Arkitektura e propagandës në Serbi: Vetëm Vuçiq, kudo Vuçiq

Në Dita Botërore e Lirisë së Shtypit, gjendja e mediave në Serbia paraqitet shqetësuese, me raportet ndërkombëtare që vazhdojnë të sinjalizojnë “rrëshqitje prapa”, presione dhe ndikim të fortë politik në politikën editoriale.

“Nuk duhet të ketë asnjë çarje”! Kështu e trajton qeveria e Vuçiqit hapësirën mediatike.

Në këtë Ditë të Lirisë së Medias, Serbia është shumë afër që në të të jehojë vetëm propaganda.

“Rrëshqitje prapa”, “presione”, “ndikim politik në politikën editoriale” – kështu e përshkruajnë raportet ndërkombëtare median në Serbi . Vit pas viti, diagnoza është e njëjtë: ndërsa hapësira për median profesionale po ngushtohet, propaganda e qeverisë po zgjerohet.

“Qëllimi kryesor i Partisë Progresive Serbe ishte që, pas marrjes së pushtetit në vitin 2012, të vinte nën kontroll të fortë të gjithë skenën mediatike. Dhe ata e bënë këtë në mënyrë sistematike”, vlerëson për DW gazetari dhe analisti Nedim Sejdinoviq.

Modeli, thotë ai, ishte shumë i thjeshtë: mediat që pranonin të bashkëpunonin me autoritetet merrnin mbështetje financiare dhe institucionale, ndërsa ato që refuzonin përballeshin me izolim ekonomik dhe politik.

Një nga lëvizjet e para ishte marrja e kontrollit të RTV Vojvodinës, ku pasi SNS erdhi në pushtet në Vojvodinë, i gjithë menaxhmenti u zëvendësua, si dhe redaktorët dhe prezantuesit e programit të lajmeve.

“Por një nga elementët më të rëndësishëm të inxhinierisë mediatike është blerja e medias, veçanërisht në nivel lokal, nga njerëz që janë pjesë e qeverisë, siç është familja e (ministres) Bratislava Gashiq, ose manjatë që janë të lidhur me qeverinë si Radojica Milosavljeviq”, thotë Sedjinoviq dhe kujton se ky proces është ende në vazhdim.

“Rezultati është se rreth 90 përqind e mediave janë të lidhura drejtpërdrejt ose tërthorazi me regjimin e Aleksandar Vuçiqit .”

Mbështetje financiare për propagandën

Këto media, thotë Sejdinoviq, financohen nga qeveria me paratë e qytetarëve, përmes disa kanaleve paralele , gjë që konfirmohet nga studime të shumta nga organizatat mbikëqyrëse.

Sipas analizave të BIRN dhe Qendrës për Komunitete të Qëndrueshme, në dhjetë vitet e fundit, qeveria shpenzoi rreth 120 milionë euro për bashkëfinancim konkurrues të medias, ku pjesa më e madhe e fondeve përfundoi në media që mbështesin hapur qeverinë.

Kanali i dytë, shumë më i madh dhe më i fshehur, është reklama shtetërore, të cilën analiza të shumta tregojnë se drejtohet kryesisht drejt të njëjtës media.

Forma e tretë e presionit vjen nga tregu. “Është krijuar një atmosferë e tillë saqë edhe kompanitë e mëdha private shmangin reklamat në mediat e pavarura, në mënyrë që të mos dëmtojnë marrëdhënien me autoritetet, dhe në një mjedis politik dhe ekonomik të çrregulluar, kjo është e nevojshme për çdo biznes”, thotë Sejdinoviq.

Raportimi pro Vuçiq

Qeveria ka krijuar kështu një rrjet të degëzuar mediash që raportojnë pothuajse njësoj dhe gjithmonë jashtëzakonisht pozitivisht për mbajtësit e pushtetit. Hapësira publike është plotësisht e ngopur me praninë e Presidentit Aleksandar Vuçiq.

Fjalimet e tij transmetohen drejtpërdrejt me një ndërprerje të programit të rregullt, dhe mbledhjet e partisë transmetohen njëkohësisht në televizion me frekuencë kombëtare, por edhe në kanale lokale.

Një dominim i tillë është bërë pjesë e folklorit politik. Gjatë një fushate, presidenti madje u shfaq simbolikisht “nga frigoriferi” në studion e TV Pink, duke aluduar në praninë e tij të kudondodhur në media.

Shkalla e kontrollit mbi hapësirën mediatike ishte veçanërisht e dukshme gjatë fushatës presidenciale në vitin 2017, kur pothuajse i gjithë shtypi i përditshëm u shfaq me reklama të kryeministrit të atëhershëm Aleksandar Vuçiq.

