Homogjenizimi politik maqedonas
NĂ« MaqedoninĂ« e Veriut, historia politike Ă«shtĂ« gjithmonĂ« njĂ« betejĂ« midis shpresĂ«s dhe frikĂ«s, midis vizionit dhe manipulimit. DĂ«shtimet e qeverive tĂ« mĂ«parshme, pĂ«rfshirĂ« pĂ«rpjekjet e Zoran Zaevit pĂ«r reformĂ« dhe integrim, krijuan terren pĂ«r ringjalljen e nacionalizmit dhe pĂ«r fuzionimin e frymĂ«ve qĂ« historikisht dukeshin tĂ« kundĂ«rta. âFryma zaevisteâ, shpresa pĂ«r kompromis, reforma dhe integrim euroatlantik u shkrinĂ« me frymĂ«n nacionaliste tĂ« Mickoskit duke u pĂ«rdorur nga oligarkia dhe legjitimuar nga influenca e botĂ«s serbe pĂ«r tĂ« dobĂ«suar rolin e shqiptarĂ«ve si faktor shtetformues. PĂ«r pasojĂ«, homogjenizimi politik maqedonas dhe koketimi me botĂ«n serbe, paraqesin njĂ« ndĂ«rthurje tĂ« çuditshme politike me pasoja tĂ« paparashikueshme pĂ«r stabilitetin ndĂ«retnik. Rreziku qĂ« paraqet ky homogjenizim pĂ«r tĂ« gjithĂ« hapĂ«sirĂ«n shqiptare, si dhe nevoja urgjente pĂ«r njĂ« vizion tĂ« ri shtetĂ«ror, diplomatik dhe politik, nuk lejon kthimin pas tĂ« historisĂ«.
Historia e tranzicionit politik ka treguar se elitat pĂ«rdorin me mjeshtĂ«ri retorikĂ«n e kĂ«rcĂ«nimit pĂ«r tĂ« ruajtur pushtetin dhe pĂ«r tĂ« manipuluar opinionin publik. Kulmi i kĂ«saj logjike u pa me projektin âShkupi 2014â tĂ« Gruevskit, ku njĂ« identitet historik i mitizuar shĂ«rbeu pĂ«r tĂ« mobilizuar frikĂ«n dhe pĂ«r tĂ« legjitimuar autoritetin. Me ardhjen e Zaevit, u krijua njĂ« shpresĂ« pĂ«r ndryshim: pajtim etnik, orientim euroatlantik dhe njĂ« narrativĂ« politike e bazuar mbi integrimin, jo mbi frikĂ«n. MegjithatĂ«, kjo shpresĂ« u shua nga skandalet e korrupsionit, kriza e drejtĂ«sisĂ« dhe mungesa e reformave konkrete, duke hapur rrugĂ«n pĂ«r rikthimin e nacionalizmit si bosht politik. PikĂ«risht nĂ« kĂ«tĂ« hapĂ«sirĂ«, Mickoski ndĂ«rtoi profilin e vet.
Pas dĂ«shtimit tĂ« Zaevit, âfryma zaevisteâ u shkri me âfrymĂ«n e Mickoskitâ, duke krijuar njĂ« projekt tĂ« ri politik: rishkrimin e ekuilibrave dhe delegjitimimin e lidershipit tĂ« shqiptarĂ«ve, pĂ«rfshirĂ« partinĂ« e dalĂ« nga fryma e MarrĂ«veshjes sĂ« Ohrit. Ky fuzionim, i sponsorizuar nga oligarkia dhe legjitimuar nga bota serbe, synon tĂ« rikthejĂ« kontrollin mbi strukturat shtetĂ«rore, tĂ« dobĂ«sojĂ« shqiptarĂ«t si faktor shtetformues dhe tĂ« pĂ«rdor tensionet etnike si instrument pĂ«r stabilizimin e status quo-sĂ«. Pasojat pĂ«r shoqĂ«rinĂ« janĂ« tĂ« dukshme: pĂ«rfaqĂ«simi politik shqiptar fragmentohet, barazia ndĂ«retnike minimizohet dhe stabiliteti social rrezikohet duke e shndĂ«rruar shoqĂ«rinĂ« nĂ« njĂ« arenĂ« ku frika dhe polarizimi bĂ«hen norma.
