TË MENDOSH PËR KOHËN

Nga: Walt Whitman
Përktheu: Ukë Zenel Buçpapaj

1

Të mendosh për KOHËN – për gjithë atë kohëparakalim, Të mendosh për të sotmen, dhe vitet që pastaj do të vinë.
A ju ka shkuar ndërmend se do t’ju duhet të ndaloni?
A ju kanë tmerruar brumbujt e dheut?
A jeni frikësuar se Ardhmja do të një hiç për ju?

A është e Sotmja një hiç? A është e Shkuara pa fillim një hiç?
Nëse e Ardhmja është një hiç, me siguri, edhe këto janë hiçi i hiçit.
Të mendosh se dielli lindte në lindje – se burrat dhe gratë ishin
Të epshëm, të vërtetë, të gjallë – se çdo gjë ishte gjallë,
Të mendosh se unë edhe ti nuk shikonim, nuk ndjenim, nuk mendonim, nuk lindnim, as nuk vdisnim,
Të mendosh se tani jemi këtu, lindim dhe vdesim.

2

Asnjë ditë, asnjë minutë, asnjë sekondë nuk kalon pa një foshnje,
Asnjë ditë, asnjë minutë, asnjë sekondë nuk kalon pa një kufomë.
Netët e mërzitshme treten tutje, tutje treten edhe ditët e mërzitshme
Hidhërimi i lëngimit shumë gjatë në shtrat hidhet pas shpine,
Mjeku, pasi e ka shtyrë e shtyrë përgjigjen, në vend të saj, lëshon vështrimin e heshtur dhe të tmerrshëm
Fëmijët vijnë me nxitim dhe duke qarë, lajmi u dërgohet vëllezërve dhe motrave,
Barnat rrinë të papërdorura në raft (era e kamfurit u bë kohë që ka pushtuar dhomat),
Dora besnike e të gjallit nuk e braktisë dorën njeriut që jep shpirt,
Buzët që dridhen puthin lehtë-lehtë ballin e njeriut që jep shpirt,
Frymëmarrja ndalon, edhe rrahjet e zemrës pushojnë,
Kufoma shtriqet në shtrat dhe i gjalli kujdeset për të,
Është e prekshme, njëlloj si i gjalli.
I gjalli kujdeset për kufomën me dritën e syve të vet,
Por, një qenie tjetër pa dritë syri, sillet vërdallëhe vështron kufomën me kuresht

3

Të mendosh se mendimi për Vdekjen u përzie me mendimin për sendet!
Të mendosh se lumenjtë do të rrjedhin, dhe se dëbora do të bjerë, dhe se frutat do të piqen, duke ndikuar te të tjerët, siç ndikojnë te ne tani – megjithatë nuk do të ndikojnë te ne!
Të mendosh për gjithë ato mrekulli qyteti dhe fshati dhe se të tjerët ende çmenden pas tyre – kurse ne nuk duam t’ia dimë për to!
Të mendosh se me sa zell i ndërtojmë shtëpitë!
Të mendosh se edhe të tjerët po kaq të zellshëm do të jenë, por ne krejt mospërfillës!
(Shoh njërin që po ndërton një shtëpi ku do të kalojë ca vite, shtatëdhjetë a tetëdhjetë vjet, e shumta,
Shoh njërin që po ndërton një shtëpi ku do të banojë më gjatë se kaq.)
Rreshta të zi, që mezi lëvizin, zhagiten ngadalë anembanë rruzullit – ata kurrë nuk ndalojnë – janë rreshtat e varrimtarëve,
Ish Presidenti u varros, edhe Presidenti i tanishëm, me siguri, në varr do të përfundojë.

