Ngaire Woods

Duke revokuar statusin e veçantë, të mbrojtur me kushtetutë në Jammu dhe Kashmir, India është bërë demokracia më e fundit kryesore që ka vepruar kundër një komuniteti pakicë për popullaritet afatshkurtër politik. Kashmiri tani do të qeveriset direkt nga qeveria në Nju-Delhi, dhe nacionalistët hindu janë të entuziazmuar. Marrëveshjet kushtetuese tashmë janë vënë në pikëpyetje.

Në Mbretërinë e Bashkuar, kryeministri Boris Johnson është zotuar të lë Bashkimin Evropian me ose pa një “marrëveshje”, për të mbrojtur marrëveshjet kufitare midis Irlandës Veriore të qeverisur nga britanikët dhe Republikës së Irlandës. Pozicioni i tij i ashpër injoron tërësisht shqetësimet e elektoratit të Irlandës Veriore. Ai është i orientuar drejt grumbullimit të bazës së tij angleze pro-Brexit, edhe nëse kjo nënkupton kërcënimin e paqes dhe prosperitetit të brishtë në Irlandë.

Në një nga demokracitë më të mëdha në botë, presidenti Donald Trump ka risjellë në vëmendje marrëdhëniet e Amerikës me Meksikën dhe fqinjët tjerë të Amerikës Qendrore dhe ka mbledhur bazën duke demonizuar vazhdimisht hispanikët. Komuniteti hispanik amerikan tani po paguan një çmim të ashpër për një retorikë të tillë, siç dëshmohet nga masakra në El Paso në Teksas, këtë muaj.

Prishja e mbrojtjes së gjatë për bashkësitë e pakicave është pjesë e një tendence më të gjerë në demokracitë në mbarë botën. Tri tipare shqetësuese dallohen. Së pari, politikanët po poshtërojnë “sheshin publik” dhe aftësinë e qytetarëve për të demonstruar dhe debatuar pa kërcënimin e dhunës. Udhëheqësit politikë janë duke thelluar ndarjet sociale duke hedhur një “ne” kundër një “atyre” që përfshin të huajt, fqinjët, emigrantët, pakicat, median, “ekspertët” dhe “elitën”.

Në Indi, grupet e të drejtave kanë akuzuar qeverisjen e Modit, Partinë Bharatiya Janata (BJP), për krijimin e një “klime mosndëshkimi” për turmat e zemëruara. Në Amerikë, shumë besojnë se Trumpi po bën të njëjtën gjë, duke treguar, për shembull, në cicërimet e tij raciste. Gjatë fushatës së referendumit të Brexit-it në Mbretërinë e Bashkuar, përdoruesit e Facebook-ut ishin në shënjestër të postimeve që sugjeronin që qëndrimi në BE do të sillte 76 milionë emigrantë turq në Britani. Një reklamë “Leave” (Lëre – i referohet fushatës pro-Brexit) tregonte një burrë të huaj të bezdisshëm që nxirrte një grua të moshuar të bardhë me lot në sy nga radha e spitalit. Një studim i kohëve të fundit sugjeron se ka pasur një rritje shqetësuese të abuzimit, diskriminimit dhe sulmeve të motivuara nga racat dhe britanikët kundër minoriteteve etnike.

Së dyti, pasi kanë fituar pushtetin përmes zgjedhjeve demokratike, këta liderë po kërkojnë të dobësojnë institucionet e pavarura dhe kontrollet e pushtetit ekzekutiv. Për shembull, Trumpi ftoi fuqitë e urgjencës kombëtare për të siguruar fonde për murin e tij në kufirin e SHBA-së me Meksikën. Johnson refuzon të përjashtojë pezullimin e Parlamentit në mënyrë që të dorëzojë Brexit-in, ndërsa këshilltari i tij kryesor, Dominic Cummings, e përshkruan shërbimin civil të përhershëm të Britanisë si një “ide për librat e historisë”. Në Indi, një anëtar i BJP-së ka akuzuar Qeverinë Modi për “zhvlerësim” të institucioneve kushtetuese të Indisë, përfshirë Gjykatën Supreme, agjencinë kombëtare të hetimit, bankën qendrore dhe komisionin zgjedhor.

Shpërdorimi i kompetencave të urgjencës ose urdhrave ekzekutiv, anashkalimi i Parlamentit dhe agjencive qeveritare, dhe dobësimi i pavarësisë gjyqësore dhe “gjyqtarëve” që sigurojnë liderët politikë të luajnë me rregulla, e bëjnë më të predispozuar që vendimet e qeverisë nuk do të balancojnë interesat e të gjithë qytetarëve. Këto sulme ndaj pavarësisë së institucioneve i lënë pakicat veçanërisht të ndjeshme.

