çështjeve të ngritura nga eurodeputetët.
Sipas formatit të ri, komisionerët do të marrin pjesë gjatë gjithë debatit dhe do t’u përgjigjen drejtpërdrejt argumenteve dhe pyetjeve të deputetëve. Për më tepër, çdo seancë plenare do të përfshijë një debat të posaçëm kontrolli me Komisionin Evropian, në formatin “pyetje-përgjigje”, të ngjashëm me seancat e kontrollit parlamentar që zhvillohen në disa parlamente kombëtare.
Reagime të përziera nga eurodeputetët
Presidentja e Parlamentit Evropian, Roberta Metsola, synon që këto ndryshime të mos mbeten thjesht një eksperiment, por të bëhen pjesë e përhershme e mënyrës se si zhvillohen seancat plenare. Megjithatë, zbatimi afatgjatë i reformës do të varet nga mbështetja politike e grupeve parlamentare.
Sipas rregullave të Parlamentit Evropian, liderët e grupeve politike duhet të miratojnë agjendën para çdo seance plenare. Kjo do të thotë se, pavarësisht ambicies së Metsolës, reforma mund të bëhet e përhershme vetëm nëse vazhdon të ketë mbështetjen e nevojshme politike.
Testi i parë do të zhvillohet në shtator, kur liderët e grupeve politike do të vendosin nëse do të miratojnë një agjendë të rishikuar, pas vlerësimit të projekteve pilot të zhvilluara gjatë qershorit dhe korrikut.
Sipas zyrës së Metsolës, ky vendim do të jetë një tregues i rëndësishëm nëse formati i ri ka fituar mbështetjen e mjaftueshme për t’u shndërruar në një pjesë të përhershme të punës së Parlamentit Evropian.
Por jo të gjithë janë të bindur.
Eurodeputeti irlandez nga grupi Renew Europe, Barry Andrews, shpreh dyshime se mbushja e më shumë vendeve në sallën plenare do ta bëjë domosdoshmërisht Parlamentin Evropian më efektiv.
“Pjesa më e madhe e punës legjislative bëhet në komisione, të cilat shpesh janë bosh nga eurodeputetët”, tha Andrews për Euronews. Sipas tij, përqendrimi i reformës te seancat plenare është “përgjigjja e gabuar” nëse synimi është rritja e efektivitetit të përgjithshëm të Parlamentit.
“Ndonjëherë jam i rrethuar nga 10 eurodeputetë të tjerë, të cilët shikojnë telefonat e tyre ndërsa unë flas. Nëse në vend të tyre do të ishin 30 eurodeputetë që shikojnë telefonat, nuk mendoj se kjo do të bënte ndonjë ndryshim të madh”, tha ai.
Andrews paralajmëron gjithashtu se zhvendosja e mbledhjeve të komisioneve në pjesën e mëvonshme të javës së punës në Strasburg, me qëllim shmangien e përplasjeve me seancat plenare, mund të ketë efekt të kundërt dhe të çojë në uljen e pjesëmarrjes në komisione, aty ku zhvillohet një pjesë e rëndësishme e punës legjislative.
Megjithatë, Andrews i sheh me pozitivitet disa elemente të paketës së reformave, veçanërisht ndërveprimin më të drejtpërdrejtë me komisionerët evropianë dhe vendimin për të mos publikuar paraprakisht oraret e fjalimeve për disa prej debateve.
“Kjo i detyron njerëzit që në të vërtetë të dëgjojnë”, tha ai, duke argumentuar se pasiguria rreth momentit të ndërhyrjes mund t’i inkurajojë eurodeputetët të qëndrojnë në sallë dhe të ndjekin më nga afër diskutimet.
Megjithatë, është ende e vështirë të matet në mënyrë të saktë pjesëmarrja gjatë seancave pilot të zhvilluara në qershor dhe korrik. Eurodeputetët zakonisht hyjnë në sallë për të marrë pjesë në votime dhe, në shumë raste, largohen menjëherë pasi ato përfundojnë.
Pavarësisht kësaj, përshtypja e përgjithshme mbetet se debatet plenare ende zhvillohen përpara një numri të madh vendesh bosh. Kështu vlerësoi për Euronews edhe eurodeputetja italiane nga grupi Greens/EFA, Benedetta Scuderi.
“Ideja për t’i bërë debatet më interaktive është pozitive”, tha Scuderi, por ajo paralajmëroi se gjatë seancës së fundit kishte vërejtur edhe një problem të mundshëm.
“Sistemi i kartës blu shpesh shfrytëzohet nga eurodeputetë me qëndrime të ngjashme, por që i përkasin grupeve të ndryshme politike. Ata i bëjnë njëri-tjetrit pyetje të padëmshme, vetëm për të siguruar kohë shtesë për të folur”, tha ajo.
Rasti ilustron një realitet të vjetër të politikës parlamentare: aty ku vendosen rregulla të reja, zakonisht gjendet edhe një mënyrë për t’i anashkaluar ato.
Nga shtatori, debatet plenare pritet të bëhen më të gjalla dhe të shoqërohen me pjesëmarrje më të madhe. Megjithatë, brenda Parlamentit Evropian ka pak pritshmëri se reforma do të sjellë një revolucion të vërtetë.
Në fund të fundit, asnjë ndryshim procedural nuk mund ta zgjidhë i vetëm një problem më të thellë: për shumicën e politikanëve, audienca kryesore nuk ndodhet më në sallën e Parlamentit, por jashtë saj, në hapësirën e mediave dhe rrjeteve sociale. /Telegrafi/
