Dr. Adriatik Lajçi, Kirurg i përgjithshëm dhe abdominal
Kur hapësira e brendshme e apendiksit bllokohet, inflamacioni mund të nisë me dhimbje rreth kërthizës, të zhvendoset në anën e poshtme të djathtë të barkut dhe, nëse nuk trajtohet me kohë, të çojë në çarje të apendiksit, infeksion të cipës së barkut dhe grumbullim qelbi
Dr. Adriatik Lajçi
Kirurg i përgjithshëm dhe abdominal
Tel.: +383 45 704 708
Apendiciti akut është një nga sëmundjet kirurgjikale më të shpeshta të barkut dhe një nga urgjencat më të zakonshme në kirurgjinë abdominale. Ai paraqet inflamacionin e apendiksit, një zgjatim i vogël tubular, në formë gishti, që del nga cekumi, pjesa fillestare e zorrës së trashë.
Në gjuhën e përditshme shpesh përdoret shprehja "inflamacion i zorrës qorre", por termi më i saktë mjekësor është inflamacion i apendiksit, sepse zorra qorre është cekumi, ndërsa apendiksi është zgjatimi i tij.
Në këtë tekst trajtohet apendiciti te pacientët e rritur. Apendiciti te fëmijët ka veçori të veçanta klinike dhe diagnostike dhe trajtohet nga kirurgu pediatrik.
Si fillon inflamacioni i apendiksit
Shkaku kryesor i apendicitit është bllokimi i hapësirës së brendshme të apendiksit, e njohur në mjekësi si lumen. Ky bllokim zakonisht shkaktohet nga masa të fortësuara të jashtëqitjes, të quajtura koprolite ose fekalite, nga bërthamat e frutave, zmadhimi i indit limfatik, sekrecioni i trashë, parazitët ose trupa të tjerë të huaj.
Kur kjo hapësirë bllokohet, përmbajtja e apendiksit nuk mund të zbrazet në zorrën e trashë. Apendiksi vazhdon të prodhojë sekrecion dhe lëngje, por rruga e daljes është e mbyllur. Si pasojë, presioni brenda tij rritet, muri ënjtet, dobësohet qarkullimi i gjakut dhe i lëngjeve limfatike, ndërsa bakteret fillojnë të shumohen me shpejtësi. Kështu nis inflamacioni akut.
Nëse ky proces nuk trajtohet me kohë, inflamacioni mund të përparojë drejt inflamacionit të përhapur qelbëzues, dëmtimit të rëndë të murit të apendiksit dhe çarjes së tij, duke u shndërruar në infeksion të përhapur të zgavrës së barkut.
Ecuria e inflamacionit dhe ndërlikimet
Ecuria e apendicitit nuk është e njëjtë te të gjithë pacientët. Te disa, inflamacioni zhvillohet më ngadalë, ndërsa te të tjerë përparon shpejt brenda 24 deri në 48 orëve. Kur muri i apendiksit pëson nekrozë, rreziku më i madh është çarja e tij.
Çarja e apendiksit, ose perforimi, është ndërlikim serioz, sepse bakteret, qelbi dhe përmbajtja e zorrëve përhapen në zgavrën e barkut dhe shkaktojnë peritonit, pra inflamacion të cipës së barkut. Peritoniti fillimisht mund të jetë i kufizuar, por më pas mund të bëhet i përgjithshëm. Në rastet më të rënda, infeksioni mund të kalojë në qarkullimin e gjakut dhe të shkaktojë sepsë, gjendje kërcënuese për jetën.
Në disa raste, organizmi përpiqet ta kufizojë inflamacionin përmes cipës dhjamore të barkut dhe indeve përreth, duke formuar një masë inflamatore rreth apendiksit. Nëse apendiksi çahet brenda kësaj zone të izoluar, krijohet absces, pra grumbullim qelbi rreth tij. Këto raste kërkojnë trajtim të kujdesshëm, shpesh me antibiotikë, drenim dhe, sipas rastit, operacion të mëvonshëm.
Te personat e moshuar, sëmundja mund të përparojë më shpejt për shkak të ndryshimeve në enët e gjakut dhe sëmundjeve shoqëruese.