Më në fund, ekziston rreziku që pushteti politik në demokracitë e botës po bëhet më i personalizuar. Patronazhi, ndikimi personal dhe favorizimet po përdoren për të krijuar besnikëri ndaj udhëheqësit; dhe ata që nuk pranojnë favorizimin, dhunohen nga zyra ose pushohen nga puna në mënyrë arbitrare. Udhëheqësit politikë po bëjnë gjithashtu përpjekje gjithnjë e më të guximshme për të qetësuar median dhe komunitetin e biznesit, ose për t’i bashkangjitur ata duke ofruar privilegje të veçanta.

Në të vërtetë, nëntë zyrtarë kanë dhënë dorëheqjen ose janë larguar nga kabineti i Trumpit që nga viti 2017, dhe presidenti përdor rregullisht Twitterin (dhe madje dhe për falje presidenciale) për të shpërblyer besnikërinë ose për të ngacmuar ata që bien në disfavor. Në Mbretërinë e Bashkuar, sulmet e breksitasve ndaj punonjësve civilë në Mbretërinë e Bashkuar që udhëheqin negociatat me BE-në u bënë aq agresive sa të nxirrnin një deklaratë publike jashtëzakonisht të pazakontë nga sekretari i kabinetit (duke u thënë përgjegjësve që ata duhet të “kishin turp nga vetvetja”). Kur Johnson u bë kryeministër, 17 ministra u “pastruan” dhe anëtarëve të rinj të qeverisë u kërkohej të premtonin mbështetje për qëllimin e tij për t’u larguar nga BE në fund të tetorit.

Personalizimi i pushtetit zëvendëson proceset formale dhe të drejta me vendime dhe favorizime diskrecionale. Ajo gërryen parimin demokratik që të gjithë qytetarët, përfshirë kryetarin e shtetit, i nënshtrohen sundimit të ligjit dhe që politikanët ushtrojnë pushtet të deleguar, e jo me urdhra personalë.

Shumë votues kanë shprehur zemërim nga veprimet e Modit, Johnsonit dhe Trumpit. Por, shumë demokraci të tjera janë gjithashtu në telashe. Kryeministri izraelit, Binyamin Netanyahu, kryeministri hungarez Viktor Orbán, presidenti i Filipineve Rodrigo Duterte dhe presidenti Brazilian Jair Bolsonaro, të gjithë qëndrojnë të akuzuar për sjellje antikushtetuese. Sidoqoftë, secili prej tyre vazhdon të mbështesë përçarjet, të dobësojë institucionet e pavarura dhe të injorojë konfliktin e hapura të interesit, në shumë raste duke përfshirë anëtarët e familjes.

Turpërimi i udhëheqësve të tillë nuk ka gjasa të ndryshojë mënyrat e tyre të udhëheqjes. Të gjithë ata praktikohen që të hedhin poshtë gabimet dhe të debatojnë në mënyrë të zjarrtë mbi deklaratat për konfliktet e interesit, pretendimet e korrupsionit, gënjeshtrat dhe mashtrimet dhe marrëdhëniet e pahijshme.

Në vend që të mbështeten në zemërim, demokratët në të gjithë botën duhet të zbatojnë me rigorozitet rregullat që parandalojnë personalizimin e pushtetit, ndërsa mbrojnë institucionet që mbrojnë individët dhe pakicat. Zyrtarët publikë nuk duhet të lejohen të përdorin zyrën e tyre për të izoluar veten nga përgjegjësia – përmes granteve të imunitetit ose faljeve presidenciale që të përfitojnë miqtë dhe anëtarët e familjes – ose për të fshehur provat e sjelljes së tyre të paligjshme. Të gjithë duhet të insistojmë në standarde të qarta dhe të paprekshme të transparencës në lidhje me interesat private të atyre që janë në zyrën publike.

India, Britania e Madhe dhe Amerika janë secila demokraci “model”: India është më e madhja, Britania ka “modelin Westminster” dhe Amerika ka një kushtetutë të jashtëzakonshme. Në secilën nga këto demokraci të mëdha, pakicat janë nën sulm, si dhe konventat që kufizojnë fuqinë ekzekutive. Qytetarët në secilin vend duhet të kuptojnë se nëse nuk mbrojnë institucionet që mbrojnë pakicat sot, ata vetë mund të bëhen pre e një sulmi nesër. /Burimi: Project Syndicate/Në shqip: mapo.al/