Pas sigurisë së tepruar shpesh fshihet diçka që nuk duket menjëherë, por që del në pah sapo biseda kërkon argumente, dëgjim dhe gatishmëri për të pranuar gabimin
Me siguri i keni takuar. Pavarësisht temës, nga mjekësia e politika deri te sporti, edukimi i fëmijëve apo ekonomia, ata pothuajse gjithmonë kanë një përgjigje. Rrallë thonë “nuk e di” dhe edhe më rrallë bëjnë pyetje. Shpesh flasin me aq siguri, sa të tjerët mund të mendojnë se vërtet kanë njohuri të mëdha.
Por psikologët paralajmërojnë se vetëbesimi nuk është i njëjtë me dijen. Në shumë raste, njerëzit e mbivlerësojnë atë që dinë dhe nuk janë të vetëdijshëm për kufijtë e njohurive të tyre. Megjithatë, pas nevojës për të qenë gjithmonë në të drejtë mund të qëndrojnë arsye të ndryshme psikologjike.
Sa më pak dimë, aq më lehtë besojmë se dimë mjaftueshëm
Një nga shpjegimet më të njohura është efekti Dunning-Kruger. Ky fenomen u përshkrua nga psikologët David Dunning dhe Justin Kruger, të cilët treguan se njerëzit me njohuri më të kufizuara në një fushë shpesh i mbivlerësojnë aftësitë e tyre.
Arsyeja nuk është domosdoshmërisht mungesa e inteligjencës, por fakti se ata nuk kanë mjaftueshëm njohuri për t’i dalluar gabimet e veta. Pra, kur dikush di pak për një temë, mund ta ketë më të vështirë të kuptojë se sa shumë nuk di.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se ky efekt nuk duhet përdorur si etiketë për të tjerët. Ai nuk do të thotë se njerëzit që gabojnë janë jo inteligjentë, por se secili prej nesh mund ta mbivlerësojë veten në fusha që i njeh vetëm sipërfaqësisht.
Shpesh mendojmë se kuptojmë më shumë sesa kuptojmë vërtet
Një tjetër fenomen i njohur në psikologji është iluzioni i thellësisë së shpjegimit. Ai tregon se shpesh mendojmë se e kuptojmë mirë diçka vetëm sepse e përdorim çdo ditë ose na duket e njohur.
Për shembull, shumë njerëz mendojnë se e dinë si funksionon një biçikletë, një zinxhir apo një mekanizëm i thjeshtë shtëpiak. Por kur u kërkohet ta shpjegojnë hap pas hapi, shpesh kuptojnë se njohuria e tyre ka shumë boshllëqe.
Kjo ndodh edhe në bisedat e përditshme. Një person mund të flasë me shumë siguri për një temë, por kur duhet të japë shpjegim të qartë, argumente ose burime, bëhet e dukshme se njohuria nuk është aq e thellë sa dukej, transmeton Telegrafi.
Nevoja për të pasur gjithmonë të drejtë mund të fshehë pasiguri
Psikologët thonë se jo të gjithë njerëzit që sillen sikur dinë gjithçka janë vërtet të bindur në epërsinë e tyre. Te disa persona, kjo sjellje mund të jetë mënyrë për të fshehur pasigurinë.
Duke u shfaqur të sigurt, ata fitojnë ndjenjën e kontrollit dhe krijojnë përshtypjen se janë kompetentë. Për disa të tjerë, më e rëndësishme është të duken autoritativë sesa të mësojnë diçka të re.
Problemi është se njeriu që beson se e di tashmë përgjigjen, rrallë ka nevojë të bëjë pyetje. Ai dëgjon më pak, ndërpret më shumë dhe e ka më të vështirë të pranojë një mendim ndryshe.
Pse njerëzit që dinë më shumë thonë më shpesh “nuk e di”?
Është interesante se njerëzit me njohuri të vërtetë shpesh flasin më me kujdes. Ata nuk e bëjnë këtë sepse janë të pasigurt, por sepse e kuptojnë më mirë sa komplekse është çdo fushë.
Sa më shumë mëson dikush, aq më i vetëdijshëm bëhet për gjërat që ende nuk i di. Prandaj ekspertët shpesh përdorin shprehje si “sipas provave të deritanishme”, “ka gjasa”, “duhen më shumë hulumtime” ose thjesht thonë “nuk e di”.
Në shkencë, pranimi i kufijve të dijes nuk konsiderohet dobësi. Përkundrazi, është shenjë e pjekurisë intelektuale.
Si ta dallojmë dijen e vërtetë nga vetëbesimi i tepruar?
Psikologët këshillojnë që të mos mashtrohemi vetëm nga siguria me të cilën dikush flet. Njohuria e vërtetë zakonisht shihet në mënyrën si personi e shpjegon një temë.
Një person që di vërtet, zakonisht mund ta shpjegojë çështjen me fjalë të thjeshta, pranon kur nuk është i sigurt, jep prova ose burime, dëgjon bashkëbiseduesin dhe është i gatshëm ta ndryshojë mendimin kur paraqiten fakte të reja.
Në anën tjetër, ai që vetëm dëshiron të duket sikur di gjithçka, shpesh flet me siguri të madhe, por nuk pranon dyshim, nuk dëgjon kundërshtime dhe e sheh çdo debat si garë që duhet ta fitojë.
Të gjithë mund të biem në këtë grackë
Këto fenomene nuk vlejnë vetëm për “të tjerët”. Secili prej nesh mund ta mbivlerësojë dijen e vet në një fushë që e njeh pak. Prandaj, një nga shenjat më të rëndësishme të pjekurisë është gatishmëria për të thënë: “Ndoshta gaboj. Le ta verifikoj.”
Sepse rruga drejt dijes nuk fillon me bindjen se dimë gjithçka, por me pranimin se gjithmonë mund të mësojmë diçka të re. /Telegrafi/