Kaosi dhe autostradat

Në ditët e para të këtij viti, rrugët morën dy jetë njerëzish, madje edhe fëmijë. Faji u tha se ishte te rrugët dhe Komuna, sepse mungonte sinjalistika. Kjo ishte nxitja kryesore për ta hedhur një vështrim paksa kritik për sigurinë e rrugëve, dobishmërinë e mangësitë e tyre, aq më shumë që tashmë vlugu i ndërtimeve të rrugëve do të intensifikohet.

Pa dyshim që qëllimi kryesor i ndërtimit të një rruge është ulja e distancave kohore dhe fizike ndërmjet vendeve a vendbanimeve të një vendi, si rezultat i rritjes së shpejtësisë në përshkimin e një rruge dhe rritja e sigurisë për faktorin njeri.

Ndërsa, duke pasur parasysh parametrat e ndërtimit, vendin ku shtrihet ajo rrugë dhe mënyrën e pagesës (që në Kosovë çdo rrugë vazhdon të ndërtohet nga djersa e taksapaguesve), një çështje e rëndësishme kërkon përgjigje: cili është përpjesëtimi ndërmjet kostos së një rruge dhe përfitimit që del nga ulja e distancave dhe ngritja e sigurisë?

Përgjigjja për këtë çështje do ta meritonte një debat më të gjerë publik, sepse një gabim i tanishëm është vështirë i korrigjueshëm në të ardhmen.

T’i marrim disa shembuj me rrugët e reja, që tashmë janë ndërtuar.
Për rrugën që e lidh Prishtinën me Fushë-Kosovën shumëkush nga banorët e zonës thotë se më shumë i ngjan një lumi pa ura që i ndan dy brigje vështirë të komunikueshme ndërmjet tyre.

Kjo rrugë, që lirisht mund të thuhet se mban epitetin e rrugës ndërkombëtare (e cila në drejtim të Pejës na lidh me Malin e Zi), më e ngarkuara në Kosovë, me gjashtë korsi dhe pa asnjë nënkalim apo mbikalim, e ka vështirësuar jetën e banorëve përreth, e ka shtuar rrezikun dhe mbase e mban rekordin me aksidente.

Të dhënat zyrtare policore tregojnë për 2-3 aksidente në ditë dhe nga dy shkelje të këmbësorëve në javë. Në këtë rrugë nuk mund të bëhen më nënkalime, ndërsa mbikalimet kudo që janë bërë (në Shqipëri p.sh.), kanë rezultuar të papërdorshme. Aksidentet vijnë kryesisht si pasojë e konfigurimit të korsive, me hyrje-daljet e shpeshta që janë lejuar ndërmjet pjesës pak më të shpejtë dhe asaj të ngadaltë dhe shtigjet fikse të dedikuara për këtë komunikim të ndërmjetëm, të dedikuara për bizneset dhe vendbanimet.

Rruga tjetër, ajo që e lidh Prishtinën dhe që vazhdon drejt QMI-së (Lipjanit) gjithashtu mbetet mjaft e rrezikshme për shoferët, sepse aksidentet pak e shumë mbeten në nivel të njëjtë, në krahasim me kohën kur ishte rrugë e vjetër, ndërsa shpejtësia nuk mund të thuhet se është rritur kushedi se sa, nga 70 në 80 km në orë.

Kjo rrugë, me konfiguracionin që ka, me tetë korsi, me dalje e hyrje shumë të shpeshta të rrugës së shpejtë dhe anësores, është plotësisht jashtë standardeve dhe vërtet kaotike. Kaosin e ka krijuar mbase edhe mundësia që i është dhënë çdo pompe benzine apo biznesi të ketë lidhje direkte nga korsitë e shpejta. E gjithë kjo, në dëm të sigurisë së rrugës dhe shpejtësisë.

Më problematike paraqitet rruga nga Fushë-Kosova drejt Aeroportit të Prishtinës. Kjo është rruga më e shtrenjtë, e ndërtuar ndonjëherë në Kosovë, meqë për një kilometër gjatësi janë paguar 4 milionë euro.

Dhe këtu kemi dy gjëra që nuk shkojnë. Rritja e sigurisë mbetet për t’u dëshiruar, sepse i gjithë problemi është se autostradat vazhdojnë të ndërtohen mbi trasenë e vjetër, mes e përmes vendbanimeve, të cilat natyrisht që nuk mund të izolohen krejtësisht.