Dhimbja dhe simptomat shoqëruese
Simptoma kryesore e apendicitit është dhimbja e barkut. Në formën klasike, dhimbja fillon spontanisht rreth kërthizës ose në pjesën e sipërme të barkut, si dhimbje e paqartë. Pas disa orësh, zakonisht pas 4 deri në 6 orësh, ajo zhvendoset drejt fosës iliake të djathtë, pra pjesës së poshtme të djathtë të barkut, ku bëhet më e qartë dhe më intensive.
Dhimbja përkeqësohet gjatë ecjes, kollitjes, teshtitjes ose lëvizjeve që aktivizojnë muskujt e barkut. Pacienti shpesh kërkon pozitë që e lehtëson dhimbjen dhe mund të qëndrojë shtrirë me këmbën e djathtë të mbledhur, për të ulur tensionin në murin e barkut.
Përveç dhimbjes, apendiciti mund të shoqërohet me humbje oreksi, të përziera, shpesh të vjella, temperaturë, fryrje barku, kapsllëk ose barkqitje. Në analizat laboratorike shpesh vërehet rritje e leukociteve, CRP-së dhe sedimentimit. Rrahjet e zemrës mund të jenë të shpejtuara, ndërsa temperatura shpesh arrin rreth 38 gradë Celsius.
Nëse apendiksi çahet, pacienti mund të ndiejë lehtësim të përkohshëm, por shumë shpejt dhimbjet rikthehen më të forta, përhapen në të gjithë barkun dhe barku bëhet i fortë në prekje, gjendje që njihet si abdomen akut.
Pse apendiciti mund të mashtrojë në diagnozë
Apendiciti nuk paraqitet gjithmonë me simptoma klasike. Për këtë arsye, edhe në praktikën kirurgjikale konsiderohet një nga gjendjet që mund të mashtrojë në diagnozë, sepse shpesh ngjan me shumë sëmundje të tjera: infeksione urinare, gurë në veshka, probleme të tëmthit, ulçerë të lukthit, sëmundje të zorrëve, ciste të vezoreve, inflamacion gjinekologjik, shtatzëni jashtë mitrës ose edhe dhimbje me origjinë nga shtylla kurrizore.
Te gratë shtatzëna, për shkak të rritjes së mitrës dhe zhvendosjes së organeve, dhimbja mund të paraqitet më lart në bark, shpesh në anën e sipërme të djathtë. Gjatë shtatzënisë, apendiciti kërkon kujdes të veçantë, sepse çarja e apendiksit rrit rrezikun për komplikime si për nënën, ashtu edhe për fetusin.
Te të moshuarit, simptomat mund të jenë më të zbehta, ndërsa sëmundja mund të përparojë më shpejt.
Si vendoset diagnoza
Diagnostikimi i apendicitit përfshin kontrollin fizik të domosdoshëm, analizat laboratorike dhe ekzaminimet me imazheri. Vlerësimi klinik mbetet themelor. Mjeku analizon fillimin e dhimbjes, vendndodhjen, zhvendosjen e saj, simptomat shoqëruese dhe gjendjen e përgjithshme të pacientit.
Gjatë ekzaminimit fizik, prekja e fosës iliake të djathtë mund të shkaktojë dhimbje të fortë. Mund të vërehet mbrojtje muskulare, pra tkurrje e pavullnetshme e muskujve të barkut, si shenjë e ngacmimit të cipës së barkut. Dhimbja që shtohet kur lirohet papritur presioni mbi bark tregon irritim të peritoneumit.
Analizat e gjakut ndihmojnë në vlerësimin e inflamacionit. Hemogrami shpesh tregon leukocite të ngritura mbi 10 mijë, ndërsa CRP-ja dhe sedimentimi mund të jenë të rritura. Analiza e urinës përdoret për të përjashtuar infeksionet urinare ose gurët në rrugët urinare.
Ultrazëri i barkut është shpesh ekzaminimi i parë. Në ultrazë, apendiksi i inflamuar mund të shihet i zmadhuar, shpesh mbi 7 milimetra, me mur të trashur dhe shenja inflamatore përreth. Te të rriturit, tomografia kompjuterike ka saktësi të lartë, sidomos kur simptomat nuk janë të qarta. Rezonanca magnetike përdoret në raste të veçanta, sidomos në shtatzëni, kur duhet shmangur rrezatimi.
