Borxhi kombëtar i Shteteve të Bashkuara ka kaluar tashmë madhësinë e ekonomisë së vendit, duke e tejkaluar Prodhimin e Brendshëm Bruto (GDP). Ky zhvillim thekson një prirje afatgjatë që prej vitesh ka shqetësuar ekspertët e financave publike, ndërsa Kongresi deri tani duket i paangazhuar për ta frenuar atë.
Sipas vlerësimeve paraprake të publikuara të enjten nga Byroja e Analizës Ekonomike (BEA), GDP-ja e SHBA-së arriti në 31.22 trilionë dollarë gjatë 12 muajve deri më 31 mars, ndërsa borxhi kombëtar në fund të së njëjtës periudhë ishte pak më i lartë, në 31.27 trilionë dollarë.
Ky moment shënon herën e parë në kohë paqeje që borxhi amerikan kalon 100 për qind të GDP-së—pra dyfishin e mesatares historike—që nga periudha pas Luftës së Dytë Botërore, me një përjashtim të përkohshëm gjatë fazave të para të pandemisë COVID-19.
Zhvillimi ka shtuar presionin mbi ligjvënësit dhe grupet e ndryshme ekonomike, të cilët kërkojnë ndryshim urgjent të politikave fiskale. Kjo vjen në një kohë kur SHBA vazhdon të përballet me deficite buxhetore shumë të larta, të cilat mund të afrohen së shpejti edhe me rekordin prej 106 për qind të GDP-së.
“Ne tani kemi marrë hua më shumë para sesa prodhon ekonomia jonë në një vit”, tha Maya MacGuineas, presidente e Komitetit për një Buxhet Federal të Përgjegjshëm, për Newsweek.
“Ai borxh ngadalëson rritjen ekonomike, rrit kostot e huamarrjes dhe çmimet, si dhe na lë të ekspozuar ndaj një krize fiskale në të ardhmen. Ka momente të mira dhe të këqija, dhe ky është lloji më i keq i mundshëm”, shtoi ajo.
Pse ka rëndësi tani?
Ekspertët që folën për Newsweek thonë se kalimi i kufirit prej 100 për qind është më shumë një prag simbolik sesa një pikë që shkakton menjëherë krizë, por për disa ai nënvizon vështirësitë fiskale që lidhen me rritjen e vazhdueshme të borxhit kombëtar.
Këto përfshijnë rritjen e pagesave të interesit, një erozion të mundshëm të besimit të investitorëve dhe të rritjes ekonomike, si dhe inflacionin në rast se qeveritë zgjedhin ta financojnë borxhin përmes zgjerimit monetar, transmeton Telegrafi.
Këto pasoja negative mund të jenë veçanërisht të theksuara duke pasur parasysh normat e larta të interesit të sotëm dhe vështirësitë strukturore të buxhetit, dhe mund të bëhen edhe më serioze ndërsa qeveritë e njëpasnjëshme dështojnë të ndërmarrin zgjidhjet zakonisht jopopullore të shkurtimeve të shpenzimeve dhe rritjes së taksave.
A është borxhi një problem?
Shumë ekspertë theksojnë se, ndonëse borxhi kombëtar krijon sfida për ekonominë, ai nuk përbën domosdoshmërisht krizën që shpesh e paraqesin kritikët e ashpër të politikave fiskale, duke pasur parasysh se SHBA mbetet një superfuqi dhe ka fuqinë ekonomike për të shmangur një katastrofë të mundshme të mospagimit të borxhit.
“Borxhi nuk është as në thelb i mirë dhe as i keq”, ka shkruar ekonomistja Claudia Sahm në vitin 2024 dhe kishte shtuar se “prandaj, pyetja nuk është cila është niveli i duhur i huamarrjes, por çfarë kthimi ekonomik sjell ai borxh ose cilat qëllime shoqërore mbështet”.
Rritja e kostove të interesit, sipas Sahm, bëhet problem vetëm nëse ekonomia nuk rritet në mënyrë të përshtatshme krahas tyre, ndërsa investimet e financuara me borxh në të mirën publike mund të shmangin vështirësi shumë më të menjëhershme ekonomike.
Megjithatë, një pikëpamje e përhapur gjerësisht mes ekonomistëve dhe politikanëve është se rruga aktuale fiskale e vendit është e paqëndrueshme, ndërsa sondazhet tregojnë se shumica e amerikanëve tashmë e konsiderojnë këtë si një çështje prioritare.
Një “milestone krejtësisht arbitrar”?
“Amerika sapo ka kaluar një moment të rrezikshëm: borxhi ynë kombëtar tani e tejkalon madhësinë e ekonomisë sonë”, shkroi në platformën X të enjten ish-guvernatorja e Karolinës së Jugut dhe ish-ambasadorja në Kombet e Bashkuara, Nikki Haley.
Ajo shtoi se “kur të vijë fatura për t’u paguar, priten taksa më të larta, një dollar më i dobët, më pak shërbime, një ushtri më e dobët—dhe fëmijët tanë do të mbeten duke e paguar atë”.
