Odesa drejt ndalimit të gjuhës ruse në art: përplasje e fortë mbi identitetin ukrainas

Odesa, një nga qytetet më të mëdha dhe tradicionalisht rusishtfolëse të Ukrainës, pritet të vendosë këtë javë nëse do të miratojë një propozim kontrovers për ndalimin e përdorimit të gjuhës ruse në art dhe hapësirat publike.

Propozimi synon të zgjerojë kufizimet ekzistuese kombëtare ndaj gjuhës ruse dhe parashikon ndalimin e përmbajtjeve në gjuhën ruse në muzikë dhe letërsi, si dhe në rrugë, parqe, institucione publike dhe ambiente shtetërore të artit e argëtimit.

Për përdorimin privat të gjuhës ruse nuk do të ketë ndalim të drejtpërdrejtë, ndërsa këshilli do t'u rekomandojë edhe bizneseve private, si dyqanet dhe kafetë, të ndjekin të njëjtën qasje, transmeton Telegrafi.

Debati është veçanërisht i ndjeshëm në Odesa, një qytet me një trashëgimi të fuqishme kulturore në gjuhën ruse. Edhe këngët e vjetra të Odesës, të njohura gjerësisht në ish-Bashkimin Sovjetik, mund të mos lejohen më të luhen publikisht. Ndërkohë, librat në gjuhën ruse do të hiqeshin nga ekspozimi i dukshëm në bibliotekat publike.

Mbështetësit e masës argumentojnë se gjuha ruse është përdorur prej dekadash si një instrument i ndikimit të Moskës dhe se kufizimi i saj në hapësirat publike është pjesë e procesit të “dekolonizimit” të Ukrainës.

Avokati Artem Kartashov, i cili ka këshilluar autoritetet lokale për këtë proces, e cilëson gjuhën ruse si një “armë të Rusisë” dhe argumenton se përmbajtja kulturore në këtë gjuhë mund të ndikojë veçanërisht te brezat e rinj.

Por kundërshtarët e propozimit paralajmërojnë se një ndalim i tillë mund të kthehet në kufizim të lirisë kulturore.

Aktori i njohur komik nga Odesa, Borys Barsky, argumenton se rusishtja nuk është vetëm gjuha e Vladimir Putinit, por edhe gjuha e shkrimtarëve të mëdhenj si Dostoyevsky dhe Bulgakov. Sipas tij, ndarja e ukrainasve mbi bazën e gjuhës mund t'i shërbejë pikërisht interesave të Kremlinit.

Debati zhvillohet në një moment jashtëzakonisht të ndjeshëm për Ukrainën. Odesa është goditur vazhdimisht nga sulmet ruse me dronë dhe raketa, ndërsa lufta ka bërë që një pjesë e madhe e popullsisë rusishtfolëse të kalojë gjithnjë e më shumë në përdorimin e ukrainishtes.

Ukrainishtja është e vetmja gjuhë shtetërore e Ukrainës. Një ligj i vitit 2019 kërkon përdorimin e saj në shumë fusha publike dhe profesionale. Punonjësit që kanë kontakt me publikun, përfshirë mjekët, shitësit dhe kamerierët, duhet t'u drejtohen fillimisht qytetarëve në ukrainisht, por mund të kalojnë në rusisht nëse personi e kërkon.

Edhe përdorimi i muzikës ruse është tashmë i kufizuar në nivel kombëtar, megjithëse ekzistojnë përjashtime për artistë që kanë dënuar publikisht luftën. Propozimi i ri në Odesa do ta zgjeronte këtë kufizim edhe te këngët në rusisht të krijuara ose interpretuara nga vetë ukrainasit.

Mbështetësit e masës thonë se dëgjimi i gjuhës ruse në hapësirat publike mund të jetë veçanërisht i dhimbshëm për ish-të burgosurit e luftës dhe personat që kanë jetuar nën pushtimin rus.

Ndërkohë, kundërshtarët paralajmërojnë se Ukraina po rrezikon të kufizojë lirinë që vetë pretendon se po mbron në luftën kundër Rusisë.

Antropologia Anastasia Piliavsky, pjesë e grupit Ukrainian Cosmopolis, thotë se çështja nuk është vetëm gjuhësore, por lidhet me lirinë dhe mënyrën se si trajtohen miliona qytetarë rusishtfolës.

Debati prek edhe historinë e vetë Odesës. Qyteti ka ndërmarrë vitet e fundit një proces të largimit të simboleve të trashëgimisë ruse. Në vitin 2022, një statujë e Katerinës së Madhe u hoq nga një shesh qendror, ndërsa disa rrugë u riemërtuan në nder të figurave ukrainase.

Megjithatë, sa mbështetje ka realisht propozimi i ri, mbetet e paqartë. Një grup me ndikim këshilltarësh lokalë, të lidhur me ish-kryetarin e bashkisë Hennadiy Trukhanov, e kundërshton atë.

Në nivel kombëtar, një sondazh i vitit 2022 tregoi se 80 për qind e ukrainasve mbështesnin dominimin e ukrainishtes në të gjitha fushat e komunikimit. Por një sondazh më i fundit me studentë në Kiev tregoi se 82 për qind prej tyre zgjidhnin rusishten gjatë pushimeve, edhe pse ukrainishtja është e detyrueshme në klasa.

Për shumë ukrainas, kjo nuk është më thjesht një çështje gjuhësore. Është një debat mbi identitetin, trashëgiminë kulturore dhe mënyrën se si Ukraina dëshiron të shkëputet nga ndikimi historik i Rusisë – pa cenuar liritë e qytetarëve të saj.