4

Kujtim i turbullt i fatit të rëndomtë,
Mostra e shpeshtë e jetës dhe e vdekjes së një punëtori,
Secili sipas sërës së vet:
Përplasja e ftohtë e valëve për anije te skela, në lumë shkëlqimi dhe akulli, balta gjysmë e ngrirë nëpër rrugë,
Sipër, qielli i përhimë, zemërthyer, drita e fundit e një dite dhjetori,
Makina e varrimit dhe kaloshinat – vargu i mjeteve të tjera me njerëz – varrimi i një drejtuesi plak kaloshine nga Rrugëgjana.
Troku i shpejtë, i qëndrueshëm, drejt varrezave, kambana e vdekjes ushton në kohë,
Kalohet porta, ndalohet te varri i ri, të gjallët zbresin, hapet makina e varrimit,
Nxirret arkivoli, ulet dhe rehatohet në varr, mbi arkivol rri kamxhiku, dheu i hidhet me shpejtësi përmbi,
Pirgu i dheut sheshohet me lopata – heshtje,
Një minutë – askush nuk lëviz, askush nuk flet – mbaroi,
E varrosën me nderime – ç’mund të bëhet më tepër?
Ishte njeri i mirë, fliste lirshëm, nxehej shpejt, nuk ishte i keq për t’u parë,
I zoti në jetë, i zgjuar, i ndjeshëm ndaj shpërfilljes,
Mikun nuk e linte në baltë në ditë me diell, as në ditë me shi, i kishte në qejf gratë, luante bixhoz, hante me gjithë shpirt, pinte me gjithë shpirt,
E kishte provuar ç’do me thënë të skuqesh, nga fundi ra shpirtërisht, u sëmurë, e ndihmuan me lëmosha, vdiq 41 vjeç – dhe ky ishte varrimi i tij.
Në kërkim të punës, me përparëse, pelerinë, doreza, këpucë me rrip, rroba të lagura nga shiu, kamxhik të zgjedhur për merak,
Kapedan, soditës, fillestar, kafshar, dikush sorollatet me ty, ti sorollatesh me dikë, vazhdon rrugën, njerëz përpara, njerëz prapa,
Ditë e mbarë pune, ditë e keqe punë, fis i zgjedhur, fis i lig, i pari në punë, i fundit në punë, natën bie për të fjetur,
Të mendosh se këto vlejnë kaq shumë për karrocierët e tjerë, kurse atij atje nuk i bëhet fare vonë për to!

5

Tregjet, qeveria, pagat e punëtorëve – të mendosh se sa marrin nga netët dhe ditët tona!
Të mendosh se punëtorët e tjerë do t’u japin po kaq rëndësi, megjithatë ne nuk duam t’ia dimë fare për to!
I rëndomti dhe fisniku, ajo çka quhet mëkat dhe ajo çka quhet e mirë, të mendosh sa larg rrinë nga njëra-tjetra!
Të mendosh se ky dallim do të vazhdojë ende tek të tjerët, kurse ne qëndrojmë përtej këtij dallimi!
Të mendosh sa kënaqësi ka!
A kënaqeni kur shikoni qiellin? A kënaqeni kur lexoni poezi?
A kënaqeni në qytet? A kënaqeni kur merreni me tregti? A kënaqeni kur parashikoni të hidhni kandidaturën dhe të fitoni në zgjedhje? A kënaqeni kur rrini me gruan dhe familjen?
A kënaqeni kur rrini me nënën dhe motrat? A kënaqeni kur bëni punë shtëpie? A kënaqeni kur ngarkoheni me kujdese të bukura amësore?
Edhe këto vërshojnë përpara tek të tjerët – unë dhe ti vërshojmë përpara, Por në kohën e caktuar, mua dhe ty nuk do të na hynë më në sy. Ferma jote, fitimet tua, të vjelat tua – të mendosh sa i zënë je!
Të mendosh se ende do të ketë ferma, fitime, të vjela, por a të hyjnë më në punë?

6

Çka do të jetë, do të jetë mirë, se çka është, mirë është, Të përfillësh, është mirë, edhe të mos përfillësh, mirë do të jetë.
Qielli vazhdon të falë bukuri,
Kënaqësia e burrave me gratë nuk do të shpallet kurrë, as kënaqësia e grave me burrat, as kënaqësia që vilet nga poezia,
Gëzimet familjare, puna shtëpiake ose tregtia e përditshme, ndërtimi i shtëpive, nuk janë fantazma, kanë peshë, trajtë, vendndodhje,
Fermat, fitimet, të vjelat, tregjet, pagat, qeveria, asnjëra syresh nuk është fantazmë,

Dallimi ndërmjet mëkatit dhe të mirës nuk është gënjeshtër,
Toka nuk është jehonë, njeriu dhe jeta e tij dhe gjithë gjërat e jetës merren mirë parasysh.
Nuk të kanë flakur në mëshirën e erërave, ti mbahesh të vetja me siguri dhe mbrojte,
Te vetja! Te vetja! Te vetja, përjetë, në pafundësi.

