Bota po përdor gjithnjë e më shumë vetura elektrike

Tregu global i makinave elektrike po rritet shumë më shpejt se sa pritej. Në vitin 2019, vetëm një në 100 makina të shitura ishte elektrike, ndërsa vitin e kaluar ishte një në katër.

Në maj të këtij viti, 63 përqind e makinave të reja në Kinë ishin elektrike. Përveç Kinës, ka një vrull në Evropë, por shitjet po rriten edhe në rajone të tjera.

Megjithatë, pjesa e përgjithshme është ende e ulët - ka 1.4 miliardë makina në rrugë në të gjithë botën, nga të cilat 85 milionë janë elektrike.

Kina në vendin e parë

Kina është tregu më i madh i makinave në botë dhe ka inkurajuar automjetet elektrike për vite me radhë. Vendi ka investuar prej kohësh në teknologjitë e së ardhmes si energjia diellore dhe e erës, si dhe në teknologjinë e baterive, një element kyç i elektromobilitetit.

Falë kërkimit të përparuar dhe prodhimit masiv, bateritë për makinat elektrike po bëhen më të lira dhe sot kushtojnë vetëm një e katërta e asaj që kushtonin dhjetë vjet më parë.

Në Kinë, makinat elektrike do të jenë më të lira se makinat me naftë dhe benzinë nga viti 2024. Qeveria po zgjeron infrastrukturën e karikimit, dhe energjia elektrike është shumë e lirë.

Elektrike apo hibride?

Dy të tretat e makinave elektrike në botë funksionojnë vetëm me energji elektrike dhe karikohen nëpërmjet një kablloje. Një e treta janë automjete hibride që kanë edhe një motor shtesë me benzinë për t'i mbështetur në distanca më të gjata.

Në hibrid plug-in, të dy motorët mund të vënë në lëvizje makinën. Në të ashtuquajturat Automjete Elektrike me Rreze të Zgjeruar (EREV), rrotat vihen në lëvizje vetëm nga motori elektrik. Kur bateria shkarkohet, motori me djegie të brendshme ndizet për të gjeneruar energji elektrike për motorin elektrik dhe për të rritur rrezen.

Ekzistojnë gjithashtu të ashtuquajturat HEV (Automjete Elektrike Hibride), të cilat nuk llogariten si makina elektrike në statistikat ndërkombëtare. Ato funksionojnë me benzinë ose naftë dhe kanë një motor elektrik shumë të vogël pa prizë. Kjo zvogëlon pak konsumin e karburantit në drejtimin e qytetit gjatë lëvizjes dhe në distanca shumë të shkurtra.

Në BE, çdo e treta makinë e re është tashmë elektrike

Në vitin 2018, pjesa e makinave elektrike në regjistrimet e reja në BE ishte vetëm një përqind. Në prill 2026, pothuajse çdo e treta makinë e re ishte elektrike.

Elektromobiliteti është zhvilluar veçanërisht në Evropën Veriore. Në Norvegji, pothuajse të gjitha makinat e reja janë tashmë elektrike (99 përqind), në Danimarkë 82 përqind dhe në Suedi 65 përqind. Qeveritë kanë kohë që promovojnë lëvizshmërinë miqësore me klimën, dhe infrastruktura e karikimit është e zhvilluar mirë dhe vazhdon të zgjerohet.

Në Mbretërinë e Bashkuar, rreth 40 përqind e makinave të reja ishin elektrike në maj 2026, në Gjermani 37 përqind dhe në Francë 34 përqind. Në të tre tregjet, shitjet u rritën me rreth 30 përqind krahasuar me të njëjtin muaj të vitit të kaluar.

Trump kundër makinave elektrike

Në SHBA, tregu i makinave elektrike ka ngecur në vitet e fundit. Midis viteve 2023 dhe 2025, pjesa e tyre në regjistrimet e reja ishte dhjetë përqind, dhe në prill 2026, ra nën gjashtë përqind. Vitin e kaluar, u hoqën edhe lehtësimet tatimore për blerjen e makinave të reja elektrike.

Model Y dhe 3, të prodhuara nga kompania amerikane Tesla, janë makinat elektrike më të shitura në botë, të ndjekura nga modelet kineze në veçanti.

Shumica e automjeteve elektrike prodhohen në Kinë (71 përqind), e ndjekur nga Evropa (17 përqind) dhe SHBA (5 përqind). Koreja e Jugut dhe Japonia prodhojnë secila nga dy përqind, dhe India prodhon një përqind.

Azia dhe Amerika Latine po kalojnë në makina elektrike

Në shumë vende, duke përfshirë vendet në zhvillim dhe ekonomitë në zhvillim, pjesa e makinave elektrike në shitjet e reja është dukshëm më e lartë se në SHBA.

Sipas renditjes së Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), disa vende aziatike janë tashmë shumë përpara: Nepali me një pjesë prej 68 përqind në vitin 2025, i ndjekur nga Singapori (63 përqind), Vietnami (41 përqind) dhe Tajlanda (23 përqind). Në Turqi, pjesa ishte 22 përqind vitin e kaluar.

