Pse e kaluara shpesh na duket më e bukur se e tashmja dhe si ta pranojmë mbylljen e një kapitulli për të ndërtuar një kuptim të ri në jetë
Ka momente kur njeriu, krejt rastësisht, përballet me të kaluarën. Mjafton të hapet një album i vjetër, ai me faqet që ngjiten, të gjendet një kuti me fotografi ose në telefon të shfaqet një “kujtesë nga 15 vjet më parë”.
Dhe atëherë ndodh diçka që di të dhembë: shumica e buzëqeshjeve, ngrohtësisë dhe gëzimit vijnë nga një periudhë që nuk ekziston më.
Në fotografi shihen kohë të tjera: kur fëmijët ishin të vegjël, kur fundjavat ishin plot me tubime, kur ekzistonte një rutinë që jepte ndjenjën e kuptimit. Faqe pas faqeje, foto pas fotoje, gjithçka duket më e gjallë sesa ajo që jetohet sot. Dhe atëherë, natyrshëm, lind pyetja: A kanë kaluar tashmë ditët më të mira?
Pse e kaluara duket më e bukur sesa ka qenë?
Psikologët kanë një emër për këtë fenomen: “retrospektiva rozë”. Është prirja për ta kujtuar të kaluarën si më të bukur, më të thjeshtë dhe më kuptimplote, ndërsa stresi, shqetësimet dhe vështirësitë e përditshme shtyhen mënjanë ose harrohen.
Kur në të tashmen mungon mjaftueshëm gëzimi, truri kërkon një “vend të sigurt”. Dhe e kaluara e idealizuar shndërrohet në strehë. Por këtu qëndron kurthi: sa më shumë jetohet në kujtime, aq më e zbehtë duket e tashmja.
Atëherë çdo moment i ri matet me standarde të vjetra dhe çdo përvojë e re krahasohet me “kohët e arta” që nostalgia i ka zbukuruar tashmë, transmeton Telegrafi.
Çfarë fshihet vërtet pas ndjenjës se “dikur ishte më mirë”?
Më shpesh nuk bëhet fjalë për faktin se jeta ka qenë vërtet e përsosur, por për atë që atëherë ekzistonte:
- identitet më i qartë (kush jam, çfarë roli kam, ku i përkas)
- më shumë strukturë (detyrime, ritëm ditor, rutinë)
- ndjenjë roli (dikujt i duhem)
- rreth shoqëror që dukej më i qëndrueshëm
- më shumë momente spontane dhe ndjesi bashkësie
Kur jeta ndryshon (fëmijët rriten, puna përfundon, marrëdhëniet shpërbëhen, rutina zhduket), njeriu mund të ketë ndjesinë se ka humbur një pjesë të vetes. Dhe pikërisht këtu lind problemi: në vend që të ndërtohet një kuptim i ri, shpesh mbahet me forcë i vjetri.
Trishtimi që rrallë e pranojmë: vajtojmë edhe veten
Lëshimi i jetës së vjetër është një proces që i ngjan zisë. Nuk vajtohet vetëm për njerëzit që nuk janë më aty, por edhe për:
- rolet që kanë marrë fund
- versionet e vetes që dikur ishin të forta dhe të qarta
- ritmin e jetës që jepte siguri
- marrëdhëniet që u ndryshuan pa një “ndarje të madhe”
Në një kulturë ku vazhdimisht përsëritet “ec përpara” dhe “shiko nga e ardhmja”, shumëkush nuk ia lejon vetes një gjë të rëndësishme: ta pranojë humbjen. Dhe kur humbja nuk pranohet, e kaluara bartet si një valixhe që nuk arrin kurrë të ulet.
Si ta dalloni nëse po jetoni në “muzeun e kujtimeve”?
Ka disa shenja që tregojnë se dikush mund të ketë mbetur i ngërthyer në të kaluarën:
- flitet më shpesh “dikur isha…” sesa “tani jam…”
- rrjetet sociale shndërrohen në arkiv të jetës së kaluar
- gjërat e reja duken bosh, sepse krahasohen vazhdimisht me të vjetrat
- ndjenja është sikur “po luhet roli i jetës së vet”
- ndalet krijimi i traditave të reja, sepse tentohet të mbahen të vjetrat, edhe pse nuk i përkasin më kësaj faze të jetës
Është e rëndësishme të thuhet: kjo nuk është dobësi. Është një mekanizëm njerëzor mbrojtës. Por nëse zgjat shumë, fillon t’ia marrë gëzimin së tashmes.
Gjëja më e vështirë: ta lejoni që versioni i vjetër i jetës të përfundojë vërtet
Shumëkush mendon se zgjidhja është “ta kthejë të vjetrën”: t’i mbledhë sërish të njëjtët njerëz, t’i ringjallë të njëjtat zakone, ta rikrijojë të njëjtën periudhë. Por jeta nuk kthehet mbrapa.
Prandaj vendimi më i vështirë, por edhe më i shëndetshmi, është ky: Ta lejoni që jeta e vjetër të përfundojë, pa u përpjekur ta ringjallni me çdo kusht.
Kjo nuk do të thotë t’i fshini kujtimet. Nuk do të thotë as të hiqni dorë nga gjithçka e bukur që ka qenë.
Do të thotë diçka më e pjekur dhe më e thellë: Kujtimet mbeten themel, por pushojnë së qeni adresë.
Si ndërtohet kuptimi i ri: hapa të vegjël që e ndryshojnë jetën
Pas “lëshimit”, vjen hapi tjetër: krijimi i një të tashmeje të re. Kjo nuk ndodh shpejt, por ndodh me siguri, nëse ekziston qëllimi.
Ja disa hapa praktikë dhe edukativë:
1.Vendosni një traditë të re
Nuk duhet të jetë e madhe: shëtitje të dielave, kafe me veten, pazar javor, hobi i ri.
2.Krijoni hapësirë për njohje të reja
Një person i ri në jetë, që nuk i njeh “historitë e vjetra”, shpesh është fillimi i një energjie të re.
3.Zgjidhni diçka ku bëheni sërish fillestarë
Kurs, gjuhë, vallëzim, not, vullnetarizëm. Kur mësohet diçka e re, nuk ka krahasim me të kaluarën. Ekziston vetëm e tashmja.
4.Ndërpriteni krahasimin automatik
Kur shfaqet mendimi “dikur ishte më mirë”, është e dobishme të shtohet:
“Ndoshta ishte ndryshe. Por tani mund të jetë e re.”
Lumturia nuk ka mbaruar
Nëse kujtimet më të bukura lidhen vetëm me të kaluarën, kjo nuk do të thotë se lumturia ka përfunduar. Do të thotë se e tashmja ka mbetur pak e banuar, pak e kultivuar, pak e ndërtuar. Jeta është menduar të ndryshojë. Njerëzit ndryshojnë. Identiteti ndryshon.
Dhe ajo që më së shpeshti na pengon nuk është e ardhmja, por refuzimi për t’u ndarë nga versioni i jetës që tashmë ka përfunduar. Jeta e vjetër ishte e bukur. Duhet respektuar. Por nuk duhet jetuar në të. Ajo është themel. Jo muze. /Telegrafi/