AlphaGenome, inteligjenca artificiale e Google DeepMind, “lexon” ADN-në njerëzore dhe parashikon rrezikun e sëmundjeve serioze përpara se ato të shfaqen
Google DeepMind ka prezantuar një model të ri të inteligjencës artificiale të quajtur AlphaGenome, i cili mund të shënojë një kthesë të madhe në mënyrën se si shkenca e kupton ADN-në njerëzore dhe mekanizmat përmes të cilëve ndryshimet gjenetike çojnë në zhvillimin e sëmundjeve, përfshirë edhe kancerin.
Shkencëtarët që po e testojnë këtë sistem vlerësojnë se AlphaGenome përfaqëson një hap të rëndësishëm përpara, sepse mundëson kalimin nga kuptimi teorik i gjenomit në simulime konkrete dhe të aplikueshme praktikisht. Megjithatë, si çdo model i inteligjencës artificiale, edhe AlphaGenome varet drejtpërdrejt nga cilësia dhe gjerësia e të dhënave mbi të cilat është trajnuar.
ADN-ja njerëzore: shumë më tepër sesa thjesht kod proteinash
ADN-ja e njeriut përbëhet nga miliona kombinime gjenetike që drejtojnë funksionimin e të gjithë organizmit. Për dekada me radhë, besohej se vetëm një pjesë shumë e vogël e ADN-së kishte funksion real. Sot, shkenca po e rrëzon këtë ide.
Vetëm rreth 2 për qind e ADN-së njerëzore kodon drejtpërdrejt proteina, ndërsa 98 për qind e saj ka rol rregullator. Këto pjesë të ashtuquajtura “jokoduese” përcaktojnë:
- kur një gjen aktivizohet ose çaktivizohet
- sa aktiv do të jetë ai
- si reagon ndaj sinjaleve mjedisore
- si zhvillohen proceset e përpunimit të ARN-së
Shumë variante gjenetike që lidhen me sëmundje serioze janë të fshehura pikërisht në këto segmente rregullatore, sepse ato nuk e ndryshojnë proteinën, por mënyrën se si funksionon vetë gjenit, transmeton Telegrafi.
Si funksionon AlphaGenome?
AlphaGenome bazohet në mësimin e thellë dhe është frymëzuar nga mënyra se si truri i njeriut përpunon informacionin. Aftësia e tij kryesore është se mund të:
- lexojë deri në një milion “shkronja” të ADN-së në një analizë të vetme
- punojë me saktësi në nivelin e një nukleotidi të vetëm
- analizojë ndikimin e mutacioneve minimale në funksionimin e gjeneve
ADN-ja përbëhet nga katër nukleotide bazë - A, C, G dhe T, të cilat së bashku formojnë një “manual” biologjik për ndërtimin dhe kontrollin e çdo qelize në trup.
AlphaGenome është modeli i parë i inteligjencës artificiale që mund të analizojë në mënyrë sistematike pjesën rregullatore të ADN-së dhe të parashikojë funksionin e saj biologjik.
Testimi në leukeminë akute
Në testimet praktike, studiuesit e përdorën AlphaGenome në rastin e leukemisë akute, një formë kanceri të qelizave të bardha të gjakut, ku ndodh rritje e pakontrolluar e qelizave T të papjekura.
Në disa forma të kësaj sëmundjeje, shkaku nuk është ndryshimi i proteinave, por mutacione shumë të vogla që ndikojnë në kohën ose intensitetin e aktivizimit të gjeneve. AlphaGenome krahasoi sekuencat normale dhe të mutacionuara të ADN-së dhe arriti të parashikojë nëse mutacioni rrit aktivitetin e gjeneve përreth, një proces që mund të nxisë zhvillimin e sëmundjes.
Potencial i madh, por jo ende për klinikë
Aktualisht, AlphaGenome është falas për komunitetin shkencor për kërkime jokomerciale dhe nuk është i destinuar për përdorim klinik. Megjithatë, potenciali i tij është i gjerë:
- 🧬 biologji molekulare – si laborator virtual për testimin e hipotezave
- 💊 bioteknologji – për dizajnimin e terapive gjenetike dhe barnave më precize
- 🔬 kërkim shkencor – për kuptimin më të thellë të sëmundjeve komplekse
Ekspertët theksojnë se AlphaGenome shënon një pikë kthese, sepse e bën gjenomin më të “lexueshëm” dhe të interpretuar funksionalisht. Megjithatë, ata paralajmërojnë se mungesa e bazave të mëdha, të standardizuara biologjike mbetet një nga pengesat kryesore për zhvillimin e gjeneratës së ardhshme të këtyre mjeteve.
Një hap drejt mjekësisë së së ardhmes
Pavarësisht kufizimeve aktuale, AlphaGenome po shihet si një mjet themelor që e kthen kodin gjenetik në një gjuhë të kuptueshme, duke hapur rrugë të reja për zbulime shkencore dhe zhvillimin e terapive të personalizuara, raporton Euronews. /Telegrafi/