Shitjet po rriten fuqishëm edhe në Amerikën Latine, duke u trefishuar në vetëm dy vjet. Në tremujorin e parë të vitit 2026, Uruguai kishte pjesën më të madhe (31 përqind), e ndjekur nga Kosta Rika (16 përqind), Kolumbia (15 përqind) dhe Brazili (10 përqind). Në Meksikë, pjesa ishte 6 përqind.

Etiopia: Pionier afrikan

Etiopia bie në sy në veçanti në Afrikë. Ajo u bë vendi i parë në botë që ndaloi importin e makinave të reja dhe të përdorura me motorë me djegie të brendshme nga viti 2024. Që atëherë, numri i automjeteve elektrike është pothuajse katërfishuar dhe tani tejkalon 100,000.

Deri në 96 përqind të energjisë elektrike të Etiopisë vjen nga hidrocentralet e lira, duke i bërë makinat elektrike rreth tetë herë më të lira se makinat me benzinë. Qeveria dëshiron të përdorë energjinë elektrike vendase dhe të ulë koston e importimit të naftës duke kaluar në lëvizshmëri elektrike.

Makinat elektrike më të lira se ato "të rregullta"

Deri më tani, çmimet e automjeteve elektrike kanë qenë përgjithësisht më të larta se ato të makinave me motor me djegie të brendshme. Në vitin 2025, ato ishin rreth 27 përqind më të larta në SHBA, 19 përqind më të larta në Gjermani dhe 11 përqind më të larta në Brazil dhe Turqi.

Por çmimet po bien me shpejtësi dhe kësaj duhet t'i shtohen edhe stimuj qeveritarë. Në Kinë, makinat e reja elektrike tashmë po ofrohen për më pak se 10,000 euro. Në vitin 2025 ato ishin mesatarisht 20 përqind më të lira se automjetet e reja me benzinë ose naftë.

Në Evropë, shumica e makinave elektrike ende kushtojnë më shumë se 20,000 euro, por gama e modeleve më të lira po rritet. Një numër vendesh vazhdojnë të ofrojnë stimuj që më pas i bëjnë ato më të përballueshme.

Bateritë janë shumë më të mira

Më parë, makinat elektrike të nivelit të lartë mund të udhëtonin vetëm 500 kilometra me një karikim të vetëm dhe opsionet e karikimit të shpejtë ishin të kufizuara.

Sot, disa modele mund të arrijnë më shumë se 800 kilometra. Infrastruktura vazhdon të zgjerohet dhe ka gjithnjë e më shumë karikues të shpejtë. Sipas prodhuesit, një model BYD mund të karikohet për 700 kilometra shtesë në dhjetë minuta me një të ashtuquajtur karikues flash.

Karikuesit e shpejtë të zakonshëm, për shembull në stacionet e benzinës, ofrojnë rreth 300 kilometra rreze veprimi në rreth 20 minuta, ndërsa një stacion i montuar në mur në shtëpi kërkon disa orë për ta bërë këtë.

Makinat elektrike janë më efikase

Motorët elektrikë janë dukshëm më efikasë sepse e shndërrojnë energjinë direkt në lëvizje. Rreth 80 përqind e energjisë përdoret dhe 20 përqind humbet si nxehtësi.

Me motorët me benzinë, e kundërta është e vërtetë: rreth 80 përqind e energjisë humbet gjatë djegies dhe vetëm 20 përqind përdoret për shtytje, ndërsa me motorët me naftë, shifra është rreth 40 përqind.

Kjo është arsyeja pse një makinë elektrike përdor më pak: rreth 15 kilovat-orë për njëqind kilometra, ndërsa një automjet i krahasueshëm me benzinë përdor rreth 50 kWh, që do të thotë rreth gjashtë litra karburant.

Karikimi në shtëpi është zakonisht më i liri. Në Evropë dhe SHBA në vitin 2024, ishte më shumë se 40 përqind më i lirë se në stacionet e benzinës, dhe globalisht deri në 60 përqind. Karikimi në karikues të shpejtë publikë është dukshëm më i shtrenjtë, por edhe pa karikim në shtëpi, drejtimi i automjeteve elektrike është mesatarisht rreth 15 përqind më i lirë sesa drejtimi me benzinë ose naftë.

Nafta e shtrenjtë

Çmimet e larta të naftës për shkak të luftës me Iranin dhe rënia e çmimeve të baterive do të përshpejtojnë më tej shitjen e automjeteve elektrike, vlerëson IEA.

Sipas vlerësimeve, rreth 23 milionë makina elektrike do të shiten në vitin 2026, pothuajse 30 përqind e të gjitha automjeteve të reja në botë. Trendi është ende në rritje. Sipas parashikimit të Bloomberg, deri në vitin 2030 pjesa e makinave elektrike mund të arrijë në 38 përqind, ndërsa deri në vitin 2035 në 52 përqind, në shitjet globale të automjeteve të reja. /DW/