Cilat vende të Evropës shpenzojnë më shumë për arsimin? Rezultatet befasojnë

Ndërsa miliona nxënës në Evropë përgatiten të rikthehen në shkolla, mënyra se si qeveritë financojnë arsimin po merr gjithnjë e më shumë vëmendje.

Rritja e kostos së jetesës, pabarazitë socio-ekonomike dhe rezultatet e dobëta në aftësitë bazë kanë rikthyer investimet në arsim në qendër të debatit politik.

Por shpenzimet më të larta nuk garantojnë domosdoshmërisht rezultate më të mira.

Të dhënat e fundit të Eurostat tregojnë se qeveritë e BE-së shpenzuan rreth 806 miliardë euro për arsim në vitin 2023, ose 4.7% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (GDP) të bllokut.

Suedia kryeson për shpenzimet publike për arsim si pjesë e GDP-së, me 6.8%, e ndjekur nga Finlanda, Islanda, Belgjika dhe Danimarka, të gjitha mbi 6%. Në fund të renditjes janë Rumania me 2.97% dhe Greqia me 3.33%.

Megjithatë, përqindja e GDP-së nuk tregon gjithmonë sa para investohen realisht për çdo nxënës.

Për këtë arsye, shpenzimet për studentë, të llogaritura sipas standardit të fuqisë blerëse (PPS), ofrojnë një tjetër mënyrë krahasimi.

Luksemburgu është shembulli më i dukshëm. Në vitin 2022 shpenzoi vetëm 3.74% të GDP-së për arsim, nën mesataren e BE-së, por regjistroi shpenzimet më të larta për nxënës, me 18,422 PPS, më shumë se dyfishi i mesatares evropiane prej 8,246 PPS.

Në anën tjetër, Bullgaria shpenzoi rreth 4.5% të GDP-së për arsim, por vetëm 3,097 PPS për nxënës, niveli më i ulët në BE.

A sjellin shpenzimet më të larta rezultate më të mira?

Jo gjithmonë.

Rezultatet e testimit ndërkombëtar PISA tregojnë se disa vende që investojnë më pak arrijnë rezultate më të mira se shtetet me buxhete më të mëdha.

Estonia kishte në vitin 2022 përqindjen më të ulët të nxënësve me rezultate të dobëta në matematikë në BE, me vetëm 15%.

Irlanda dhe Danimarka pasuan me rreth 19-20%.

Edhe Letonia paraqet një shembull interesant. Ajo shpenzoi rreth 4,999 PPS për nxënës, 39% më pak se mesatarja e BE-së, por rezultatet në matematikë dhe lexim ishin më të mira se mesatarja evropiane.

Në të kundërt, Malta shpenzoi 9,658 PPS për nxënës, rreth 17% mbi mesataren e BE-së, por kishte rezultate më të dobëta.

Rreth 32.6% e nxënësve maltezë kishin rezultate të dobëta në matematikë dhe 36.3% në lexim.

Në nivelin e BE-së, situata është përkeqësuar gjatë dekadës së fundit. Në vitin 2022, 26.2% e 15-vjeçarëve kishin rezultate të dobëta në lexim dhe 29.5% në matematikë, krahasuar me përkatësisht 18% dhe 22.1% në vitin 2012.

Më pak nxënës, më shumë investime për secilin?

Një tjetër faktor që mund të ndikojë në të ardhmen e arsimit është demografia.

Sipas Komisionit Evropian, BE-ja pritet të ketë rreth 2.5 milionë më pak fëmijë të moshës 3-18 vjeç deri në vitin 2030, krahasuar me vitin 2022.

Rëniet më të mëdha parashikohen në Itali, Greqi dhe Spanjë, ndërsa Gjermania pritet të shënojë rritje të popullsisë së kësaj grupmoshe.

Kjo rënie e numrit të nxënësve mund t’u japë vendeve evropiane mundësinë të investojnë më shumë për secilin fëmijë.

Sipas Komisionit Evropian, nëse buxhetet e arsimit do të rriteshin në përputhje me një inflacion vjetor prej 2%, shpenzimet për nxënës mund të rriteshin mesatarisht me 19% deri në vitin 2030.

Në fund, të dhënat sugjerojnë se nuk është vetëm sa para shpenzohen për arsim, por edhe si dhe ku investohen ato, që përcakton cilësinë dhe rezultatet e një sistemi arsimor.