Mr.Ph. Diellza S. Mustafa
Paracetamoli, ibuprofeni dhe aspirina përdoren shpesh pa recetë, por veprojnë ndryshe dhe nuk janë të sigurta për çdo person. Përdorimi i tyre varet nga mosha, gjendja shëndetësore, terapia dhe mënyra e kombinimit.
Mr.Ph. Diellza S. Mustafa
Dhimbja është një nga arsyet më të shpeshta pse njerëzit drejtohen te barnat pa recetë. Paracetamoli, ibuprofeni dhe aspirina janë ndër ilaçet më të përdorura për dhimbje dhe temperaturë, por fakti që mund të blihen lehtë nuk do të thotë se janë të sigurta për çdo person dhe në çdo situatë.
Nga këndvështrimi farmaceutik, përdorimi i tyre kërkon kujdes, sepse secili vepron ndryshe, ka rreziqe të veçanta dhe kufizime që lidhen me moshën, gjendjen shëndetësore, terapitë kronike dhe mënyrën e përdorimit.
Tre barna të zakonshme, tri mënyra të ndryshme veprimi
Paracetamoli, ibuprofeni dhe aspirina përdoren shpesh për dhimbje koke, dhimbje muskulore, dhimbje dhëmbi, temperaturë, ftohje apo grip. Megjithatë, ato nuk i përkasin të njëjtës klasë barnash dhe nuk veprojnë njësoj.
Paracetamoli vepron kryesisht në sistemin nervor qendror, duke ndihmuar në lehtësimin e dhimbjes dhe uljen e temperaturës. Ai nuk ka efekt të rëndësishëm kundër inflamacionit dhe zakonisht konsiderohet më i butë për stomakun sesa barnat anti-inflamatore.
Ibuprofeni bën pjesë në grupin e barnave anti-inflamatore josteroide. Ai ul dhimbjen, temperaturën dhe inflamacionin, prandaj përdoret shpesh kur dhimbja shoqërohet me ënjtje, dëmtim të indeve, dhimbje menstruale, dhimbje të dhëmbëve ose artrit.
Aspirina, apo acidi acetilsalicilik, gjithashtu është bar anti-inflamator josteroid. Përveç efektit kundër dhimbjes, temperaturës dhe inflamacionit, ajo ka edhe veprim antitrombocitar, pra ndikon në parandalimin e mpiksjes së gjakut. Ky efekt e bën të dobishme në disa raste kardiovaskulare, por edhe më të rrezikshme kur përdoret pa këshillë profesionale.
Paracetamoli: i butë për stomakun, por jo gjithmonë pa rrezik
Paracetamoli shpesh konsiderohet zgjedhje e përshtatshme për dhimbje të lehta deri mesatare, dhimbje koke, ftohje, grip dhe temperaturë. Ai zakonisht tolerohet mirë nga stomaku dhe për shumë pacientë është alternativë më e pranueshme sesa ibuprofeni apo aspirina.
Megjithatë, paracetamoli nuk është pa rrezik. Rreziku kryesor lidhet me mëlçinë. Marrja në doza më të larta se ato të rekomanduara, përdorimi për shumë ditë radhazi ose kombinimi me alkool mund të shkaktojë dëmtim serioz të mëlçisë. Prandaj, doza maksimale ditore e shënuar në udhëzim ose e rekomanduar nga profesionisti shëndetësor nuk duhet të tejkalohet asnjëherë.
Kujdes të veçantë duhet të kenë personat me sëmundje të mëlçisë, ata që konsumojnë alkool, pacientët e moshuar, personat me kequshqyerje, pacientët me dhimbje kronike dhe ata që përdorin disa barna njëkohësisht.
Te pacientët me osteoartrit ose dhimbje kronike, paracetamoli nuk duhet të përdoret gjatë pa vlerësim profesional. Edhe pse për vite është konsideruar si një nga barnat më të sigurta kundër dhimbjes, të dhënat e fundit kërkojnë më shumë kujdes, sidomos kur përdoret shpesh dhe për kohë të gjatë.
Për dhimbje të rastit, paracetamoli mund të jetë zgjidhje e mirë. Por përdorimi i përditshëm, në doza të larta ose pa kontroll, nuk duhet të shihet si i padëmshëm.
Ibuprofeni dhe aspirina: kujdes me stomakun, veshkat dhe gjakderdhjen
Ibuprofeni është më i përshtatshëm kur dhimbja lidhet me inflamacion, ënjtje ose dëmtim të indeve. Ai përdoret shpesh për dhimbje muskulore, dhimbje menstruale, dhimbje dhëmbi dhe disa dhimbje të lidhura me artritin.
