Kazakistani ka thënë se është i gatshëm të ruajë rezervat e uraniumit të Iranit, të cilat janë pothuajse të përshtatshme për armë, në një zgjidhje të mundshme për një nga pengesat kryesore në negociatat e vazhdueshme të marrëveshjes së paqes SHBA-Iran.
Propozimi vjen ndërsa SHBA-të dhe Irani kanë vazhduar të shkëmbejnë zjarr, ndërsa Teherani tha se ka ndaluar komunikimin e ndërmjetësuar me Uashingtonin, duke i tensionuar më tej bisedimet tashmë të brishta, transmeton Telegrafi.
Drejtori i Përgjithshëm i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike, Rafael Grossi, tha se Kazakistani mund të strehojë materialin ekzistues, dhe presidenti Kassym-Jomart Tokayev shprehu mbështetje për idenë gjatë një takimi me Grossi në Astana javën e kaluar, duke e pozicionuar Kazakistanin si një kujdestar të mundshëm neutral të rezervave.
"Ne po sinjalizojmë gatishmërinë tonë për të ofruar ndihmë teknike me mirëbesim, në varësi të arritjes së marrëveshjeve të nevojshme ndërkombëtare midis të gjitha palëve", tha Yerlan Zhetybayev, zëdhënës i Ministrisë së Punëve të Jashtme të Kazakistanit, në një konferencë të hënën.
Kazakistani është cituar gjerësisht si një model për çarmatimin bërthamor. Pas rënies së Bashkimit Sovjetik në vitin 1991, Kazakistani trashëgoi një nga arsenalet më të mëdha bërthamore në botë - rreth 1,400 koka bërthamore - dhe e çmontoi vullnetarisht atë deri në vitin 1995, duke mbyllur vendin e testimit bërthamor sovjetik në Semipalatinsk dhe duke hequr dorë plotësisht nga armët bërthamore.
Oferta e Kazakistanit vjen ndërsa negociatat midis Uashingtonit dhe Teheranit vazhdojnë të përballen me vështirësi për çështje kyçe, duke përfshirë rezervat e uraniumit të Iranit dhe zhbllokimin e Ngushticës së Hormuzit, e cila është thelbësore.
Propozimet e fundit të SHBA-së thuhet se përfshijnë një kornizë armëpushimi 60-ditor, diskutime mbi rihapjen e rrugës kryesore ujore - përmes së cilës kishte kaluar një e pesta e tregtisë globale të naftës para luftës - dhe një kthim më të gjerë në bisedime që do ta pengonte Teheranin të siguronte një armë bërthamore.
Vlerësimet sugjerojnë se Irani mban rreth 440 kilogramë uranium të pasuruar në 60% - dukshëm nën pragun 90% të kërkuar për materialin e gradës së armëve, por të mjaftueshëm, nëse pasurohet më tej, për të prodhuar 10 deri në 12 pajisje bërthamore.
Materiali besohet se ndodhet nën rrënojat e objekteve bërthamore të Iranit në Natanz, Fordow dhe Isfahan, të cilat janë dëmtuar rëndë në sulmet e mëparshme.
Shkalla e dëmtimit të elementëve nëntokësorë të këtyre objekteve - ku ruhet uraniumi i pasuruar - mbetet e diskutueshme. Imazhet satelitore të publikuara pas sulmeve treguan dëme të kufizuara sipërfaqësore në Natanz, dhe IAEA ka thënë se nuk ka qenë në gjendje të verifikojë gjendjen e vendeve.
Grossi ka thënë se ideja e zhvendosjes "mund të jetë" e pranueshme për të dyja palët, varësisht nga rezultati i negociatave, duke shtuar se "kemi një vend ku kjo mund të ruhet në mënyrë të sigurt".
Kazakistani tashmë pret Bankën e Uraniumit të Pasuruar në Ultë të IAEA-së, e themeluar në vitin 2018 në bashkëpunim me mbikëqyrësin bërthamor të Kombeve të Bashkuara.
Ajo ndodhet në fabrikën metalurgjike Ulba në Oskemen në verilindje të vendit dhe u bë funksionale në tetor 2019. Banka është projektuar për të ofruar siguri karburanti për programet bërthamore civile dhe për të zvogëluar rreziqet e përhapjes.
Irani dërgoi afërsisht 11 ton uranium të pasuruar dobët në Rusi në këmbim të uraniumit natyror si një pjesë kyçe e marrëveshjes bërthamore të vitit 2015, e njohur si JCPOA.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tërhoqi SHBA-në nga ajo marrëveshje gjatë mandatit të tij të parë dhe ka përjashtuar në mënyrë të qartë mundësinë që Rusia ose Kina të veprojnë si kujdestarë sipas çdo marrëveshjeje të re.
Trump tha javën e kaluar në Truth Social se uraniumi i pasuruar shumë i Iranit duhet ose t'i dorëzohet Uashingtonit, të shkatërrohet në vend, ose të transferohet në "një vend tjetër të pranueshëm me Komisionin e Energjisë Atomike".
Kreu i Komitetit Parlamentar të Sigurisë Kombëtare dhe Politikës së Jashtme të Iranit, Ebrahim Azizi, ka hedhur poshtë idenë e transferimit të uraniumit të pasuruar në një vend të tretë, duke thënë se Teherani nuk do të zhvendosë rezervat e tij jashtë vendit, duke pohuar se programi bërthamor i Iranit është i panegociueshëm. /Telegrafi/