7

Kjo nuk bëhet që ti të shpërndahesh, o i lindur nga nënë e babë – kjo bëhet që të njihesh;
Kjo nuk bëhet që ti të jesh i pavendosur, por që ti të jesh i vendosur;
Diçka e përgatitur për një kohë të gjatë dhe e paformë arrin dhe formohet tek ti,
Që nga ky çast e tutje, je i sigurt, çfarëdo që të vijë dhe të shkojë.
Mblidhen fijet që u drodhën, të lagëtit kapërcen litarin e anijes, trajta është e përkryer.
Te përgatitjet secili ka hisen e vet,
Orkestra i ka akorduar si duhet instrumentet – shkopi i dirigjentit ka dhënë sinjalin.
Miku që po vinte – priti gjatë – tani prehet në shtëpi,
Është njëri nga ata të bukurit dhe të lumturit – është njëri nga ata që ia vlen të kujdesesh dhe të rrish me të.
Ligji i të Shkuarës nuk mund të shmanget,
Ligji i të Tashmes dhe i të Ardhmes nuk mund të shmanget,
Ligji i të gjallit nuk mund të shmanget – është i përjetshëm,
Ligji i përparimit dhe shndërrimit nuk mund të shmanget,
Ligji i heronjve dhe i mirëbërësve nuk mund të shmanget,
Ligji i pijanecëve, spiunëve, të poshtërve – asnjë jotë e tij, për be nuk mund të shmanget.

8

Rreshta që mezi ecin dhe të zi lëvizin pareshtur anembanë rruzullit,
Veriori shkon në vig, edhe jugori në vig shkon, edhe ata në brigjet e Atlantikut, edhe ata në brigjet e Paqësorit,
Edhe ata ndërmjet tyre, edhe çdo banor i Misisipit, dhe çdo banor i kësaj toke.
Mjeshtrit e mëdhenj dhe kozmosi ndjehen mirë teksa largohen, heronjtë dhe mirëbërësit ndjehen mirë,
Prijësit dhe shpikësit e përmendur dhe pasunarët e mëdhenj dhe besimtarët dhe të shquarit mund të ndjehen mirë,
Por ka më shumë shpjegime se kaq – gjallon shpjegimi i shpjegimeve.
Hordhitë e pafund të të paditurve dhe të ligjve janë diçka, Barbarët e Afrikës dhe të Azisë janë diçka, Njerëzit e zakonshëm të Evropës janë diçka – amerikanët vendas janë diçka, Të infektuarit në spitalin e imigrantëve janë diçka – vrasësit dhe të poshtrit janë diçka, Vargjet e përjetshme të njerëzve të cekët janë diçka teksa largohen, Prostituta më të përdala janë diçka – përqeshësit e fesë janë diçka, teksa largohen.

9

Për gjithë këto gjëra, tejendanë,
Kam ëndërruar se nuk duhet të ndryshojmë aq shumë, as ligji për ne nuk duhet të ndryshohet,
Kam ëndërruar se heronjtë dhe mirëbërësit duhet t’i nënshtrohen ligjit të tanishëm dhe të shkuar
Dhe se vrasësit, pijanecët, gënjeshtarët duhet t’i nënshtrohen ligjit të tanishëm dhe të shkuar,
Sepse kam ëndërruar se u mjafton ligji të cilit po i nënshtrohen tani.
Dhe kam ëndërruar se qëllimi dhe thelbi i jetës së njohur, e përkohshmja, Duhet të formojë dhe përcaktojë identitetin e jetës së panjohur, të përjetshmen.
Nëse çdo gjë përfundon në hi dhe pleh,
Nëse krimbat dhe minjtë na japin fund, atëherë Kushtrim! Se na kanë tradhtuar,
Atëherë dyshimi te vdekja është i vërtetë.
A dyshoni te vdekja? Po të dyshoja te vdekja, do të vdisja tani,
A mendoni se do të mund të shkoja shend e verë dhe i veshur si dhëndër drejt asgjësimit?

10

Shend e verë dhe i veshur si dhëndër shkoj,
Nuk e përcaktoj dot nëse shkoj, por e di se është mirë,
Krejt gjithësia tregon se është mirë,
E Shkuara dhe e Tanishmja tregojnë se është mirë.
Sa të bukura dhe të përkryera janë kafshët!
Sa e përkryer është toka dhe gjërat më të vockla mbi të!
Çka quhet e mirë është e përkryer, edhe çka quhet e ligë është njëlloj e përkryer,
Perimet dhe mineralet, të gjitha janë të përkryera, edhe lëngjet e papeshueshme të përkryera janë;
Ngadalë dhe të sigurta kanë kaluar në këtë gjendje, dhe ngadalë dhe të sigurta ende vazhdojnë të përsosen.

11

Betohem, tani besoj se çdo gjë pa përjashtim ka shpirt të përjetshëm!
Pemët me rrënjë të ngulura në dhe e kanë! Leshterikët e detit e kanë! E kanë edhe kafshët!
Betohem, besoj se nuk gjallon asgjë tjetër, përveç pavdekësisë!
Se për të është skema e pacen, edhe vërshimi i mjegullt, për të është, edhe ngjizja, për të është!
Dhe të gjitha përgatitjet, për të janë – edhe identiteti, për të është – dhe jeta dhe sendet tërësisht, për të janë!