Megjithatë, të tjerë argumentojnë se zbulimi i Byrosë së Analizës Ekonomike (BEA) ka më shumë vlerë simbolike sesa praktike, duke u shërbyer kryesisht atyre që kërkojnë disiplinë më të madhe fiskale nga Uashingtoni. Sipas këtij këndvështrimi, “fatura” për të cilën paralajmëroi Haley mund të mos vijë kurrë në mënyrën e parashikuar.
“Unë nuk mendoj se kjo shifër ka ndonjë rëndësi fare”, tha J. W. Mason, profesor i asociuar i ekonomisë në John Jay College, Universiteti i Qytetit të Nju Jorkut.
Mason i tha Newsweek se arritja e nivelit prej 100 për qind është “krejtësisht arbitrare” dhe se “nuk ka asnjë dëshmi që një vend si Shtetet e Bashkuara ka arsye të shqetësohet për raportin e borxhit ndaj GDP-së”.
“Nëse shikojmë në mbarë botën, mund të gjejmë shumë vende me raporte borxhi më të larta se Shtetet e Bashkuara… dhe asnjë prej tyre nuk ka përjetuar ndonjë nga dëmet që supozohet se shkakton ky nivel i lartë borxhi”, tha ai.
Mason përmendi Japoninë, ku borxhi total qeveritar për më shumë se një dekadë ka qenë dyfish më i madh se GDP-ja, dhe ku paralajmërimet tipike për rritje të normave të interesit dhe zhvlerësim të monedhës nuk janë materializuar.
“Normat e interesit atje kanë qenë ndër më të ulëtat në botë; inflacion i lartë? Japonia po përballet me deflacion. A jemi të shqetësuar për një kolaps të vlerës së monedhës? Mendoj se shumë prodhues japonezë do të dëshironin që monedha e tyre të ishte më e dobët”, tha ai.
Ai shtoi se SHBA-ja do të vazhdojë të jetë në gjendje të paguajë interesin e borxhit duke “marrë hua edhe më shumë borxh” në mënyrë të vazhdueshme, dhe se paralajmërimet për rreziqe të afërta shpesh përdoren si mbulesë për agjenda pro-shkurtimit të shpenzimeve publike (austeritetit).
Rreziqet e mosveprimit
Douglas Elmendorf, profesor i politikave publike në Shkollën Kennedy të Qeverisjes në Universitetin e Harvardit, tha gjithashtu se “asgjë e pazakontë nuk do të ndodhë thjesht sepse borxhi federal po kalon 100 për qind të GDP-së, ashtu siç nuk ndodhi kur borxhi kaloi 80 apo 90 për qind të GDP-së”.
Megjithatë, Elmendorf, ish-drejtor i Zyrës jopartiake të Buxhetit të Kongresit (CBO), i tha Newsweek se rritja e borxhit do të thotë që qeveria “po shpenzon gjithnjë e më shumë për pagesa interesi”.
“Nëse huadhënësit shqetësohen se qeveria nuk do t’i përmbushë këto pagesa, ata do të kërkojnë norma më të larta interesi, gjë që do ta bënte borxhin të rritej edhe më shpejt”, tha ai, duke krijuar një “krizë fiskale” që mund të rrisë kostot e çdo lloj huamarrjeje, nga hipotekat deri te kreditë për makina, ndërsa do ta shtynte vendin drejt një “recesioni të thellë”.
Ndërkohë, ekonomistja Stephanie Kelton tha se kufizimi i vërtetë është inflacioni dhe jo niveli i borxhit, duke iu referuar parashikimeve buxhetore të publikuara nga CBO, të cilat, sipas saj, tregonin se nëse çmimet kontrollohen dhe ekonomia funksionon afër punësimit të plotë, “atëherë nuk ke një problem afatgjatë me borxhin”.
“Shumë përpara luftës në Iran, borxhi po rritej ndjeshëm ndërsa inflacioni po kthehej në objektivin 2 për qind të Rezervës Federale dhe ekonomia po operonte me punësim të plotë. Pra, ku është problemi?”, pyeti ajo.
Sipas Kelton, rreziku më i madh për konsumatorët do të vinte nga përpjekjet për të ulur në mënyrë agresive borxhin, sesa nga lejimi i tij për të mbetur në nivele të larta.
Fakti që borxhi publik i Amerikës tani e tejkalon prodhimin ekonomik nuk sinjalizon një krizë të menjëhershme, pasi disa e shohin rritjen e qëndrueshme ekonomike dhe inflacionin e stabilizuar si faktorë që i bëjnë shqetësimet fiskale më pak alarmante, në mos pothuajse të parëndësishme.
Megjithatë, për të tjerë, kjo tregon një rrugë fiskale të paqëndrueshme për SHBA-në, e cila mund të sjellë norma më të larta interesi dhe rritje më të ngadaltë ekonomike, nëse ligjvënësit vazhdojnë ta trajtojnë borxhin si një problem shumë të madh për t’u injoruar, por njëkohësisht shumë të largët për t’u adresuar. /Telegrafi/