Në raportimet e rregullta, opozita pothuajse është zhdukur nga skena politike, ndërsa disidentët paraqiten si “tradhtarë”, “mercenarë të huaj” ose “armiq të shtetit”, në një atmosferë ku shënjestrimi dhe diskreditimi janë bërë një pjesë e zakonshme e narrativës mediatike.

Nga besnikët në “super besnikët”

Ndërsa kriza politike thellohet, veçanërisht pas valës së protestave , kontrolli mbi median po hyn në një fazë të re, thotë Nedim Sejdinoviq.

“Tani kemi besnikë që zëvendësohen nga super-besnikë”, thotë ai.

Siç shpjegon ai, pjesa e medias që më parë mbështeste qeverinë kryesisht i përmbahej raportimit afirmativ dhe injorimit të zërave kritikë.

“Por kjo padyshim nuk mjaftoi, dhe tani qëllimi është që të gjitha mediat të shndërrohen në armë politike primitive që do të përhapin gënjeshtrat më të zakonshme, shpifjet, do të përdorin fjalor primitiv dhe në përgjithësi do të krijojnë një atmosferë përçarjesh serioze politike në shoqëri”, shpjegon Sejdinoviq.

Në këtë kontekst, ai sheh edhe ndryshimet në Radiotelevizionin e Serbisë, i cili mori një drejtoreshë të re të përgjithshme, Manja Grcic, të cilat u pasuan nga ndryshime editoriale në disa nivele.

“RTS ka punuar në favor të qeverisë edhe më parë, por jo në mënyrën tabloide. Tani qëllimi është që e gjithë hapësira mediatike dhe institucionale të mbushet me njerëz që janë të gatshëm për çdo gjë”, përfundon Sejdinoviq.

Shoqata e Medias Elektronike të Pavarur (ANEM), e cila vëren përshpejtimin e krijimit të mediave të reja, tregon një fazë të re të disiplinimit të skenës mediatike. 78 prej tyre janë regjistruar vetëm që nga fillimi i vitit.

“Bëhet fjalë për përhapjen e makinerisë mediatike për propagandën qeveritare. Tekstet e tyre janë të panënshkruara dhe pothuajse identike. Ato duken më shumë si pamflete sesa përmbajtje gazetareske dhe përdoren për fushata kundër kritikëve të qeverisë”, tha për DW Bojan Cvejiq nga ANEM.

Siç shton ai, numri më i madh i këtyre mediave u regjistrua nga kompania Zapple Media Group , dhe të gjitha kanë të njëjtin kryeredaktor – Gradimir Bankoviq, një bashkëpunëtor i Qendrës për Stabilitet Social.

Qendra për Stabilitet Social (CZDS) është një organizatë “think tank” pro-regjimit që fillimisht shërbeu si bazë për analistët që përfaqësojnë dhe mbrojnë politikat e partisë në pushtet në median pro-qeveritare.

Megjithatë, vitet e fundit, Qendra për Stabilitet Social ka prodhuar në masë programe televizive të drejtuara kundër opozitës, gazetarëve të pavarur dhe organizatave të shoqërisë civile, të cilat më pas transmetohen përmes një rrjeti të tërë stacionesh televizive, portalesh dhe rrjetesh sociale pro-qeveritare.

SNS si kundërshtare e lirisë së medias

Gjatë kësaj kohe, media profesionale përballet me mungesë parash, fushata të vazhdueshme shënjestrimi dhe sulme verbale dhe fizike gjithnjë e më intensive.

Publiku tani është i shqetësuar se kjo është pjesë e një ofensive kundër televizionit N1 , i cili ka qenë një gjemb në këmbë për partinë në pushtet për vite me radhë.

Pas shkarkimit të drejtorit Igor Boziq, komuniteti i medias dhe qytetarët me mendje opozitare kanë frikë se edhe ky televizion do të miratojë politikën editoriale, e cila do të zhdukte median kritike më me ndikim në Serbi.

“Autoritetet autokratike si ky funksionojnë në kushte të errësirës mediatike dhe realitetit paralel. Ato nuk tolerojnë zëra disonantë, kështu që përpiqen të kontrollojnë median e rrallë të pavarur. Natyrisht, nuk kursehen burime për këtë”, thotë Nedim Sejdinoviq.

Ai paralajmëron se hapi tjetër mund të jetë presioni shtesë mbi hapësirën dixhitale, sipas modeleve të vërejtura në sisteme të tjera autoritare.

“Problemi i lirisë së medias në Serbi është një problem politik. Është e vështirë të zgjidhet pa një ndryshim të qeverisë, sepse kjo qeveri, nga struktura e saj, është një kundërshtare thelbësore e gazetarisë profesionale”, përfundon Sejdinoviq./DW