Si barnat e tjera anti-inflamatore, ibuprofeni mund të irritojë stomakun. Përdorimi i shpeshtë ose i zgjatur rrit rrezikun për gastrit, ulçerë, gjakderdhje gastrointestinale dhe dëmtim të veshkave. Ai mund të ndikojë edhe në presionin e gjakut, sidomos te pacientët me hipertension ose sëmundje të zemrës.
Për të ulur rrezikun e irritimit të stomakut, ibuprofeni zakonisht merret me ushqim ose pas ushqimit. Personat me histori të ulçerës, gjakderdhjes gastrointestinale, sëmundjeve të veshkave, hipertensionit ose sëmundjeve kardiovaskulare duhet të këshillohen para përdorimit.
Aspirina kërkon kujdes edhe më të madh, sepse ndikon në mpiksjen e gjakut. Ky efekt mund të jetë i dobishëm te pacientët me indikacion të qartë mjekësor, por bëhet i rrezikshëm kur përdoret pa nevojë ose pa mbikëqyrje.
Aspirina mund të rrisë rrezikun e gjakderdhjes në stomak, zorrë ose tru, veçanërisht te të moshuarit, te personat që përdorin hollues gjaku, si dhe te pacientët me ulçerë, gastrit, çrregullime të gjakderdhjes ose sëmundje të rënda të mëlçisë dhe veshkave.
Ajo nuk duhet t’u jepet fëmijëve dhe adoleshentëve nën 16 vjeç, përveç rasteve të veçanta kur e përshkruan mjeku, për shkak të rrezikut të sindromës së Reye-t, një gjendje e rrallë, por potencialisht fatale, që mund të dëmtojë trurin dhe mëlçinë.
Kur dy qetësues bashkë mund të bëhen problem
Një nga gabimet më të shpeshta me barnat kundër dhimbjes është kombinimi i tyre pa këshillë profesionale. Shumë pacientë mendojnë se, nëse një bar nuk e qetëson dhimbjen, mund të shtojnë edhe një tjetër. Kjo mund të jetë e rrezikshme.
Paracetamoli dhe ibuprofeni mund të përdoren së bashku në disa raste, sepse veprojnë ndryshe. Megjithatë, duhet të respektohen intervalet e dozimit dhe kufijtë maksimalë ditorë.
Kombinimi i ibuprofenit me aspirinën kërkon kujdes të veçantë. Të dyja janë barna anti-inflamatore dhe përdorimi i tyre së bashku rrit rrezikun për irritim të stomakut, ulçerë dhe gjakderdhje gastrointestinale. Për më tepër, ibuprofeni mund të pengojë efektin mbrojtës të aspirinës te pacientët që e përdorin atë me dozë të ulët për zemër.
Rrezik tjetër i shpeshtë është dyfishimi i përbërësit aktiv. Kjo ndodh kur pacienti merr paracetamol si tabletë kundër dhimbjes dhe njëkohësisht një preparat kundër gripit ose ftohjes që po ashtu përmban paracetamol. Në këtë mënyrë, pa e kuptuar, mund të tejkalohet doza e sigurt ditore.
Prandaj, para se të kombinohen këto barna kundër dhimbjes, duhet kontrolluar përbërja e produktit dhe duhet kërkuar këshilla e farmacistit ose mjekut.
Terapia e përditshme dhe mosha ndryshojnë rregullat e përdorimit
Te personat që përdorin terapi kronike, barnat kundër dhimbjes nuk duhet të merren me hamendje. Ato mund të ndërveprojnë me barna për tensionin e gjakut, zemrën, hollimin e gjakut, veshkat ose mëlçinë.
Një ndërveprim i rëndësishëm është ai mes ibuprofenit dhe aspirinës. Aspirina me dozë të ulët përdoret shpesh për efektin mbrojtës në zemër, ndërsa ibuprofeni mund ta zvogëlojë këtë efekt nëse merret në kohë të papërshtatshme.
Rrezik tjetër është i ashtuquajturi “efekti i trefishtë”, kur një bar anti-inflamator, si ibuprofeni ose aspirina, merret bashkë me disa barna për presionin e gjakut dhe me diuretikë. Ky kombinim mund të rrisë rrezikun e dëmtimit akut të veshkave.
