Duke hapur një rrugë poshtë Kajros, disa kilometra larg Piramidave të Mëdha të Gazës, shkencëtarët hasën në vendin ku ndodhej porti i Khufu-t 4600 vjet më parë gjatë ndërtimit të piramidave.
Në këtë port të lashtë, porti më i vjetër i njohur në botë, studiuesit thonë se kanë identifikuar shembullin e parë të madh të ndotjes me metal të shkaktuar nga njeriu. Edhe pse nekropoli i Gizës është i njohur për piramidat dhe mumiet e rrudhura, një studim i ri i botuar në revistën Geology ofron prova të paprecedentë të një aspekti kryesisht të pazbuluar të qytetërimit të lashtë egjiptian: përpunimin e vazhdueshëm të metaleve shekullore.
Zbulimi hedh dritë mbi jetën përtej elitës faraonike dhe princërore të Egjiptit të lashtë, thonë studiuesit.
“Ne do të donim të dinim më shumë për 95 për qind të njerëzve, jo për elitën”, tha Alain Veron, gjeokimist në Universitetin Aix-Marseille të Francës. Ndjenjat e tij i bëjnë jehonë atyre të Christophe Morhange, gjeoarkeolog nga i njëjti institucion, i cili theksoi rëndësinë e të dhënave sedimentare në rindërtimin e rrëfimeve historike.
“Sedimentet janë po aq të rëndësishme sa monumentet”, tha Morhange, duke vënë në dukje rëndësinë e shpeshtë të neglizhuar të tokës nën këmbët tona.
Studiuesit përdorën gjurmues gjeokimikë për të hetuar aktivitetet e përpunimit të metaleve rreth portit antik të Khufu. I vendosur përgjatë krahut tashmë të zhdukur të Nilit pranë rrafshnaltës së Gizës, porti ishte vendimtar për transportin e materialeve dhe ishte vendi i një industrie të madhe veglash bakri.
Ato vegla, disa prej të cilave punëtorët i lidhën me arsenik për qëndrueshmëri më të madhe, përfshinin tehe, dalta dhe shpuese për materialet e punës si gur gëlqeror, dru dhe tekstile. Studiuesit përdorën spektrometrinë e masës plazmatike të çiftëzuar në mënyrë induktive (ICP-MS) për të matur nivelet e bakrit dhe arsenikut, si dhe të aluminit, hekurit dhe titanit, me gjashtë identifikime të karbonit-14 për të krijuar një kornizë kronologjike.
Studimi gjurmoi fillimin e ndotjes së metaleve rreth vitit 3265 para Krishtit, më herët nga sa prisnin studiuesit. Ndotja gjatë kësaj periudhe predinastike sugjeron se pushtimi njerëzor dhe përpunimi i metaleve në Giza filloi më shumë se 200 vjet më herët se sa ishte dokumentuar më parë.
Megjithëse studiuesit kanë gjetur prova të drejtpërdrejta të qytetërimit predinastik në vetëm 13 varre në veri të Gizës, Morhange beson se të dhënat gjeoarkeologjike ofrojnë më shumë të dhëna. Me kaq shumë fokus te piramidat dhe varret e tjera, shpjegoi ai, studiuesit e mëparshëm mund të kenë anashkaluar provat e jetës së mëparshme në vend.
“Do të gjeni vetëm atë që kërkoni”, tha ai, shkruan livescience.
Studiuesit zbuluan se ndotja e metaleve arriti kulmin gjatë ndërtimit të vonë të piramidës rreth vitit 2500 para Krishtit dhe vazhdoi deri në vitin 1000 para Krishtit.
“Ne gjetëm kontaminimin më të vjetër rajonal të metaleve të regjistruar ndonjëherë në botë. Nivelet e bakrit gjatë kësaj periudhe ishin “5 deri në 6 herë më shumë se sfondi natyror”, tha Veron, duke treguar aktivitetin e rëndësishëm industrial lokal.
Andrew Shortland, arkeolog në Universitetin Cranfield në Mbretërinë e Bashkuar, i cili nuk ishte i përfshirë në studim, shprehu shqetësimin për afatin kohor të propozuar.
Pavarësisht kësaj, Shortland pranoi përfundimet më të gjera të studimit mbi ndotjen e metaleve njerëzore në Giza.
Studimi dha një pasqyrë të mëtejshme se si egjiptianët e lashtë u përshtatën me sfidat mjedisore.
Ndërsa Nili u tërhoq dhe porti i Khufu-s u tkurr, përpunimi i metaleve vazhdoi.
