Si kanë bashkëpunuar korporatat e teknologjisë me ushtrinë amerikane gjatë dekadave

Ushtria e Shteteve të Bashkuara të mërkurën konfirmoi përdorimin e mjeteve të shumta të Inteligjencës Artificiale (IA) në luftën e vazhdueshme SHBA-Izrael kundër Iranit.

Megjithatë, lufta në Iran nuk është hera e parë që ushtria amerikane është mbështetur në kompanitë e teknologjisë.

Për dekada, kompanitë dhe universitetet e teknologjisë kanë bashkëpunuar me ushtrinë amerikane në zhvillimin e armëve.

Për shembull, interneti komercial e ka origjinën nga një projekt i financuar nga ushtria amerikane i quajtur ARPANET për të ofruar komunikim të sigurt gjatë Luftës së Ftohtë.

Në këtë drejtim, një shkrimi i Al Jazeera shpjegon se si Pentagoni ka bashkëpunuar historikisht me firmat e teknologjisë dhe si kompanitë e mëdha të teknologjisë si Google, Amazon, Microsoft, Meta dhe Palantir janë integruar gjithnjë e më shumë në ushtrinë amerikane, përcjell Telegrafi.

Si po e përdor SHBA-ja IA-në në luftën e Iranit?

Brad Cooper, kreu i Komandës Qendrore të SHBA-së (CENTCOM), tha në një mesazh video: "Luftëtarët tanë të luftës po shfrytëzojnë një sërë mjetesh të përparuara të IA-së. Këto sisteme na ndihmojnë të analizojmë sasi të mëdha të të dhënave në sekonda, në mënyrë që udhëheqësit tanë të marrin vendime më të zgjuara më shpejt sesa mund të reagojë armiku".

Për përdorim ushtarak dhe mbrojtës, mjetet e IA-së, të tilla si LLM-të, mund të përmbledhin vëllime të mëdha teksti, të analizojnë të dhëna, të përkthejnë, transkriptojnë dhe hartojnë memorandume.

Në teori, ato mund të përdoren gjithashtu për të mbështetur sisteme armësh autonome ose gjysmë-autonome, të cilat mund të identifikojnë dhe godasin objektivat pa pasur nevojë për udhëzime njerëzore.

Megjithatë, shumica e kompanive të IA-së kanë terma që e ndalojnë këtë përdorim.

LLM, ose një model i madh gjuhësor, është një teknologji IA-je që gjeneron tekst, të dhëna vizuale ose audio të ngjashme me përmbajtjen e krijuar nga njerëzit pas analizimit të grupeve masive të të dhënave si libra, arkiva, faqe interneti, fotografi dhe video.

"Njerëzit gjithmonë do të marrin vendime përfundimtare se çfarë të qëllojnë dhe çfarë jo dhe kur të qëllojnë, por mjetet e përparuara të IA-së mund t'i kthejnë proceset që më parë zgjasnin orë dhe ndonjëherë edhe ditë në sekonda", tha Cooper i CENTCOM.

Siç bëhet e ditur më tej, ushtria amerikane përdori Claude të kompanisë së IA-së Anthropic në operacionet e saj për të rrëmbyer presidentin venezuelan Nicolas Maduro më 3 janar, pavarësisht politikës së përdorimit të Anthropic që ndalonte përdorimin e Claude për mbikëqyrje, zhvillimin e armëve ose "nxitje të dhunës".

Media amerikane ka raportuar gjithashtu se Anthropic është partnerizuar me Palantir Technologies, mjetet e së cilës përdoren gjithashtu nga Departamenti i Mbrojtjes dhe agjencitë federale të zbatimit të ligjit.

Anthropic u vu në listën e zezë nga Pentagoni pasi kompania refuzoi kërkesën për të hequr mbrojtjet e IA-së, të cilat parandalojnë përdorimin e teknologjisë së saj për të kryer mbikëqyrje të brendshme në SHBA dhe për të programuar armë autonome që mund të godasin objektivat pa ndërhyrjen e njeriut.

Ndërkohë, Palantir është kritikuar për furnizimin e produkteve dhe shërbimeve të saj të IA-së për ushtrinë dhe shërbimet e inteligjencës izraelite gjatë sulmeve të vazhdueshme në Gaza. Studiuesit dhe aktivistët thonë se lufta e Izraelit në Gaza është një gjenocid.

Më parë këtë muaj, kompania mëmë e ChatGPT, OpenAI, ndryshoi marrëveshjen e saj me qeverinë amerikane për ta ndaluar atë në mënyrë të qartë nga spiunimi i amerikanëve pasi u përball me reagime të ngjashme.

A është ushtria amerikane e vetmja që e bën këtë?

