Shkencëtarët zbulojnë një qasje krejt të re në trajtimin e goditjes në tru

Nanomaterialet që kalojnë barrierën gjak-tru mund të zvogëlojnë dëmtimin, inflamacionin dhe pasojat afatgjata të goditjes cerebrale

Në rast të goditjes në tru, mjekët kanë shumë pak kohë. Qëllimi i tyre është të rivendosin sa më shpejt qarkullimin e gjakut në tru, për të parandaluar vdekjen e qelizave nervore. Megjithatë, ky rikthim i gjakut ka edhe anën e tij të errët. Terapia revolucionare me nanomateriale mund të ofrojë një zgjidhje të re.

Gjatë kohës kur qarkullimi i gjakut është i ndërprerë, në qelizat e trurit grumbullohen nënprodukte të dëmshme dhe aftësitë e tyre mbrojtëse dobësohen. Kur qarkullimi rivendoset papritur, në indin e dëmtuar mbërrijnë njëkohësisht sasi të mëdha oksigjeni, molekula inflamatore dhe qeliza imune, të cilat, në vend se të ndihmojnë, shpesh shkaktojnë dëmtime shtesë të neuroneve.

Ky fenomen, i njohur si dëmtim nga reperfuzioni, mund ta zgjerojë dëmin përtej vetë zonës së goditjes dhe të ndikojë në mënyrë vendimtare në ashpërsinë e pasojave të përhershme.

Shkak gjithnjë e më i shpeshtë i vdekshmërisë dhe invaliditetit

Goditja në tru është një dëmtim i papritur i trurit që ndodh kur ndërpritet ose zvogëlohet ndjeshëm furnizimi me gjak i një pjese të trurit, çka bën që qelizat nervore të fillojnë të vdesin. Sipas vdekshmërisë, ajo është shkaku i tretë i vdekjes, menjëherë pas sëmundjeve të zemrës dhe atyre tumorale, ndërsa në nivel global është shkaku i dytë më i shpeshtë i vdekjes dhe shkaku kryesor i invaliditetit neurologjik të përhershëm.

Goditja në tru, ose insulti cerebrovaskular (CVI), do të thotë që një pjesë e caktuar e trurit mbetet pa furnizim me gjak. Sot, kjo është një shkak gjithnjë e më i shpeshtë i sëmundshmërisë, invaliditetit dhe vdekshmërisë. Zakonet e këqija të jetesës, obeziteti dhe diabeti çojnë në çrregullime të enëve të gjakut, e më pas në trombozë dhe CVI.

Pasojat e CVI-së sot po përpiqemi t’i zbusim në mënyra të ndryshme dhe njëra prej tyre është transplantimi i qelizave burimore. Ekzistojnë edhe metoda të tjera, si vendosja e stimulimit të thellë të trurit te pacientët me çrregullime të vetëdijes pas traumës ose ishemisë, siç është CVI, transmeton Telegrafi.

Trajtimi me nanomateriale

Shkencëtarët nga Northwestern University në SHBA kanë publikuar së fundmi në revistën Neurotherapeutics një studim ku kanë zhvilluar një trajtim të ri me nanomateriale, i cili mund të zbusë dëmtimin sekondar të përmendur. Bëhet fjalë për një injeksion që aplikohet menjëherë pas rivendosjes së qarkullimit të gjakut në tru.

Në studimin paraklinik te minjtë, u tregua se ky nanomaterial mund të kalojë barrierën gjak-tru, një mbrojtje natyrore që zakonisht pengon shumicën e barnave të arrijnë indin e trurit. Rezultatet treguan se injektimi i këtyre materialeve e redukton ndjeshëm dëmtimin e trurit dhe e dobëson reagimin inflamator, pa efekte anësore të dukshme.

Barriera gjak-tru është një zgjidhje evolucionare me të cilën qelizat e trurit mbrohen nga substancat e dëmshme nga sistemi tretës, të cilat mund të dëmtojnë qelizat nervore ose mbështetëse.

