Nuk është thjesht siklet apo turp. Sindroma e fshikëzës së turpshme lidhet me ankthin dhe mund ta kufizojë seriozisht jetën e përditshme, por trajtimi mund të ndihmojë
Sindroma e fshikëzës së turpshme, e njohur në mjekësi si parurezë, është një formë e ankthit social që e bën të vështirë, e ndonjëherë edhe të pamundur, urinimin në tualete publike ose kur pranë ka njerëz të tjerë. Personat me këtë gjendje zakonisht shmangin tualetet jashtë shtëpisë, ndërsa në raste më të rënda kjo mund të ndikojë në punë, udhëtime, marrëdhënie shoqërore dhe cilësinë e jetës.
Edhe pse personi fizikisht është në gjendje të urinojë, ankthi bën që muskujt e fshikëzës dhe të traktit urinar të tensionohen dhe të mos relaksohen mjaftueshëm për të lejuar rrjedhjen e urinës. Për këtë arsye, problemi nuk lidhet gjithmonë me një sëmundje të vetë fshikëzës, por me reagimin e trupit ndaj frikës, turpit ose presionit psikologjik.
Kjo gjendje njihet edhe me emra të tjerë, si “frika nga urinimi”, “mbajtje urinare psikogjene” ose “urofobi”. Nëse nuk trajtohet, parureza mund ta kufizojë shumë jetën e përditshme. Disa persona shmangin udhëtimet, takimet me miq, vendet publike ose edhe punën, vetëm nga frika se nuk do të mund ta përdorin tualetin kur të kenë nevojë.
Kush është më i rrezikuar?
Parureza mund të shfaqet te njerëz të moshave të ndryshme, përfshirë edhe fëmijët. Personat që kanë forma të tjera të ankthit janë më të prirur të zhvillojnë këtë gjendje. Rreziku mund të jetë më i lartë te ata që kanë çrregullim të përgjithësuar të ankthit, sulme paniku, çrregullim obsesiv-kompulsiv, histori të problemeve të shëndetit mendor ose përvoja të mëparshme të pakëndshme.
Te disa persona, problemi mund të lidhet me një përjetim të turpshëm ose traumatik në të kaluarën, për shembull tallje, ngacmim ose ndonjë përvojë shqetësuese në tualet publik. Njerëzit që janë më të ndjeshëm, të turpshëm ose shumë të vetëdijshëm për praninë e të tjerëve mund të ndihen veçanërisht të parehatshëm kur duhet të urinojnë jashtë shtëpisë.
Ankthi mund të shtohet në situata të caktuara: kur në tualet ka njerëz të tjerë, kur personi mendon se dikush mund ta dëgjojë, ta shohë ose ta nuhasë, kur ndihet i nxituar, kur mungon privatësia, ose kur përpiqet ta detyrojë veten të urinojë. Sa më shumë të përpiqet, aq më shumë rritet tensioni dhe problemi bëhet më i vështirë, shkruan Cleveland Clinic, përcjell Telegrafi.
Cilat janë simptomat?
Simptomat mund të jenë të lehta ose shumë të rënda. Disa persona mund të urinojnë vetëm në shtëpi, kur janë krejtësisht vetëm. Të tjerë mund të kenë vështirësi vetëm në tualete publike, në vende pune, në udhëtime ose në ambiente ku nuk ndihen të sigurt.
Personat me parurezë shpesh shmangin pirjen e lëngjeve para se të dalin nga shtëpia, kërkojnë tualete ku mund të jenë vetëm, presin gjatë derisa të fillojë rrjedhja e urinës ose përdorin “truke”, si hapja e rubinetit për të dëgjuar zhurmën e ujit. Disa mund të përjetojnë edhe shenja të ankthit ose panikut, si tharje të gojës, djersitje, marramendje ose rrahje të shpejta të zemrës.
Në rastet më të rënda, personi mund të ndalojë së udhëtuari, të shmangë punën, ngjarjet shoqërore dhe daljet nga shtëpia. Kjo mund të dëmtojë marrëdhëniet, jetën profesionale dhe gjendjen emocionale.
Si vendoset diagnoza?
Diagnoza zakonisht vendoset pasi mjeku shqyrton simptomat dhe historinë e pacientit. Nëse personi urinon normalisht në shtëpi, por ka vështirësi kur ndodhet jashtë saj, mjeku mund të dyshojë për parurezë.
Megjithatë, para se problemi t’i atribuohet ankthit, duhet të përjashtohen shkaqe të tjera mjekësore që mund ta vështirësojnë urinimin, si infeksionet urinare, dëmtimet nervore, bllokimet në sistemin urinar ose efektet anësore të disa barnave. Për këtë arsye, mund të kërkohen analiza urine, analiza gjaku, ekzaminim fizik ose ultrazë i fshikëzës.
Si trajtohet parureza?
Trajtimi varet nga shkalla e problemit dhe ndikimi që ka në jetën e përditshme. Një nga metodat më të përdorura është terapia kognitive-bihejviorale, e cila ndihmon personin të kuptojë dhe të ndryshojë mënyrën se si reagon ndaj ankthit.
Mund të përdoret edhe terapia me ekspozim gradual, ku personi, me ndihmën e terapistit ose të një personi të besuar, mëson hap pas hapi të përdorë tualete jashtë shtëpisë, fillimisht në kushte më të kontrolluara dhe pastaj në ambiente më sfiduese.
Tek disa persona ndihmojnë edhe ushtrimet e frymëmarrjes, meditimi, psikoterapia, hipnoterapia ose barnat për uljen e ankthit. Në raste të veçanta, kur personi nuk mund të urinojë jashtë shtëpisë, mund të përdoret kateterizimi i përkohshëm për zbrazjen e fshikëzës, por kjo bëhet vetëm me udhëzim mjekësor.
Çfarë mund të ndodhë nëse nuk trajtohet?
Nëse lihet pa trajtim, sindroma e fshikëzës së turpshme mund të shkaktojë probleme të rëndësishme sociale, profesionale dhe shëndetësore. Mbajtja e urinës për një kohë të gjatë mund të rrisë rrezikun për infeksione urinare, dobësim të muskujve të fshikëzës, mosmbajtje urinare dhe, në raste shumë të rënda, komplikime serioze të fshikëzës.
Shumë njerëz përmirësohen ndjeshëm me terapi dhe trajtim të përshtatshëm. Me ndihmën e profesionistëve, ankthi mund të menaxhohet, ndërsa personi gradualisht mund të rifitojë kontrollin dhe lirinë për të funksionuar normalisht në jetën e përditshme. /Telegrafi/