Një varg ndalimesh që, të marra së bashku, tregojnë se sa pak hapësirë u ka mbetur grave për të jetuar sipas zgjedhjes së tyre
Që nga rikthimi i talebanëve në pushtet, në gusht të vitit 2021, të drejtat dhe liritë e grave në Afganistan janë kufizuar në mënyrë drastike. Masa të njëpasnjëshme kanë prekur shkollimin, punësimin, lëvizjen, veshjen dhe pjesëmarrjen e tyre në jetën publike.
Ajo që shpesh paraqitet si një varg ndalimesh të veçuara, sipas aktivisteve afgane, në fakt përbën një sistem të tërë që i shtyn gratë drejt izolimit.
Pa shkollë, pa universitet, me liri të kufizuar
Një nga vendimet e para të talebanëve ishte ndalimi i vajzave për të ndjekur shkollën e mesme. Në dhjetor të vitit 2022 grave iu ndalua edhe vijimi i studimeve universitare.
Në shumë raste, grave u kërkohet që në hapësira publike të shoqërohen nga një i afërm mashkull, i njohur si mahram, ndërsa rregullat për veshjen janë bërë gjithnjë e më të ashpra.
Kufizimet kanë prekur edhe qasjen në punë, shërbime dhe institucione publike.
Situata është veçanërisht e rëndë për viktimat e dhunës seksuale dhe familjare, pasi shumë nga mekanizmat ku ato dikur mund të kërkonin ndihmë nuk funksionojnë më si më parë.
Afganistani vazhdon të ketë gjithashtu një nga nivelet më të larta të vdekshmërisë së nënave në botë. Ndër faktorët që e rëndojnë situatën përmenden martesat e hershme dhe qasja e dobët në kujdes shëndetësor gjatë shtatzënisë dhe lindjes, transmeton Telegrafi.
Legalizimi i martesave të fëmijëve
Një akt i ri juridik i qeverisë talebane, i cili ka rikthyer vëmendjen e komunitetit ndërkombëtar te gjendja e grave në Afganistan, në mënyrë të heshtur u hap rrugë martesave të fëmijëve.
Ligji përcakton kushtet për divorc për vajzat që janë martuar para pubertetit, por parashikon se, nëse ato heshtin pasi arrijnë pubertetin, kjo mund të interpretohet si pëlqim për martesën.
Një zëdhënës i talebanëve ka deklaruar për The New York Times se askush nuk duhet të detyrohet të martohet, por njëkohësisht ka pranuar se martesat e aranzhuara të vajzave vazhdojnë të konsiderohen të vlefshme.
Aktivistët paralajmërojnë se martesat e fëmijëve po shtohen për shkak të krizës së rëndë ekonomike dhe ndalimit të shkollimit për vajzat.
Ndërkohë, edhe divorci mbetet jashtëzakonisht i vështirë për gratë, ndërsa vajzat e mitura, në praktikë, kanë pothuajse fare mundësi për të kërkuar drejtësi në gjykatë.
“Një sistem për t’i fshirë gratë nga jeta publike”
Zahra Joya, gazetare afgane dhe themeluese e Rukhshana Media, e cila vepron nga mërgimi, thotë se gabimi më i madh është që secila ndalesë të shihet veçmas.
Sipas saj, kufizimet në arsim, punësim dhe lëvizje janë pjesë e një sistemi më të gjerë që synon largimin e grave nga jeta publike.
Pasojat nuk janë vetëm ekonomike apo sociale.
Gratë afgane flasin për pasiguri të vazhdueshme, frikë dhe izolim. Shumë vajza kanë kaluar vite pa mundësi për të vazhduar shkollimin dhe pa një ide të qartë se çfarë të ardhmeje mund të ndërtojnë.
Megjithatë, shumë prej tyre vazhdojnë të organizojnë forma joformale të arsimit, të mbështesin familjet dhe të kërkojnë të drejtat e tyre, pavarësisht rrezikut.
Protestat shtypen, bota dënon
Protestat e grave janë bërë gjithnjë e më të rralla për shkak të presionit dhe represionit.
Në Herat, gratë protestuan kundër kufizimeve të reja për veshjen dhe paraqitjen në publik. Raportimet për ndërhyrjen e forcave talebane shkaktuan shqetësim ndërkombëtar, ndërsa autoritetet mohuan disa nga akuzat për përdorim dhune.
Joya thekson se deklaratat ndërkombëtare të dënimit nuk mjaftojnë.
Sipas saj, të drejtat e grave duhet të mbeten në qendër të çdo marrëdhënieje diplomatike me autoritetet talebane, ndërsa ndihma humanitare duhet të vazhdojë të arrijë te civilët dhe organizatat e drejtuara nga gratë.
Para rikthimit të talebanëve, gratë përbënin rreth 27 për qind të parlamentit afgan dhe ishin të pranishme edhe në sistemin gjyqësor.
Sot, prania e tyre në strukturat më të larta të pushtetit është praktikisht zhdukur.
Dhe pikërisht këtu qëndron paralajmërimi më i madh: nuk bëhet fjalë vetëm për humbjen e disa të drejtave, por për rrezikun që gratë të përjashtohen pothuajse tërësisht nga jeta publike e vendit. /Telegrafi/