Është me rëndësi që pacienti të mos e vonojë paraqitjen te mjeku dhe të mos përdorë pa kontroll barna kundër dhimbjes para ekzaminimit, sepse ato mund të maskojnë simptomat.
Trajtimi kirurgjik
Trajtimi i apendicitit është kryesisht kirurgjik, me heqjen e apendiksit përmes operacionit të hapur ose me laparoskopi. Kjo ndërhyrje quhet apendektomi. Qëllimi i operacionit është parandalimi i çarjes së apendiksit, peritonitit dhe ndërlikimeve të tjera serioze.
Apendektomia kryhet zakonisht nën anestezi të përgjithshme. Para ndërhyrjes, pacientit i vendoset linjë venoze, jepen lëngje me infuzion, antibiotikë dhe terapi mbështetëse. Pacienti duhet ta informojë mjekun për barnat që përdor, alergjitë, çrregullimet e mpiksjes së gjakut dhe shtatzëninë ose dyshimin për shtatzëni.
Apendektomia e hapur dhe ajo laparoskopike
Apendektomia e hapur kryhet përmes një prerjeje në pjesën e poshtme të djathtë të barkut. Përmes saj kirurgu identifikon apendiksin, e lidh, e heq dhe mbyll plagën kirurgjikale. Kjo metodë mbetet shumë e rëndësishme në rastet kur apendiksi ka çarë, kur ka peritonit, absces të madh, ngjitje të shumta ose kur pacienti ka pasur më parë operacione në bark.
Apendektomia laparoskopike kryhet përmes 3 ose 4 prerjeve të vogla në murin e barkut, zakonisht 0.5 deri në 1 centimetër. Përmes tyre futen kamera dhe instrumentet kirurgjikale. Barku fryhet me dioksid karboni për të krijuar hapësirë pune dhe për t’i dhënë kirurgut pamje të qartë të organeve. Më pas apendiksi identifikohet, lidhet, pritet dhe hiqet.
Përparësitë e laparoskopisë janë dhimbje më e vogël pas operacionit, rikuperim më i shpejtë, qëndrim më i shkurtër në spital, më pak infeksione të plagës dhe rezultat më i mirë estetik. Megjithatë, në raste të komplikuara, me çarje të gjerë, peritonit të avancuar, absces të madh ose anatomi të vështirë, operacioni mund të kryhet ose të përfundojë me metodë të hapur.
Antibiotikët, abscesi dhe trajtimi i mëvonshëm
Në raste të përzgjedhura të apendicitit të pakomplikuar mund të diskutohet trajtimi me antibiotikë, por nëse apendiksi nuk hiqet, ekziston rrezik më i lartë që inflamacioni të rikthehet. Prandaj, kjo qasje kërkon vlerësim kirurgjikal dhe informim të plotë të pacientit.
Kur apendiksi ka çarë dhe rreth tij është formuar absces i kufizuar, trajtimi mund të fillojë me antibiotikë dhe drenim të qelbit. Pasi infeksioni vihet nën kontroll, apendektomia mund të kryhet disa javë më vonë.
Rreziqet dhe rikuperimi
Apendektomia është një nga ndërhyrjet më të shpeshta dhe më të sigurta në kirurgjinë e përgjithshme, por si çdo operacion mund të shoqërohet me rreziqe: gjakderdhje, infeksion të plagës, absces në bark, dëmtim të strukturave përreth, mosfunksionim të përkohshëm të zorrëve, ngjitje të indeve ose hernie në vendin e prerjes. Këto rreziqe janë shumë më të vogla se pasojat e apendicitit të patrajtuar.
Pas apendektomisë laparoskopike, pacienti zakonisht ngrihet nga shtrati disa orë pas operacionit dhe në shumicën e rasteve largohet nga spitali brenda një ose dy ditësh. Pas operacionit të hapur, rikuperimi zgjat më shumë dhe kërkon kufizim më të madh të aktiviteteve fizike.
Pacienti duhet të kërkojë ndihmë mjekësore nëse shfaq temperaturë të lartë, dhimbje të forta që nuk qetësohen, të vjella të vazhdueshme, skuqje ose rrjedhje nga plaga, fryrje barku, ethe, dridhje ose çrregullime të zgjatura të jashtëqitjes. /Telegrafi/