Hulumtimi i mëparshëm palinologjik, studimi i kokrrave të polenit, ka treguar se aktiviteti bujqësor u rrit pasi Nili që tërhiqej zbuloi fusha pjellore të përmbytjes. Edhe kur ndërtimi i piramidave në Giza pushoi, përpunimi i metaleve ndoshta vazhdoi të mbështeste aktivitetet në rritje baritore. /Telegrafi/
Promo
Reklamo këtuLufta Prigozhin - Putin
Më shumëNga Rubrika
![Erdogan: Do të zhvillojmë sistemin tonë të mbrojtjes ajrore, nëse Izraeli ka “Kupolën e Hekurt” – ne do ta kemi të “çeliktë”](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/1-380x233.jpeg)
Erdogan: Do të zhvillojmë sistemin tonë të mbrojtjes ajrore, nëse Izraeli ka “Kupolën e Hekurt” – ne do ta kemi të “çeliktë”
![Komandanti i ushtrisë ukrainase: Situata është sfiduese në aksin kryesor të avancimit, por rusët po pësojnë humbje të konsiderueshme](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/1-8-380x233.jpg)
Komandanti i ushtrisë ukrainase: Situata është sfiduese në aksin kryesor të avancimit, por rusët po pësojnë humbje të konsiderueshme
![Vuçiq ia ndërprenë disa herë fjalimin homologut malazez në Pragë, Millatoviqit i thotë se gjuha e tij është serbishtja](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/1-7-380x233.jpg)
Vuçiq ia ndërprenë disa herë fjalimin homologut malazez në Pragë, Millatoviqit i thotë se gjuha e tij është serbishtja
![Ukrainasit shkatërrojnë sistemin artilerik të mbrojtjes kundërajrore të rusëve – e godasin me dron kamikaz](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/droni-780x439.jpg)
Ukrainasit shkatërrojnë sistemin artilerik të mbrojtjes kundërajrore të rusëve – e godasin me dron kamikaz
![Ministria ruse e Mbrojtjes thotë se vendi i tyre u sulmua me qindra dronë](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/1-1-780x439.jpg)
Ministria ruse e Mbrojtjes thotë se vendi i tyre u sulmua me qindra dronë
![Pse u shkarkua komandanti ukrainas i Forcave Ajrore?](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/08/Screenshot-2024-08-31-174108-780x439.png)
Pse u shkarkua komandanti ukrainas i Forcave Ajrore?
![Çka i sjellin Serbisë aeroplanët francezë “Rafale”?](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/1-5-780x439.jpg)
Çka i sjellin Serbisë aeroplanët francezë “Rafale”?
![Japonezja shpenzoi vetëm 1 euro në ditë për ushqim, më pas bleu tre shtëpi: Ëndrra mu realizua në moshën 37-vjeçare](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/08/Screenshot-2024-08-31-175653-780x439.png)
Japonezja shpenzoi vetëm 1 euro në ditë për ushqim, më pas bleu tre shtëpi: Ëndrra mu realizua në moshën 37-vjeçare
![Trupat e gjashtë pengjeve janë gjetur në Gaza, ata ishin rrëmbyer nga Hamasi vitin e kaluar](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/09/1-780x439.jpg)
Trupat e gjashtë pengjeve janë gjetur në Gaza, ata ishin rrëmbyer nga Hamasi vitin e kaluar
![Investoni në të ardhmen tuaj – bli banesë në ‘Arbëri’ tani! ID-140](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/02/Screenshot-2024-02-20-142648-380x233.png)
Investoni në të ardhmen tuaj – bli banesë në ‘Arbëri’ tani! ID-140
![Shitet banesa në Fushë Kosovë në një vendodhje perfekte – 80.5m², çmimi 62,000Euro! ID-254](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/02/1a-1-380x233.jpg)
Shitet banesa në Fushë Kosovë në një vendodhje perfekte – 80.5m², çmimi 62,000Euro! ID-254
![Ideale për zyre – në qendër të Prishtinës lëshohet banesa me qira ID-253](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/02/DSC00994-380x233.jpg)
Ideale për zyre – në qendër të Prishtinës lëshohet banesa me qira ID-253
![Bli shtëpinë e ëndrrave tuaja në Prishtinë – ZBRITJE në çmim, kapni mundësinë tani! ID-123](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2023/07/foto-kryesore-per-tlgre-380x233.jpg)
Bli shtëpinë e ëndrrave tuaja në Prishtinë – ZBRITJE në çmim, kapni mundësinë tani! ID-123
![Krijo hapësirën tënde të biznesit – zyre me qira te 4 Llulat – 300€/muaj ID-252](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/02/Template-per-Instagram-380x233.jpg)
Krijo hapësirën tënde të biznesit – zyre me qira te 4 Llulat – 300€/muaj ID-252
Më të lexuarat
![Sancho zbulon arsyen pse u transferua tek Chelsea, ka një mesazh edhe për tifozët e Man Utd](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/08/jadon-780x439.jpg)
Sancho zbulon arsyen pse u transferua tek Chelsea, ka një mesazh edhe për tifozët e Man Utd
![Aksioni në veri, SHBA vlerëson përkushtimin e Presidentes për një koordinim me bashkësinë ndërkombëtare](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/08/457522822_889442396548148_2573989000102348321_n-780x439.jpg)
Aksioni në veri, SHBA vlerëson përkushtimin e Presidentes për një koordinim me bashkësinë ndërkombëtare
![Krisje në kampin e Milanit? Leao dhe Hernandez ‘injoruan’ trajnerin dhe bashkëlojtarët](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/08/page-140-780x439.jpg)
Krisje në kampin e Milanit? Leao dhe Hernandez ‘injoruan’ trajnerin dhe bashkëlojtarët
![Në Adriatik është filmuar diçka ‘që rrëshqiste’ përgjatë sipërfaqes së detit – bie në sy një koment ‘për çmimet e larta’ në Kroaci](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/08/Screenshot_21-6-780x439.jpg)
Në Adriatik është filmuar diçka ‘që rrëshqiste’ përgjatë sipërfaqes së detit – bie në sy një koment ‘për çmimet e larta’ në Kroaci
![Japonezja shpenzoi vetëm 1 euro në ditë për ushqim, më pas bleu tre shtëpi: Ëndrra mu realizua në moshën 37-vjeçare](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/08/Screenshot-2024-08-31-175653-780x439.png)
Japonezja shpenzoi vetëm 1 euro në ditë për ushqim, më pas bleu tre shtëpi: Ëndrra mu realizua në moshën 37-vjeçare
![Presidenti serb dhe ai malazez përplasen në Pragë për çështjen e Kosovës](https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2024/08/3960727_profimedia0903440274_ls-780x439.jpg)
Presidenti serb dhe ai malazez përplasen në Pragë për çështjen e Kosovës