Ky projekt i menduar mirë i koalicionit Zaev-Mickoski, gjeti partitë shqiptare në Maqedoni të papërgatitura. Ky proces solli humbjen e pozicioneve strategjike dhe degradimin kushtetues e shtetformues të rolit të shqiptarëve në vend. Ky zhvillim nuk është i rastësishëm: periudha historike aktuale krijoi një rreth të pafavorshëm për shqiptarët, i cili mund të mbetet i tillë deri në ndryshime dhe konfiguracione ndërkombëtare. Vetëm një unitet i fortë i subjekteve politike shqiptare mund ta ndalojë këtë rrjedhë, duke shmangur pasojat e paparashikueshme për pozitën kushtetuese të popullit shqiptar në Maqedoni, duke ruajtur kontributin e jashtëzakonshëm të tyre në mbrojtjen dhe integrimin e shtetit.
MarrĂ«veshja e Ohrit dhe legjitimiteti i lidershipit shqiptar janĂ« vĂ«nĂ« nĂ« shĂ«njestĂ«r. ShqiptarĂ«t e refuzuan karremin e Zaevit e Mickoskit, tĂ« orkestruar nga padronĂ«t e botĂ«s serbe, tĂ« cilĂ«t llogaritĂ«n se duke degraduar pozitĂ«n kushtetuese tĂ« shqiptarĂ«ve do tâi shtynin ata drejt veprimeve ekstreme. Ky ishte skenari klasik serb: tĂ« prodhohet njĂ« ârrezik shqiptarâ pĂ«rmes provokimeve tĂ« qĂ«llimshme, tĂ« ndezin tensione nĂ« KosovĂ« e LuginĂ«, tâi lidhnin ato me âhartĂ«n e gjelbĂ«râ dhe kĂ«shtu tĂ« pĂ«rplasnin shqiptarĂ«t me AmerikĂ«n dhe EvropĂ«n. Pasoja do tĂ« ishte rikthimi i SerbisĂ« nĂ« rolin hegjemonist dhe paraqitja e saj si âgarant stabilitetiâ nĂ« Ballkan. Por, ky plan dĂ«shtoi, sepse shqiptarĂ«t nuk ranĂ« nĂ« kurthin e destabilizimit. PĂ«rkundrazi, ata ekspozuan fytyrĂ«n e vĂ«rtetĂ« tĂ« njĂ« strategjie tĂ« rrezikshme qĂ«, nĂ« vend se tĂ« forcojĂ« paqen, minon integrimin euroatlantik dhe kthen rajonin drejt logjikĂ«s sĂ« krizave permanente.
Nga perspektiva ndërkombëtare, kjo sjellje e vështirëson marrëdhënien me partnerët strategjikë dhe paraqet një sfidë për stabilitetin rajonal. Dobësimi i shqiptarëve nuk është fenomen brenda Maqedonisë, por kërcënon të destabilizojë gjithë hapësirën shqiptare dhe të minojë projektin e përbashkët të paqes dhe integrimit euroatlantik.
Në këtë udhëkryq historik, Maqedonia e Veriut mund të zgjedhë rrugën e frikës dhe kërcënimit, duke e lënë shoqërinë peng të manipulimeve dhe shqiptarët të reduktohen në spektatorë të historisë; ose, mund të zgjedh vizionin e reformës dhe integrimit, duke rivendosur barazinë etnike, forcën e institucioneve dhe rolin e shqiptarëve si garantues të stabilitetit dhe partner strategjik. Ky është momenti historik për lidershipin shqiptar dhe shoqërinë që të mbrojnë Marrëveshjen e Ohrit, të sfidojnë nacionalizmin e vjetër dhe të tregojnë se e ardhmja e Ballkanit mund të ndërtohet mbi drejtësi, bashkëpunim dhe shpresë. Historia nuk pret dhe ata që zgjedhin frikën mbi vizionin do të humbasin në hijen e së kaluarës.