Në të njëjtën kohë, kjo barrierë paraqet një sfidë për industrinë farmaceutike, sepse ilaçi që duhet të veprojë në tru duhet të jetë në gjendje ta kalojë atë. Një shembull i mirë është dopamina, e cila nuk e kalon barrierën, prandaj merret në formën e L-Dopa-s, një preparat që e kalon barrierën dhe në tru shndërrohet në dopaminë.

Si funksionon trajtimi i ri?

Terapia e re bazohet në të ashtuquajturat peptide terapeutike supramolekulare, molekula shumë të vogla që vetëorganizohen në struktura më komplekse dhe “komunikojnë” me qelizat.

Kjo teknologji ka tërhequr vëmendjen e shkencëtarëve edhe më parë. Para disa vitesh, peptide të ngjashme, të quajtura “molekula që vallëzojnë”, treguan se mund të nxisin rikuperimin pas dëmtimeve të rënda të palcës kurrizore te minjtë.

Studimi i ri tregon diçka edhe më domethënëse, këto molekula mund të jepen intravenoz, përmes qarkullimit të gjakut, pa nevojën e operacionit ose injektimit të drejtpërdrejtë në tru.

Shkencëtarët shfrytëzuan faktin se barriera gjak-tru pas goditjes në tru bëhet përkohësisht më e përshkueshme. Ata ulën përqendrimin e molekulave për t’u siguruar që ato kalojnë në mënyrë të sigurt përmes qarkullimit të gjakut dhe, sapo hyjnë në tru, ato lidhen në struktura më të forta dhe më efikase.

Më pak inflamacion, më pak dëmtime

Minjtë u monitoruan për shtatë ditë pas goditjes. Ata që morën terapinë kishin:

• dëmtime dukshëm më të vogla të indit të trurit
• reagim inflamator më të dobët
• aktivizim më të vogël të tepruar të sistemit imunitar

Nuk u vërejt toksicitet apo dëmtim i organeve të tjera. Sipas njërit prej autorëve të studimit, Samuel Stupp, çelësi i terapisë qëndron në veprimin e saj të dyfishtë, ajo redukton inflamacionin e dëmshëm dhe njëkohësisht nxit rindërtimin e lidhjeve nervore.

Nevojiten testime te njerëzit

Terapia është ende në fazë fillestare dhe se duhet pritur rezultatet e testimeve te njerëzit. Kritika kryesore e këtyre studimeve është se truri i miut dhe ai i njeriut ndryshojnë ndjeshëm, si në ndërtim, madhësi, ashtu edhe në funksion.

Qelizat nervore dhe ato mbështetëse te njeriu janë të ndryshme dhe kjo e vështirëson gjetjen e një terapie efektive. Shembull janë hulumtimet e gjata dhe të pasuksesshme për ilaçe kundër sëmundjes së Alzheimerit ose demencës senile. Te minjtë, terapitë japin rezultate të mira, por te njerëzit shpesh dështojnë.

Çfarë pason?

Autorët e studimit planifikojnë hulumtime afatgjata për të verifikuar nëse terapia ndihmon edhe në rikuperimin e funksioneve njohëse, të cilat te shumë pacientë mund të përkeqësohen me muaj pas goditjes.

Gjithashtu, ata planifikojnë të shqyrtojnë mundësinë e shtimit të sinjaleve rigjeneruese në molekula, për ta bërë efektin edhe më të fuqishëm.

Gjatë zhvillimit të trurit dhe organeve ekzistojnë sinjale, molekula dhe receptorë që drejtojnë rritjen dhe rigjenerimin e indeve.

Qelizat nervore janë shumë të diferencuara dhe, përveç disa llojeve të veçanta, si qelizat nervore në lobin olfaktor përgjegjës për nuhatjen, nuk mund të rigjenerohen. Prandaj kërkohen molekula që mund të nxisin rigjenerimin edhe të indeve komplekse. Më herët në histori janë provuar transplantime të qelizave fetale të trurit te sëmundja e Parkinsonit, por këto procedura rrallë çonin në zhvillimin e tumoreve malinje të trurit. Pikërisht për këtë arsye, në neuroshkencë dhe mjekësi, kujdesi është gjithmonë i domosdoshëm. /Telegrafi/