Pamje filmike të pabotuara më parë po rikthejnë në qendër të vëmendjes Omar al-Bayoumi, një prej personave të dyshuar prej vitesh për lidhje me dy nga rrëmbyesit e avionëve në sulmet e 11 Shtatorit 2001.
Materialet, të siguruara nga BBC, tregojnë lidhje të shumta të Bayoumit me zyrtarë të qeverisë saudite, ndërsa në një prej videove ai shihet duke luajtur paintball me Anwar al-Awlaki, i cili më vonë do të bëhej një prej figurave të rëndësishme të al-Kaedës në Gadishullin Arabik.
Videot ishin në posedim të FBI-së vetëm pak ditë pas sulmeve terroriste të 11 Shtatorit, por për 25 vjet Bayoumi ka mohuar se ka qenë ekstremist apo spiun i Arabisë Saudite, transmeton Telegrafi.
Në njërën prej videove, Bayoumi shihet duke përqafuar Awlakin në vitin 1998. Në një tjetër, të filmuar pranë San Diegos, të dy shfaqen duke luajtur paintball së bashku me një zyrtar të Ministrisë saudite të Çështjeve Islame.
Në pamje, disa prej pjesëmarrësve janë të veshur me uniforma ushtarake dhe marrin pjesë në skena që ngjajnë me luftime urbane dhe ushtrime qitjeje. Në një moment, disa prej tyre futen në “betejë” duke thirrur “Allahu Akbar”.
Sipas hetimeve të FBI-së pas 11 Shtatorit, disa pjesëmarrës në këto aktivitete kishin thënë se paintball-i përdorej si një mënyrë për “stërvitje për xhihad”.
Awlaki, i cili më vonë u shndërrua në një figurë të rëndësishme propagandistike të al-Kaedës, kishte tashmë lidhje me persona të organizatës terroriste edhe në periudhën kur janë regjistruar këto pamje. Ai u vra në vitin 2011 në një sulm me dron të CIA-s.
Bayoumi, megjithatë, ka mohuar se e kishte takuar Awlakin. Pamjet që bien ndesh me këtë deklaratë u vunë në dispozicion të gjykatës në mënyrë konfidenciale në vitin 2022 dhe u bënë publike më 4 shtator të këtij viti.
Por videot nuk janë e vetmja provë që ka ngritur pikëpyetje. Pas arrestimit të Bayoumit në Britani, policia gjeti mes mijëra dokumenteve dhe materialeve të sekuestruara edhe një skicë të një avioni, të shoqëruar me llogaritje matematikore.
Dokumenti përmbante një ekuacion që, sipas analizës së mëvonshme, lidhej me lartësinë dhe distancën e nevojshme për orientimin e një avioni drejt një objekti në tokë.
Një gjykatës federal që shqyrton padinë e familjeve të viktimave ka vlerësuar se dokumenti, në pamje të parë, “e lidh Bayoumin me njohuri për sulmet e 11 Shtatorit”.
Bayoumi, kur u pyet në gjykatë në vitin 2021, tha se e kishte dokumentin sepse i pëlqente të gjente ekuacione dhe se nuk mbante mend se kur e kishte shkruar.
Një anëtare e ekipit ligjor të familjeve të 11 Shtatorit e ka cilësuar dokumentin si një prej provave më të rëndësishme që ata kanë kërkuar.
Një nga elementet më shqetësuese të hetimit është mënyra se si u trajtuan këto prova.
Dokumentet tregojnë se kopje të skicës së avionit ndodheshin në Londër vetëm disa metra larg vendit ku Bayoumi po merrej në pyetje nga policia britanike. Megjithatë, hetuesit që e intervistuan atë nuk u informuan për ekzistencën e këtij dokumenti.
Edhe pamjet e paintball-it ndodheshin në kasetat e sekuestruara, por hetuesit britanikë nuk u udhëzuan ta pyesnin Bayoumin për lidhjen e tij me Awlakin.
Bayoumi u lirua më 28 shtator 2001, pasi autoritetet amerikane vendosën se nuk kishte prova të mjaftueshme për ekstradimin dhe ndjekjen e tij penale.
Por në atë moment, FBI ende nuk kishte analizuar të gjitha materialet e sekuestruara në Britani.
Një ish-zyrtar i Departamentit amerikan të Drejtësisë, Jeffrey Breinholt, tha për BBC se Bayoumi ishte konsideruar një prej personave potencialë ndaj të cilëve mund të ngriheshin akuza.
Sipas tij, skica e avionit do të ishte provë e rëndësishme.
“Kemi dënuar njerëz për shumë më pak se kaq”, tha ai.
Breinholt e cilësoi edhe videon e paintball-it si një provë “shumë domethënëse”, veçanërisht për shkak të pranisë së Awlakit.
Hetuesit amerikanë në San Diego kishin kërkuar të intervistonin disa zyrtarë sauditë që dyshohej se kishin pasur lidhje me Bayoumin dhe me dy rrëmbyesit, Nawaf al-Hazmi dhe Khalid al-Mihdhar.
Por kërkesat e tyre u bllokuan. Një prej hetuesve tha se përgjigjja nga nivelet drejtuese ishte se ata nuk do të lejoheshin t'i intervistonin zyrtarët sauditë.
Hetues të FBI-së në Los Angeles u përballën me një situatë të ngjashme kur kërkuan të merrnin në pyetje një diplomat fetar saudit që kishte takuar Bayoumin.
Në vitin 2003, Komisioni i 11 Shtatorit e intervistoi Bayoumin në Riad, ndërsa pranë tij ndodheshin edhe pjesëtarë të policisë sekrete saudite.
Në raportin përfundimtar, të publikuar në vitin 2004, Bayoumi u përshkrua në mënyrë relativisht pozitive dhe u tha se nuk kishte prova se ai kishte pikëpamje ekstremiste.
Por disa pjesëtarë të stafit të Komisionit nuk ishin dakord. Ata kundërshtuan përfundimin se Bayoumi ishte “një kandidat i pamundur” për përfshirje të fshehtë me ekstremistët islamikë.
Në fund, formulimi u ruajt në raport, por iu atribuua “hetuesve tanë që kanë punuar drejtpërdrejt me të dhe kanë studiuar historikun e tij”.
Sipas BBC-së, Komisioni nuk kishte parë skicën e avionit, videon e paintball-it apo një pjesë të konsiderueshme të provave të sekuestruara nga policia britanike.
Të gjitha këto zhvillime janë pjesë e një padie gjigante të familjeve të viktimave të 11 Shtatorit kundër Arabisë Saudite, në të cilën pretendohet se zyrtarë sauditë kanë ndihmuar dy prej 19 rrëmbyesve të avionëve.
Padia, me vlerë të pretenduar prej rreth 1 trilion dollarësh, u lejua të vazhdonte nga një gjykatë amerikane në vitin 2018.
Që atëherë, mijëra dokumente, fotografi dhe video janë bërë pjesë e procesit gjyqësor, ndërsa një pjesë e materialeve janë deklasifikuar.
Bayoumi dhe qeveria saudite kanë mohuar vazhdimisht çdo përfshirje në sulmet e 11 Shtatorit ose çdo dijeni paraprake për to.
Arabia Saudite ka deklaruar gjithashtu se çdo pretendim se mbretëria apo zyrtarët e saj kanë qenë bashkëpunëtorë në sulmet e 11 Shtatorit është kategorikisht i pavërtetë.