Mosha është po ashtu faktor i rëndësishëm. Te fëmijët, dozat përcaktohen sipas peshës trupore dhe nuk duhet të jepen me hamendje. Paracetamoli përdoret shpesh te fëmijët, por vetëm në dozën e përshtatshme për moshën dhe peshën.
Aspirina nuk duhet të përdoret te fëmijët dhe adoleshentët nën 16 vjeç, përveç rasteve të veçanta me përshkrim mjekësor. Te të moshuarit, rreziku nga efektet anësore është më i lartë, sidomos për gjakderdhje gastrointestinale, dëmtim të veshkave, rritje të presionit të gjakut dhe ndërveprime me terapi të tjera.
Edhe gratë shtatzëna duhet të këshillohen me mjekun para përdorimit të këtyre barnave. Ibuprofeni dhe aspirina nuk duhet të përdoren në shtatzëni pa këshillë mjekësore, ndërsa aspirina me dozë të ulët mund të përshkruhet në raste të veçanta vetëm kur mjeku e vlerëson të nevojshme.
Një gotë ujë, një vakt ushqim dhe shumë më pak irritim
Mënyra se si merret një bar ndikon në shpejtësinë e veprimit, përthithjen dhe sigurinë e tij.
Paracetamoli mund të merret me ose pa ushqim, por një vakt i rëndë, sidomos me shumë yndyrë, mund ta vonojë fillimin e veprimit. Për lehtësim më të shpejtë të dhimbjes, zakonisht merret me ujë.
Ibuprofeni dhe aspirina mund të irritojnë stomakun, prandaj shpesh rekomandohet të merren me ushqim ose pas ushqimit. Kjo mund ta vonojë pak efektin, por ul rrezikun e shqetësimeve gastrointestinale.
Praktika më e sigurt është që barnat të gëlltiten me një gotë të plotë ujë. Lëngjet acidike, si ato të agrumeve, mund të mos jenë të përshtatshme për personat me stomak të ndjeshëm. Lëngu i grejpfrutit mund të ndërveprojë me disa barna, prandaj është më mirë që barnat të mos merren me të, përveç nëse farmacisti ose mjeku e vlerëson si të sigurt.
Alkooli duhet shmangur, sidomos kur përdoret paracetamol, sepse kombinimi mund të rrisë rrezikun e dëmtimit të mëlçisë.
Gabimi që ndodh shpesh: i njëjti përbërës në disa produkte
Gabimi më i zakonshëm është përdorimi i disa produkteve me të njëjtin përbërës aktiv. Kjo ndodh shpesh me preparatet për grip dhe ftohje, të cilat mund të përmbajnë paracetamol, ibuprofen ose përbërës të tjerë që pacienti nuk i vëren menjëherë.
Gabim tjetër është tejkalimi i dozës maksimale ditore, me arsyetimin se “dhimbja nuk po kalon”. Shtimi i dozës nuk është zgjidhje e sigurt dhe mund të çojë në dëmtim të mëlçisë, veshkave ose stomakut.
Shumë pacientë i përdorin këto barna për shumë ditë radhazi pa u këshilluar me mjekun ose farmacistin. Kjo mund të maskojë një problem më serioz dhe të vonojë diagnostikimin.
Gabim i shpeshtë është edhe marrja e ibuprofenit ose aspirinës me stomak bosh, sidomos te personat me gastrit, ulçerë ose ndjeshmëri gastrointestinale.
Një tjetër problem është mosinformimi i farmacistit për terapinë kronike që pacienti përdor. Barnat për tension, holluesit e gjakut, diuretikët, barnat për zemër, mëlçi ose veshka mund të ndryshojnë sigurinë e qetësuesve të zakonshëm.
Në përgjithësi, këto barna nuk duhet të përdoren për shumë ditë radhazi pa këshillë profesionale. Për temperaturë, zakonisht nuk rekomandohet përdorimi më gjatë se 3 ditë pa konsultim. Për dhimbje të lehta mund të përdoren për pak ditë, por nëse dhimbja vazhdon, përkeqësohet ose përsëritet shpesh, duhet kërkuar këshillë profesionale.
Shenjat kur dhimbja nuk duhet qetësuar në shtëpi
Dhimbja nuk duhet të mbulohet vazhdimisht me barna pa recetë kur është e fortë, përkeqësohet, përsëritet shpesh ose nuk ka shkak të qartë.
Kontroll mjekësor kërkohet menjëherë në rast të dhimbjes në gjoks, qafë ose nofull, sidomos nëse shoqërohet me gulçim, djersitje, të përziera ose përhapje të dhimbjes në krah.