Me përparimet në rritje të inteligjencës artificiale, ka shqetësime në lidhje me përdorimin e teknologjisë së inteligjencës artificiale nga ushtritë në luftë.

Disa raporte kanë konfirmuar se Izraeli u mbështet shumë në inteligjencën artificiale gjatë luftës së tij në Gaza, e cila ka vrarë më shumë se 72,000 palestinezë që nga tetori i vitit 2023 dhe e ka shndërruar pjesën më të madhe të territorit në rrënoja.

Në korrik 2025, Francesca Albanese, raportuesja speciale e Kombeve të Bashkuara për të drejtat e njeriut në territorin e pushtuar palestinez, publikoi një raport që hartëzonte korporatat që ndihmonin Izraelin në zhvendosjen e palestinezëve dhe luftën e tij në Gaza në shkelje të ligjit ndërkombëtar.

Palantir ishte një nga kompanitë e përmendura në raport, thuhet në shkrimin e Al Jazeera, përcjell Telegrafi.

Si e ka përdorur ushtria amerikane teknologjinë gjatë dekadave?

Gjatë Luftës së Dytë Botërore, e cila zgjati nga viti 1939 deri në vitin 1945, kompania amerikane e teknologjisë International Business Machines (IBM) prodhoi kalkulatorë elektromagnetikë me shpejtësi të lartë për ushtrinë.

Ushtria amerikane i përdori këta kalkulatorë për llogaritjen e trajektoreve balistike, një shembull i hershëm i automatizimit të matematikës së fushëbetejës me makina.

Shumë teknologji që përdoren zakonisht tani u krijuan fillimisht për përdorim ushtarak.

Kjo përfshin Sistemin Global të Pozicionimit (GPS), i cili mbështetet në një rrjet satelitësh dhe marrësish që lejon pozicionimin global dhe navigimin. GPS përdoret zakonisht për hartëzim dhe navigim.

Teknologjia u zhvillua nga ushtria amerikane në vitet 1970 si një mjet për të kryer bombardime precize.

Në vitet 1980, u lansuan satelitët e parë dhe GPS u testua për herë të parë gjatë Luftës së Gjirit 1990-91.

Ndërsa interneti nuk ka një origjinë të qartë dhe të vetme, ushtria amerikane mund të ketë pasur një rol për të luajtur gjithashtu në zhvillimin e tij.

Mes garës hapësinore me ish-Bashkimin Sovjetik gjatë Luftës së Ftohtë, Departamenti i Mbrojtjes formoi Agjencinë e Projekteve të Kërkimit të Avancuar (ARPA) në vitin 1958.

Në vitin 1962, një shkencëtar i ARPA-s propozoi një rrjet kompjuterësh për të komunikuar me njëri-tjetrin. Lufta e Ftohtë zgjati nga viti 1947 deri në vitin 1991.

Gjithashtu gjatë Luftës së Vietnamit, nga viti 1955 deri në vitin 1975, dhe Luftës së Ftohtë në përgjithësi, gjigantët e hershëm të Silicon Valley si Fairchild Semiconductor dhe Hewlett-Packard (HP) mbështeteshin në kontrata me NASA-n dhe Pentagonin për të zhvilluar radarë, “udhëzues raketash” dhe pajisje komunikimi.

CIA mbështeti një fond sipërmarrës, i cili çoi në zhvillimin e Palantir rreth vitit 2003. Softueri Gotham i Palantir u bë një mjet kyç për forcat amerikane në Irak dhe Afganistan. Mjeti Gotham kondenson grupe të dhënash masive si pamjet e mbikëqyrjes dhe i shndërron ato në baza të dhënash të kërkueshme.

Në vitin 2017, Departamenti Amerikan i Mbrojtjes nisi Projektin Maven, duke përdorur Google AI për të automatizuar pjesë të analizës së imazheve të dronëve dhe satelitëve.

Në vitin 2021, ushtria amerikane bashkëpunoi me Microsoft për prodhimin e një programi të Sistemit të Integruar të Zgjerimit Vizual (IVAS), një “kufje” për t'u ofruar ushtarëve një “ndërgjegjësim” më të mirë për situatën dhe për të rritur sigurinë e tyre.

Si pjesë e kontratës së Pentagonit për Aftësinë e Përbashkët të Cloud Warfighting, Amazon Web Services drejton një infrastrukturë të sigurt cloud për forcat amerikane, duke strehuar gjithçka, nga sistemet logjistike deri te ngarkesat e punës së IA-së nëpër rrjete të paklasifikuara, sekrete dhe tepër sekrete.

Dhe në vitin 2022, SpaceX i miliarderit Elon Musk zhvilloi Starshield, një rrjet satelitor spiun për ushtrinë amerikane. /Telegrafi/