Kjo krijon shtigje të prerjes së rrugës në të majtë, gjë që nuk ekziston në asnjë autostradë të botës dhe që është plotësisht jopraktike, sepse çdo kthim i automjetit në të majtë pret kahun tjetër të rrugës, bllokon kahun e shpejtë së prapthi (prapa automjetit që kthen). Dhe, daljeve dhe hyrjeve në të djathtë u mungon shiriti zgjatës shtesë për të mos e penguar qarkullimin normal të dy korsive të njërit kah.

Për t’u rritur siguria në këtë konfiguracion paksa kaotik autostrade, imponohet ulja e kufizimit të shpejtësisë maksimale në 60 km në orë, aq sa lejohet në vendet e banuara. Por, kjo shpejtësi, aq sa ka qenë edhe në rrugën e vjetër, e humb qëllimin kryesor të ndërtimit, atë të uljes së distancave për shkak të rritjes së shpejtësisë.

Problemi kryesor që i bëjnë të vështira, të pasigurta dhe të ngadalshme (kuazi) autostradat e deritanishme, si për pjesëmarrësit në trafik, ashtu edhe për banorët përreth, është pa dyshim ndërtimi i tyre mes e përmes vendbanimeve, praktikë kjo që duhet shmangur deri në fund në ndërtimin e autostradës së vërtetë drejt Shqipërisë.

Pa dyshim që në ndërtimin e infrastrukturës rrugore, kjo ministri e transportit është duke bërë punë vërtet të lavdërueshme, ndërsa një pjesë të lëshimeve të lartpërmendura janë të trashëguara, ndërsa një pjesë kanë qenë imponim i inercisë.

Autostrada, mes tjerash, i kërkon standardet e saj, një brez të kufizuar të jashtëm brenda të cilit nuk lejohet të hyhet, i rrethuar me tel për siguri dhe i mbrojtur nga kalimet e kafshëve; mospjesëmarrja në të e disa automjeteve që arrijnë një shpejtësi të ulët, e jo p.sh. pjesëmarrja në trafik e qerreve me kuaj, e traktorëve apo kalimi a prerja e autostradës nga kopeja e kafshëve.

Është absurde të pretendohet se ndërtimi i autostradave përmes vendbanimeve do ta mënjanojë nga trafiku pjesëmarrjen e tyre, për shkak se ata nuk kanë alternativë tjetër.

Pra, ndërtimi i autostradave krejtësisht jashtë vendbanimeve dhe në trase të reja është një domosdoshmëri, por edhe të ndërpritet praktika e ndërtimit të rrugëve autostrada në prag të dyerve të shtëpive. Shfrytëzimi i trasesë së vjetër nuk ka dëshmuar në uljen e kostos dhe prandaj mënjanimi i problemeve të sipërpërmendura kërkon trase të re të rrugëve të reja. Fundja, më mirë gjërat të bëhen mirë një herë, sesa keq dy herë.

Le ta marrim një shembull: Para një viti u lëshua në qarkullim unaza përreth Shkupit, një ndërtim mjaft modern, me shumë ura, që praktikisht një pjesë e saj ecën mbi qytet si viadukt. U ndërtua për 90 milionë euro, 25 kilometra unazë përreth qytetit. Nuk i besuan asnjërës nga kompanitë vendëse të ndërtimit, ndonëse këto kompani kryejnë shumë punë në Kosovë. Iu besua “Terna”-s greke. Pati reagime të shumta të kostos, sepse ishte projekti më i shtrenjtë i realizuar ndonjëherë në këtë vend, duke thënë se standardi i këtij ndërtimi shkon në rreth 1 milion euro për kilometër gjatësi, ndërsa në këtë rrugë ishte 4 milionë për kilometër.

Edhe rruga prej Fushë-Kosovës për në Aeroportin e Prishtinës e ka përafërsisht koston e njëjtë, rreth 4 milionë euro për një kilometër gjatësi. Dallimi është se në atë rrugë përreth Shkupit shpejtësia maksimale e lejuar është 120 km/orë, ndërsa në këtë tonën shpejtësia maksimale e lejuar në rrugën që kalon përmes vendbanimeve mbetet 60 km/orë dhe me plot frikë për sigurinë e pjesëmarrësve në komunikacion dhe rrezik për banorët përreth.

Por, kjo ulje e kufizimit të shpejtësisë nuk i “ul distancat”, për të cilin qëllim ndërtohen rrugët e reja. Me këto kufizime dhe pasiguri, Peja sërish mbetet larg gati dy orë nga kryeqyteti. Të mos mbetet po kaq larg edhe Vërmica nga Prishtina, pas ndërtimit të autostradës!