Dhimbja e kokës me fillim të papritur, shumë e fortë, ose e shoqëruar me qafë të ngurtë, temperaturë, konfuzion, çrregullime të të folurit ose ndryshime në shikim kërkon vlerësim urgjent.
Dhimbja e barkut me temperaturë të lartë, të vjella, përkeqësim të gjendjes së përgjithshme ose shenja gjakderdhjeje nuk duhet të neglizhohet. Po ashtu, dhimbja pas traumës, rrëzimit, goditjes në kokë ose dyshimit për frakturë kërkon kontroll mjekësor.
Shenja alarmuese janë edhe mpirja e papritur, dobësia në njërën anë të trupit, të folurit e paqartë, humbja e kontrollit të urinës ose jashtëqitjes, humbja e papritur në peshë dhe temperatura e lartë e pashpjegueshme.
Reaksioni alergjik ndaj këtyre barnave mund të shfaqet me skuqje të lëkurës, kruarje, urtikarie, ënjtje të buzëve, fytyrës ose qepallave, vështirësi në frymëmarrje, fishkëllimë në kraharor, marramendje ose ndjenjë të fikti. Këto shenja kërkojnë ndërhyrje urgjente.
Mbidozimi me paracetamol është veçanërisht i rrezikshëm, sepse në fillim mund të mos japë simptoma të rënda. Të përzierat, të vjellat, dhimbja në pjesën e sipërme të barkut, lodhja e pazakontë, zverdhja e lëkurës ose e syve dhe urina e errët mund të jenë shenja alarmuese të dëmtimit të mëlçisë.
Përdorimi i tepruar i ibuprofenit dhe aspirinës mund të shkaktojë dhimbje të forta stomaku, të vjella me gjak, jashtëqitje të zezë, marramendje, zhurmë në vesh, vështirësi në frymëmarrje ose çrregullime të vetëdijes.
Në rast të dyshimit për mbidozim, nuk duhet pritur shfaqja e simptomave. Duhet kontaktuar menjëherë mjeku, urgjenca ose qendra përkatëse shëndetësore.
Në barnatore, pyetja më e rëndësishme bëhet para blerjes
Para se të blejë një qetësues dhimbjeje, pacienti duhet ta pyesë farmacistin nëse ai bar është i sigurt për gjendjen e tij shëndetësore dhe nëse mund të ndërveprojë me barnat që tashmë përdor.
Pyetja më e rëndësishme është: “A mund ta përdor këtë bar me terapinë time aktuale, vitaminat, suplementet ose sëmundjet që kam?”
Po aq e rëndësishme është të pyetet për dozën maksimale ditore, sa shpesh mund të merret, për sa ditë mund të përdoret dhe a duhet marrë me ushqim apo me stomak bosh.
Pacienti duhet ta informojë farmacistin nëse përdor hollues gjaku, barna për tension, barna për zemër, diuretikë, terapi për veshka ose mëlçi, si dhe nëse ka histori ulçere, gastriti, alergjie ose gjakderdhjeje.
Mesazhi kryesor është i thjeshtë: fakti që një bar merret pa recetë nuk do të thotë se është pa rrezik. Paracetamoli, ibuprofeni dhe aspirina mund të jenë shumë të dobishme kur përdoren si duhet, në dozën e duhur dhe për kohë të shkurtër. Por përdorimi i shpeshtë, kombinimi pa këshillë profesionale dhe tejkalimi i dozave mund të sjellin pasoja serioze.
Nëse dhimbja përsëritet, zgjat, përkeqësohet ose kërkon përdorim të shpeshtë të barnave, zgjidhja nuk është shtimi i dozës, por këshillimi me mjekun ose farmacistin.
Përdorimi i sigurt fillon me një këshillë të thjeshtë në barnatore: para se të merret një qetësues, duhet vlerësuar nëse ai është i përshtatshëm për moshën, gjendjen shëndetësore dhe terapinë që pacienti përdor.
Roli i farmacistit është të ndihmojë pacientin ta përdorë barin në mënyrë të sigurt, të shmangë kombinimet e rrezikshme dhe ta orientojë te mjeku kur dhimbja ose gjendja kërkon vlerësim klinik.
Ky tekst ka karakter informues. Në rast të sëmundjeve kronike, terapisë së rregullt, shtatzënisë, moshës së shtyrë ose simptomave shqetësuese, këshillimi me farmacistin ose mjekun mbetet i domosdoshëm. /Telegrafi/